Van der Linden: 'Excuses voor uitspraken Luther was te makkelijk geweest'

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) nam vandaag afstand van uitspraken die Maarten Luther in 1543 deed over joden. Eeuwout van der Linden van de Protestantse Kerk in de Volkskrant Nieuwsbreak: 'Excuses was wat gemakzuchtig geweest.'

Eeuwout van der Linden Beeld Rick Keus

'Joden zijn niets anders dan dieven en rovers', schreef Maarten Luther onder andere in zijn boekje Over de joden en hun leugens in 1543. Dat noemt de PKN nu 'akelig'. Is dat niet wat bagatelliserend?
'Nee, het zijn ook akelige uitspraken die Maarten Luther heeft gedaan. We gebruiken ook andere woorden, zoals 'onfris', 'ontoelaatbaar' en 'ongelofelijk'. In zijn stuk op de website van de PKN schrijft secretaris-generaal Arjan Plaisier: 'In ieder geval is het op geen enkele manier te verdedigen'.

'We willen heel helder hebben dat we dit op alle mogelijk manieren afwijzen.'

Waarom neemt de protestantse kerk in Nederland nu, 473 jaar later, pas afstand van deze uitspraken?
'Dat is niet helemaal waar. In het verleden hebben bijvoorbeeld de Lutherse wereldfederatie en de gereformeerde kerken wereldwijd al afstand genomen van de uitspraken van Luther. De PKN heeft zich hier altijd bij aangesloten.

'In aanloop naar de viering van 500 jaar reformatie volgend jaar vonden we het nodig om het nog een keer direct vanuit Nederland te doen.'

U biedt geen excuses aan.
'Dat klopt. Daar is wel over gesproken. Binnen de PKN, maar ook met verschillende joodse organisaties. Het woord sorry komt misschien wat te gemakzuchtig over. We hadden best voor excuses kunnen kiezen, maar ik denk dat we er op deze manier nog sterker afstand van doen.'

Waarom waren er Trouw-journalisten nodig om de PKN te bewegen tot deze actie?
'
Omdat we ons in verleden altijd hebben aangesloten bij protestantse kerken en instanties die de uitspraken van Luther hebben veroordeeld.

'Toen de orthodoxe rabbijn Raphael Evers, de liberale rabbijn Menno ten Brink en het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) via Trouw de PKN opriepen om dit alsnog ook zelf te doen, zijn we direct met hen rond de tafel gaan zitten. Het is niet zo dat we dit onder het tapijt willen schuiven.'

Portretten van Maarten Luther in een galerie in Duitsland Beeld anp

Hoe waren die gesprekken?
'Constructief. Als commissie Kerk en Israël zitten we met verschillende joodse instanties bij elkaar om te praten over allerhande zaken. Dus niet alleen de antisemitische uitspraken van Luther, maar ook over het groeiende antisemitisme in de maatschappij. Het kan ook gaan over ritueel slachten, wat laatst weer voor een debat zorgde.'

Volgend jaar wordt 500 jaar reformatie gevierd. Is er dan ook nog aandacht voor de zwarte bladzijdes uit de protestantse geschiedenis?
'Zeker. Maar we zijn blij dat we nu op deze wijze afstand hebben kunnen nemen van de uitspraken van Luther, zodat we volgend jaar vooruit kunnen kijken.'

Dit is aflevering 692 van de Nieuwsbreak, het nieuwsinterview van de Volkskrant, elke dag om 16 uur online.

Reformatie

Op 31 oktober 1517 spijkerde Maarten Luther zijn 95 stellingen aan de poort van de kerk van Wittenberg. Dat werd het begin van de reformatie. De christelijke wereld is nog altijd verdeeld in katholieken en protestanten, en Luther stond aan de basis van die tweedeling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.