Column

'Van de weeromstuit is premier Rutte in extreem pragmatisme verzeild geraakt'

Dat er geen zaken vielen te doen voor oppositiepartijen tijdens de algemene beschouwingen vorige week, was al bekend, schrijft politiek commentator van de Volkskrant Martin Sommer. Maar hoe kleiner het speelveld, hoe hoger de toon.

Ruttes favoriete woorden waren donderdag gemeenschappelijk, gemeenschappelijk proces en gemeenschappelijke verantwoordelijkheid.Beeld anp

Deze algemene beschouwingen konden alleen maar een kater opleveren. Alle betrokkenen wisten van tevoren: hier worden geen zaken gedaan. Pechtold van D66 vatte de situatie goed samen. Deze begroting is een openingsbod en de uitkomst is allerminst zeker. Nooit eerder waren er zo veel uitgestoken handen, stonden er zo veel deuren open en werd er door een kabinet zo goed geluisterd. En toch waren er alleen maar verliezers.

Nooit eerder ook was het speelveld zo klein en waren de bespiegelingen zo provinciaals. Men heeft de mond vol van globalisering, maar dit waren de beschouwingen van de Haagse binnenwereld en van het kluitjesvoetbal. Alles binnen de lijnen van de extra 6 miljard bezuinigingen. Dat volgt uit het feit dat het monetaire beleid tegenwoordig in Frankfurt wordt gemaakt en de begroting in grote lijnen al een half jaar geleden bij Olli Rehn in Brussel werd ingeleverd.

Tegenbod CDA
Je zou dus zeggen dat het allemaal niet zo veel meer uitmaakt. Het tegendeel is het geval. Hoe kleiner het speelveld, hoe hoger de toon. Vermoedelijk wordt na dit debat de kazerne in Assen gered en hoeft de veiligheidsdienst AIVD 10 miljoen minder te bezuinigen. Dat is voor de betrokkenen wel degelijk van belang. Van een andere orde is dat het CDA zijn tegenbod voor de 6 miljard extra bezuinigingen (op een begrotingstotaal van 260 miljard) presenteerde als dé oplossing uit de crisis.

Beeld anp

Titel van het CDA-werkstukje: 'Het alternatief' - met brutale verwijzing naar De bank die inmiddels allang De bank niet meer is. Een verbeten CDA-leider Buma eiste zijn banen en ook Pechtold wilde het kabinet op zijn knieën zien met versnelde invoering van kortere WW en versoepeld ontslagrecht. Elke universitair hoofddocent kan je vertellen dat Nederland arbeidsrechtelijk al ruimschoots flexibel is. Maakt niet uit: het kabinet-Rutte moet buigen.

Kwispelende retriever
Van de weeromstuit is premier Rutte in een extreem pragmatisme verzeild geraakt. Zijn favoriete woorden waren donderdag gemeenschappelijk, gemeenschappelijk proces en gemeenschappelijke verantwoordelijkheid. Hij draaide om Buma, Pechtold en Slob (ChristenUnie) heen als een kwispelende golden retriever. Met de gang van zaken kan hij intussen onmogelijk gelukkig zijn. Na zijn Schoo-lezing was Rutte geschrokken van de harde reacties vanwege zijn gebrek aan visie. Hij wil staatsmanschap uitstralen. Een premier die niet durft te zeggen dat Buma grootspraak verkoopt en dat Pechtold voor de bühne hamert op zijn kortere WW, zo'n premier zet niet het beeld van een standvastige stuurman neer.

Beeld anp

Geen wonder dat PVV en SP aan dit toneel niet wilden meedoen. Zij horen officieel niet bij de 'constructieve oppositie', staan buiten de stammenstrijd over 0,3 of 0,5 procent verslechtering van het begrotingstekort. Onze mensen zijn niet geïnteresseerd in debat over de marginale belastingdruk, zei Ronald van Raak, de nummer twee van de SP. Onze mensen zijn gewoon boos en vinden dat dit kabinet weg moet. Datzelfde geldt voor de aanhang van de PVV. Zo speelden zich in één zaal twee versies van de algemene beschouwingen af. Wilders en Roemer waren aan het dammen, de rest was aan het schaken.

Symboolpolitiek
Bij het hogeschool-onderhandelen stonden PVV en SP buitenspel. Maar wat de schakers van de andere partijen vergaten, was dat er buiten het Kamergebouw ook nog een wereld is. Symboolpolitiek is ook politiek, zeker bij algemene beschouwingen. Vrijdag presenteerde bestuurskundige Paul Frissen zijn boek De fatale staat, verhelderend over de moeizame omgang met het populisme. 'Onredelijkheid is zijn handelsmerk, emotie wordt gezien als bron van waarheid.' Dat hebben we gezien bij de motie van wantrouwen binnen een uur. Maar door de traditionele partijen wordt dit almaar niet begrepen.

Beeld anp

Een week geleden vertelde Diederik Samsom op de PvdA-ledenraad in Zwolle hoe hij was aangesproken door een boze meneer. Die had er helemaal genoeg van en had dus PVV gestemd en zou dat zeker de volgende keer opnieuw doen. Maar de PVV gaat uw problemen niet oplossen, antwoordde Samsom. Dat wist die meneer ook wel. Wie moet dan de problemen oplossen, vroeg Samsom. De meneer: jullie natuurlijk!

Dit was Samsoms triomfantelijke bewijsvoering voor het failliet van het populisme. Je kunt er net zo goed het bewijs van onvermogen van de traditionele politiek in zien. 'Het electoraat van de populistische leider wil geen oplossingen, maar een rituele bevestiging van het leed dat men ondergaat', schrijft Frissen. Dat is de ene kant. De andere kant is dat het repertoire van de traditionele politiek beperkt is tot de pretentie uw problemen wél op te lossen. Bij aanhoudende tegenwind komt men aan met nóg verfijndere arrangementen, met zeventigduizend nieuwe banen in plaats van vijftigduizend en met een koopkrachtvermindering van een kwart procent in plaats van een half.

Diederik Samsom is daarvan de belichaming, met zijn intimiderende dossierkennis en zijn merkbare dedain voor collega's die niet precies weten hoe de belastingstaffel zich ontwikkelt. Het populisme drijft op de fantasie van de verlossing, de traditionele politiek op de fantasie van de oplossing.

Hoe komen we uit deze polarisatie op niks af? Minister Dijsselbloem waarschuwde vorige week dat Nederland in een soort Amerikaanse patstelling terecht dreigt te komen. De komende twee weken gaat weer eens onderhandeld worden. Paul Frissen pleit in zijn boek voor de acceptatie van 'de tragiek' van het leven. De politiek kan niet alles oplossen. Ik zou het iets minder bombastisch zeggen. Een beetje bescheidenheid zou al helpen.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant

 
Maar de PVV gaat uw problemen niet oplossen, antwoordde Samsom. Dat wist die meneer ook wel. Wie moet dan de problemen oplossen, vroeg Samsom. De meneer: jullie natuurlijk!
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden