Van Dantzig gaf net zo veel als hij vroeg: het uiterste

De dood, schreef Volkskrant-medewerker Annette Embrechts, waarde al rond toen Rudi van Dantzig in 2003 de VSCD Oeuvreprijs kreeg uitgereikt voor zijn balletten. Toen al. De zieke Van Dantzig zelf: 'Ze denken dat ik binnenkort het loodje ga leggen, dus haasten ze zich mij nog een oeuvre-prijs toe te kennen'.

Rudi van Dantzig geeft in 2009 een masterclass aan dansers van het Nationale Ballet ter ere van zijn 75ste verjaardag. © Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De dood zat Van Dantzig al jaren op de hielen, de dood heeft de Nederlandse choreograaf op 78-jarige leeftijd vandaag weten in te halen. Een van wat je rustig de grote drie van het Nederlandse ballet (met Hans van Manen en Toer van Schayk) is niet meer.

Van Dantzig, in 1933 geboren in Amsterdam in een communistisch gezin, begon zelf als danser. Hoewel oprichtster van Het Nationale Ballet Sonia Gaskell weinig in hem zag, toen hij zich ruim een halve eeuw geleden aanmeldde voor balletles. 'Je hebt weinig talent, maar ik heb jongens nodig, dus kom maar.' Dansen zelf bleek niet zijn sterke kant, maar het door Gaskell geopperde pad van de choreografie des te meer. Van Dantzig zou ruim vijftig balletten schrijven (vooral voor Het Nationale Ballet, waar hij artistiek leider zou worden), die ook veel door buitenlandse gezelschappen zijn gedanst.

Zelfs de beroemde Rudolf Nurejev meldde zich bij Van Dantzig om voor Het Nationale Ballet te dansen. De Rus had al een ballet voor zichzelf op het oog: Van Dantzigs 'Monument voor een gestorven jongen' uit 1965. Het had als thema homoseksualiteit en was toen behoorlijk revolutionair. De altijd progressief-geëngageerde Van Dantzig schreef in 1986 zijn debuutroman (Voor een verloren soldaat), waarin zijn homoseksualiteit ook het hoofdthema was. Van Dantzig kreeg de Geertjan Lubberhuizenprijs en het Gouden Ezelsoor voor de roman. In 1993 schreef hij ook een boek over zijn avonturen met Nurejev.

Gedreven

De huidige artistiek directeur van het Nationale Ballet Ted Brandsen roemt in een verklaring de enorme gedrevenheid van Van Dantzig. 'Rudi was veeleisend, voor zichzelf en voor anderen. Hij gaf daarbij minstens zoveel als hij vroeg - altijd wilde hij het uiterste, het beste, het eerlijkste en het meest authentieke uit een danser halen. Eeuwig op zoek en rusteloos voortgedreven deelde hij zijn twijfels over de wereld en zichzelf en bouwde hij ondertussen aan een choreografisch en literair oeuvre, dat zijn weerga niet kent. (...)

De gedrevenheid van Rudi, zijn vuur, dat is wat ons altijd bij zal blijven. Het is onvoorstelbaar dat dit vuur in hem nu gedoofd is. Wij zijn allemaal ongelooflijk verdrietig dat hij niet meer bij ons is en tegelijkertijd zijn we intens dankbaar dat we hem gekend hebben. Met het heengaan van Rudi verliest ons land een inspirerend choreograaf en artistiek leider, en een groot man.

Behalve 'Monument voor een gestorven jongen' zijn Van Dantzigs bekendste balletten 'Vier letzte Lieder', 'Ginastera' en 'Onder mijne voeten'. Ook maakte hij succesvolle bewerkingen van Romeo en Julia en Het Zwanenmeer. Van Dantzig won verschillende prijzen, zoals de Parijse Prix de la Critique en de Life Achievement Award van de Stichting Benois de la Danse. Hij was Officier in de Orde van Oranje-Nassau en kreeg het Duitse Verdienstkreuz.

Vriend en collega Hans van Manen: 'Rudi was een zeer sociaal en aimabel mens, die altijd opkwam voor de minderheden. Daarnaast is het natuurlijk een enorm verlies voor de Nederlandse danswereld. Hij heeft de danskunst is ons land gepopulariseerd en heeft vrijwel alleen maar prachtige dingen gemaakt. Zonder hem was het Nationale Ballet niet geworden wat het nu is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden