Van der Bellen moet polarisatiebeest gaan temmen

De kracht waarmee de rechts-populistische FPÖ een greep naar de macht deed in Oostenrijk was niet gering. Maar de aanval werd ten slotte weerstaan door een vaderlijke 72-jarige hoogleraar economie uit Tirol. Met een uiterste inspanning wist Alexander Van der Bellen uit te komen op 50,3 procent, een meerderheid nog net zichtbaar met het blote oog.

Alexander van der Bellen nieuwe president van Oostenrijk. Beeld ap
Alexander van der Bellen nieuwe president van Oostenrijk.Beeld ap

De opluchting was groot onder zijn Oostenrijkse aanhang, maar ook bij andere Europese politici die belaagd worden door sterke populistische bewegingen. Het liefst zou de gevestigde politiek in Europa de victorie in Wenen laten beginnen. Maar ze weten dat het nog veel te vroeg is om te denken dat een dam is opgeworpen tegen de populistische vloedgolf. Daarvoor kreeg FPÖ-kandidaat Norbert Hofer te veel stemmen: 49,7 procent. Het verschil is maar 31 duizend stemmen op een totaal van 4,6 miljoen. Dat is zo miniem dat Hofer in plaats van verliezer ook als bijna-winnaar zou kunnen worden aangeduid.

In elk geval kreeg hij zoveel steun dat zijn tegenstanders niet gerust kunnen zijn op het vervolg. Hofer zinspeelde daarop toen hij tegen zijn aanhangers zei dat al hun werk niet voor niets is geweest. Zie het als een 'investering in de toekomst'. Andere FPÖ-leiders wezen erop dat de partij zich in een goede uitgangspositie bevindt voor de komende parlementsverkiezingen die uiterlijk in 2018 moeten worden gehouden. Zouden ze nu plaatsvinden, zou de FPÖ de grootste worden volgens de peilingen. Het harde gevecht om het presidentschap is 'nog maar het begin', zei een van de leiders.

De pijnlijke waarheid

Een andere ontnuchterende kant-tekening kwam Van der Bellen zelf, terwijl hij door zijn kiezers werd bejubeld op Schloss Schönbrunn, een van die wonderschone Weense paleizen. Hij corrigeerde, waarschijnlijk zonder dat hij dit zelf wist, de Franse premier Manuel Valls. Die had getwitterd 'de Oostenrijkers verwerpen populisme en extremisme'. Maar 'de Oostenrijker' bestaat niet meer, het land is verscheurd geraakt door spanningen over immigratie, vluchtelingen en Europa. Dat is de pijnlijke waarheid die deze verkiezingen ook opleverden.

Van der Bellen had het over de scheidslijnen die zich hadden geopenbaard in de campagne. Hij zei zich bewust te zijn van de zware verantwoordelijkheid die op zijn schouders rust om de kampen weer bij elkaar te brengen. 'Oostenrijk is in twee helften verdeeld, en de ene helft is net zo belangrijk als de andere. Tezamen vormen zij het mooie Oostenrijk'. Hij toonde zich presidentieel, een staatshoofd dat boven de partijen staat.

Wat betekent deze uitslag voor Europa?

'Men zal moeten accepteren dat rechtse partijen onderdeel van het spel zijn.' zegt hoogleraar moderne geschiedenis Lothar Höbelt. Volgens Anneliese Rohrer van de links-liberale krant Die Presse dreigt Oostenrijk 16 jaar na Haider opnieuw de fout in te gaan. Lees hier meer.

Een andere gesprekscultuur

Hij legt zijn lidmaatschap van de Groenen neer en nam stelling tegen de polarisering. 'We hebben een andere gesprekscultuur nodig, een die ook de zorgen, angsten en woede serieus neemt.' De vraag is of hem dat gaat lukken in Oostenrijk. Hij heeft Nederlands bloed in zijn aderen. Zijn voorvaderen trokken in de 17de eeuw naar het Rusland van de tsaar, die dol was op Nederlandse ambachtslieden. Later vluchtte de familie voor de Sovjets, eerst naar Estland, later naar Wenen, waar Van der Bellen werd geboren. Hij groeide op in het Kauner-dal in Tirol, waar het koele gletsjerwater stroomt en zelfs op warme meidagen nog rijp op de weiden ligt, wordt gezegd.

Deze minzame, professorale man die de politiek net als Obama graag filosofisch benadert, moet het polarisatiebeest gaan temmen, te beginnen in Oostenrijk.

Bij de FPÖ zijn de druiven zuur. Is er gesjoemeld? Lees hier meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden