'Van der Laan heb geen ballen'

Het kastje met de plastic bakjes waarin Johnny Petram de toppen van zijn 'blue berry' of de blokjes Super Polm bewaart, ziet er rommelig uit. Maar schijn bedriegt. Elke gram in de voorraad van coffeeshop Mellow Yellow wordt digitaal bijgehouden. Overal zijn bonnen van, zodat de Belastingdienst precies kan zien hoeveel de omzet is.

De Mellow Yellow, waar de zware wietwalm donderdagavond niet onderdoet voor dikke mist buiten. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Ook Petrams 'jongen die mij bevoorraadt' kan online volgen hoeveel er nog in de plastic bakjes zit. En wat hij dus moet meenemen. Zo voorkomen ze dat de Mellow Yellow op enig moment meer cannabis in huis heeft dan de 500 gram die wettelijk is toegestaan.

Zorg dat je alles netjes doet, nam Petram zich voor toen hij in 2013 eigenaar werd van de Mellow Yellow. 'Dan loopt de toekomst van je zaak geen gevaar.' Toch zal hij, op het moment dat heel Nederland de champagne ontkurkt, zijn coffeeshop moeten sluiten. Waarschijnlijk definitief.

De Mellow Yellow, waar de zware wietwalm donderdagavond niet onderdoet voor dikke mist buiten, is het slachtoffer geworden van de Nationale Kappersakademie, net om de hoek. Het bedrijf dat leerling-kappers opleidt ligt binnen 250 meter van de coffeeshop. En dat mag niet volgens de deal die burgemeester Eberhard van der Laan in 2012 sloot met toenmalig minister van Justitie Ivo Opstelten. Elf coffeeshops zijn op basis van dat 'afstandscriterium' al eerder gesloten. Per 1 januari komen daar nog eens acht bij, waaronder dus de Mellow Yellow.

Elke gram in de voorraad van coffeeshop Mellow Yellow wordt digitaal bijgehouden. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Icoon

Daarmee verdwijnt een icoon van de Amsterdamse cannabiscultuur. De geel met zwart geverfde wietwinkel aan de Vijzelgracht is namelijk de opvolger van de eerste coffeeshop in Amsterdam. Die shop begon in 1973 in een gekraakte bakkerij een kilometer verderop, de naam was ontleend aan het destijds populaire liedje van hippiebard Donovan. Mellow Yellow, over de geestverruimende werking van gedroogde bananenschil. 'Dat was voor blowers de code dat je bij ons wiet kon kopen', zegt oprichter Wernard Bruining.

Het concept van Bruining was destijds als volgt: gasten bestelden in de Mellow Yellow een thee en staken een joint op. De cannabis kochten ze in zakjes bij een 'vaste bezoeker' die de hele dag in de zaak zat. Daarbij maakte de Mellow Yellow gebruik van een maasje in de wet, die het individuen toestond wiet te verkopen.

Het format werd in de jaren daarna gretig gekopieerd en gaf Amsterdam zijn internationale naam als stad van coffeeshops. De tas waaruit de huisdealer van de Mellow Yellow destijds zijn rookwaar verkocht, is inmiddels in het bezit van het Amsterdams Historisch Museum.

Nadat het kraakpand in de fik was gevlogen, besloot een andere ondernemer met instemming van Bruining een shop te openen aan de Vijzelgracht onder dezelfde naam en met dezelfde gemoedelijke sfeer. Geschilderde Boeddha's op de muur en een voetbaltafel. Petram (33) was er al een aantal jaar bedrijfsleider toen hij de zaak in 2013 kon overnemen.

Het leek een geweldige deal. De Vijzelstraat is een slagader in de hoofdstedelijk toeristenstroom. Kijk naar buiten en daar lopen ze bij bosjes met hun Amsterdam-mutsen de ene kant op naar Heineken Experience en het Museumplein de andere kant op terug naar het centrum. Vaak staan er rijen voor de shop. Op goede dagen draait de Mellow Yellow zo'n 1300 'transacties'.

Vaak staan er rijen voor de shop. Op goede dagen draait de Mellow Yellow zo'n 1300 'transacties'. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het afstandscriterium leek in 2013 geen enkele belemmering voor die mooie omzetten. De enige school in de buurt was net verhuisd. Maar een paar maanden nadat Petram de officiële eigenaar was, kwam de gemeente met de Kappersacademie op de proppen. Het betekende dat hij niet meer tijdens schooltijden open mocht zijn. En dat de zaak op termijn dicht zou moeten.

Op het CDA na, zijn alle partijen in de stad het erover eens dat het afstandscriterium weinig nut heeft. Als kinderen aan wiet willen komen dan zijn ze best bereid daar een eindje voor te lopen of fietsen. In de coffeeshops is het bovendien al lang verboden voor coffeeshops om cannabis te verkopen aan minderjarigen. Alle klanten moeten eerst hun identiteitsbewijs laten zien. Zelfs de burgemeester noemt de maatregel 'symboolpolitiek'.

Dat Van der Laan toch gaat sluiten, komt omdat hij man is van 'afspraak is afspraak', zo heeft hij het in de gemeenteraad gezegd. Het afstandscriterium is zijn namelijk het wisselgeld dat hij heeft moeten betalen aan toenmalige minister Ivo Opstelten van Justitie om groter onheil af te kopen. Het kabinet wilde in 2012 vastleggen dat wiet en hasj voortaan alleen nog in coffeeshops verkocht mochten worden aan 'ingezetenen' van de gemeente. Die slechts na vertoon van een 'wietpas' hun stuff zouden krijgen.

Straathandel

Het plan was bedoeld om drugstoerisme in grensgemeenten te bestrijden, maar Van der Laan voorzag dat het desastreus zou uitpakken in Amsterdam. De miljoenen toeristen die naar de stad komen en er willen blowen, zouden zich niet laten afschrikken door 'ingezetenencriterium'. Van der Laan voorzag sluiting van tientallen coffeeshops en een bloeiende straathandel met alle overlast en criminaliteit van dien.

Lang heeft Van der Laan gewacht met het betalen van wisselgeld. Onder meer in afwachting van een uitspraak van de hoge raad over de wietpas. Maar die uitspraak is er nu en laat Van der Laan naar eigen zeggen geen ruimte om toch van sluiting af te zien. Als hij acht shops nu niet zou dichtgooien, riskeert de gemeente bovendien schadeclaims van de elf shops die al gesloten zijn. Wachten op een nieuw kabinet dat mogelijk met nieuw coffeeshopbeleid zou komen, vindt Van der Laan dus onverstandig.

De vaste klanten in de Mellow Yellow hebben er geen goed woord voor over. 'Een slappe washand', noemt stamgast Johanna (75) de burgemeester. Hoewel ze niet blowt, komt ze dagelijks in de Mellow Yellow. 'Ik vind het hier zo gezellig. Alle jongens ken ik hier, niemand in de buurt zul je een slecht woord horen zeggen over deze shop.'

Van de week is ze de burgemeester toevallig tegengekomen bij banketbakker Holtkamp, verderop in de straat. 'Ik moest huilen toen ik hem vroeg niet te sluiten. Maar het heeft niets geholpen. Hij zei 'afspraak' en wenste me toch een gelukkig nieuw jaar. Ik zal je in echt Amsterdams zeggen wat ik van hem vind: hij heb geen ballen.'

Een boomlange, opzichtig getatoeëerde Surinamer die zichzelf 'Slim' noemt, begint ook over de ontbrekende edele delen van de burgemeester. Voor geval daar bij zijn toehoorders onduidelijkheid over mocht bestaan wijst hij met twee handen nadrukkelijk aan waar het zaakje van de burgemeester zich bevindt. De vaste gasten lachen: zo is het precies. 'Hij maakt deze ondernemer kapot en intussen zie je al die straatdealers ervan profiteren.'

Bij Johnny Petram kan er geen lachje vanaf. Hij heeft afgelopen jaren zeven dagen per week gewerkt om geld op te potten voor alles wat hem in het nieuwe jaar te wachten staat. De huur van meer dan 5.000 euro in de maand moet hij doorbetalen. Ook als hij straks dicht is. En de rekening van zijn advocaat. Want zijn gevecht voor de Mellow Yellow is nog niet afgelopen. 'Misschien op een andere plek in de stad. De kans is klein, maar ik moet het proberen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden