Van der G. hoeft niet terug de cel in ondanks minimale medewerking met reclassering

Volkert van der G. hoeft niet terug naar de gevangenis. Hoewel het contact met de Reclassering moeizaam verliep, gaf Van der G. wel basaal antwoord op de vooraf afgesproken vragen, constateerden Amsterdamse rechters maandag in hun vonnis. Daarmee voldeed hij aan de meldplicht.

Volkert van der G. verlaat de rechtbank in Amsterdam. Beeld NOS

Het Openbaar Ministerie (OM) eiste twee weken geleden dat de moordenaar van Pim Fortuyn een jaar terug moest naar de gevangenis. Volgens de aanklager belet Van der G. de reclassering om toezicht te houden. Hij antwoordt nauwelijks op vragen van zijn begeleiders en gedraagt zich ten onrechte als een vrij man, vindt het OM.

De rechters stellen dat de aanklager onvoldoende duidelijk gemaakt heeft waarom Van der G. zich niet houdt aan de meldplicht. 'In eerdere civiele procedures huldigde het Openbaar Ministerie steeds het standpunt dat een basaal zicht op de re-integratie voldoende is. Een volledig beeld van zijn privéleven hoefde de Reclassering dan ook niet te krijgen. Het Openbaar Ministerie heeft niet duidelijk kunnen maken waarom dat eerder ingenomen standpunt moet worden verlaten.'

Hoe het nu verder gaat, weet Van der G's. advocaat Willem Jebbink niet. 'We zullen afwachten', zegt hij. 'We willen dat de voorwaarden zo snel mogelijk worden afgebouwd. Ons standpunt blijft: ze zijn zinloos.' Wat hem betreft heeft de zaak nodeloos voor ophef gezorgd.

'Het was op voorhand duidelijk dat er niets aan de hand was. Maar als het OM zo'n zaak aankondigt, heeft iedereen het idee: ze zullen een kansrijke zaak hebben. Nu zie je veel onbegrip over het vonnis.'

Gevoelige tik

De reclassering wilde maandag niet reageren op de uitspraak van de rechter. 'De rechter benadrukt het belang de onderlinge relatie te herstellen, dan past het niet in de media een reactie te geven op de zaak', zegt een woordvoerder.

Peter van der Laan, bijzonder hoogleraar reclassering aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, zegt dat de uitkomst een gevoelige tik is voor de reclassering. 'Zij zullen niet staan te juichen over deze uitspraak', zegt hij. 'Hun medewerkers gaan niet over een nacht ijs. Dus als je een zaak teruggeeft omdat het niet meer gaat, is het extra pijnlijk als een rechter je ongelijk geeft. Dit is niet goed voor hun geloofwaardigheid.'

Met de uitspraak van de rechter blijft vooralsnog de meldplicht voor Van der G. bij de reclassering gehandhaafd. 'Dit zullen gezellige gesprekken worden', was de eerste gedachte van Van der Laan. En wat betekent het voor andere toezichten, vraagt hij zich af. 'Gaat dit als een lopend vuurtje onder andere reclasseringsklanten? Die zouden de grens kunnen gaan opzoeken van hun voorwaarden.'

'Ze zoeken stok om mee te slaan'

Van der G. reageerde twee weken geleden verwonderd op de herroeping van zijn voorwaardelijke invrijheidsstelling. Hij had de indruk dat justitie alles op alles zet om hem te laten struikelen. 'Ze zoeken een stok om mee te slaan', zei hij tijdens de zitting. Volgens hem is hij sinds zijn vrijlating in mei 2014 nooit communicatief geweest. Dit past bij zijn stroeve karakter: hij is wantrouwig ten opzichte van overheidsinstellingen, rechtlijnig in zijn denken en niet geneigd te spreken over zijn emoties.

Wat hem betreft heeft hij afgelopen jaren zijn best gedaan. 'Maar meer dan mijn best kan ik niet doen', bepleitte hij medio januari. Er stond, volgens hem, bovendien nergens omschreven dat hij tijdens zijn meldplicht moest meewerken aan evaluatiegesprekken.

Aanvankelijk bleef het na de vrijlating van Van der G. - die op dat moment tweederde van zijn 18-jarige celstraf had uitgezeten - rustig. Maar sinds het najaar van 2015 groeide de irritatie aan beide kanten. Die nam toe na een uitzending van Brandpunt. Op heimelijk gefilmde beelden was te horen hoe Van der G. zich laatdunkend uitlaat over het toezicht van de reclassering. In de aflevering doet de reclassering op haar beurt eveneens onhandige uitspraken. Daags na de uitzending informeerde ook toenmalig minister van Justitie minister Ard van der Steur de Kamer verkeerd over de zaak-Van der G.

'Hallo en aju'

Nadien was het wantrouwen bij Van der G. jegens de reclassering zo groot dat hij enkele maanden alleen maar 'hallo en aju' heeft gezegd. Afgelopen zomer constateerde het Haagse gerechtshof - in een andere procedure - dat de omgangsvormen ijzig waren geworden, er was sprake van 'wederzijds ingraven'. Sinds de zomer antwoordde Van der G. wel op vragen. Al deed hij dat aanvankelijk door de antwoorden op zijn laptop in te tikken - hij wilde niet dat ze te horen waren op de bandopnames die de reclassering maakte. Hij was bang dat die ooit op straat komen te liggen.

Na overleg met zijn advocaat begon hij in het najaar wel weer met het geven van antwoorden. Volgens het OM was dit toch onvoldoende. Van der G. gaf standaardantwoorden, antwoorden die niet aansloten bij de gestelde vraag of hij lokte een discussie uit die de aandacht afleidde van de vragen, aldus de aanklager.

De rechters oordelen anders: 'Hij heeft basaal inzicht gegeven in zijn privéleven aan de hand van de overeengekomen vragen. Uit deze door hem gegeven informatie komt naar voren dat hij zich staande kan houden in de maatschappij en dat hij bezigheden, een gezin en een dak boven zijn hoofd heeft.' Ook wijzen ze erop dat de reclassering de laatste maanden een verbetering van de meldplichtgesprekken constateerde. 'Dat is hoopgevend. Van beide kanten zal aan herstel van vertrouwen moeten worden gewerkt. Veroordeelde moet daarbij voor ogen houden dat het juist in zijn belang is dat er een vruchtbaar reclasseringscontact ontstaat, waarbij de reclassering zoveel inzicht in hem krijgt dat er reële mogelijkheden ontstaan tot afbouw van dit contact.'

Tijdlijn: de ongemakkelijke geschiedenis van de zaak Volkert van der G.

Sinds Van der G. in 2003 is veroordeeld voor de moord op Pim Fortuyn bestaat er een ongemakkelijke relatie tussen politiek Den Haag, het OM en Van der G. Bekijk de geschiedenis van de zaak in onderstaande tijdlijn (werkt niet op mobiel).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.