Van cybersecurity-analist tot rattenvanger: dit zijn óók ambtenaren

De provincie Friesland promoten, rattenvangen voor het waterschap, opkomen voor kwetsbare ouderen in de gemeente of Nederland digitaal veiliger maken voor het ministerie van Veiligheid en Justitie. Werken bij de overheid kent verschillende facetten. Deze mensen vertellen er over.

Beeld Martyn F. Overweel

Van nota's naar sexy filmpjes

'Later als ik groot ben, word ik ambtenaar.' Waarom klinkt dat grappig? Wie niet bij een gemeente, provincie of ministerie werkt, heeft geen idee wat een ambtenaar zoal doet. Iets met beleid? Iets met vergunningen? Iets met wetten?

Ja, dat allemaal ook. Maar een beetje ambtenaar zit niet de hele dag achter zijn bureau of in vergaderzaaltjes. De verhouding tussen burger en overheid verandert in rap tempo. Door bezuinigingen. Door nieuwe opvattingen over wat de overheid moet doen, en vooral ook moet laten.

'De ambtenaar van de toekomst moet niet alleen goede beleids-nota's kunnen schrijven', zei Zeger van der Wal, bijzonder hoogleraar bestuurskunde in Leiden, vorige week in het magazine van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. 'Hij zal ook korte, aantrekkelijke videoboodschappen moeten kunnen produceren, waardevolle inspraakevents ontwerpen en begeleiden en vaker woordvoerder zijn van gemeenten en beleid tijdens openbare gelegenheden. Meer dan vroeger zal de ambtenaar van de 21ste eeuw ook op het podium opereren en niet alleen achter de schermen.'

Ga er maar aanstaan. Het vraagt een cultuuromslag van de 116.883 rijks-, 147.827 gemeente- en 10.868 provincieambtenaren. Een omslag die al in volle gang is. Intussen schuift de gemiddelde leeftijd bij de overheid richting de vijftig. De arbeidsvoorwaarden zijn een gouden kooi. Zie daar als jongere werknemer maar eens tussen te komen.

Als kind kwam het misschien niet bij u op om ambtenaar te worden. Misschien bent u het toch geworden. Of bent u er nieuwsgierg naar. Deze bijlage belicht de lusten én de lasten van een baan in het openbaar bestuur.

Door: Bart Dirks


'Ik haal de wereldpers naar Friesland'

Haar provincie promoten, dat doet Hanita van der Schaaf al jaren. Maar sinds ze is 'uitgeleend' aan het project Culturele Hoofdstad 2018, is ze druk bezig Leeuwarden voor te bereiden op de komst van miljoenen bezoekers.

Hanita van der Schaaf (41), Provincie

Opleiding: NIMA Marketing-C
Functie: Hoofd hospitality en toerisme bij stichting Leeuwarden-Fryslân 2018

Wat houdt uw functie in?
'Leeuwarden is gekozen tot Culturele Hoofdstad van Europa 2018. Ik moet zo veel mogelijk journalisten en toeristen naar Friesland krijgen. Daarom organiseer ik persreizen en stoom ik de toeristische sector in Friesland klaar.

'Het afgelopen halfjaar ben ik naar veel buitenlandse beurzen geweest, zoals de City Fair in Londen en de ITB in Berlijn. Daar heb ik veel touroperators ontmoet. Ik heb ze enthousiast gemaakt voor de must sees en het culturele programma van Leeuwarden.'

Hanita van der Schaaf. Beeld Aurélie Geurts

En nu?
'Het eerste succes is behaald. Op de persreis naar de Alma Tadema-tentoonstelling in het Fries Museum kwamen laatst zeventien internationale journalisten af. Leeuwarden werd ineens genoemd in grote kranten als The Guardian en La Stampa.

'In 2018 verwachten we in Friesland vier miljoen toeristen, anderhalf miljoen meer dan in andere jaren. Ik zoek nu naar oplossingen voor een dreigend beddentekort in augustus. Mogelijke oplossingen zijn transfers vanuit Zwolle en Groningen, het inhuren van hotel-schepen of het verspreid door de stad laten bouwen van boomhutten om in te overnachten.'

Hoe is het om uw beroep uit te oefenen binnen de overheid?
'Ik werk indirect voor de overheid. Vanuit Merk Fryslân, een organisatie die Friesland buiten Friesland promoot, ben ik gedetacheerd bij Culturele Hoofdstad.

'We zijn een zelfstandige organisatie, maar leggen financiële verantwoording af aan onze subsidie-gevers. Een groot gedeelte van ons budget is belastinggeld. Daarom proberen we burgers zoveel mogelijk bij onze plannen te betrekken. Dat doen we bijvoorbeeld met Lost in the Greenhouse, een theatervoorstelling over Polen die werken in de kassen bij Sexbierum. De Poolse werknemers staan zelf ook op de planken.'

Is dit uw droombaan?
'Ja, want het is een eer om de rest van Nederland, maar eigenlijk de rest van de wereld te laten kennismaken met de Friese cultuur. Behalve internationale toeristen zijn ook veel Nederlanders nog nooit in Friesland geweest. Bijna niemand weet dat Mata Hari, de vrouw van Rembrandt en graficus M.C. Escher uit Friesland komen.'

Wat is uw carrièreperspectief?
'Culturele Hoofdstad 2018 moet voor mij geen eenmalige piek worden. Ik heb inmiddels een groot internationaal netwerk opgebouwd en onderzoek nu al hoe we bezoekers op de lange termijn aan Friesland kunnen binden.

'Amsterdam wil zijn buitenlandse toeristen graag meer over het land verspreiden om de druk op de stad te verlichten. Na 2018 hoop ik, in dienst van de organisatie die mij nu aan de stichting Leeuwarden-Fryslân 'uitleent', Friesland misschien wel tot het Lake District van Amsterdam te laten uitgroeien.'


'Het is continue sloot in, sloot uit'

Erik Blokland voorkomt als rattenvanger in rijksdienst dat de knaagdieren de dijken laten doorbreken. Zwaar werk, maar zijn baan heeft ook mooie kanten: 'Elke dag opnieuw geniet ik van de natuur.'

Erik Blokland (50), Waterschap

Opleiding: Interne cursus muskusrattenvanger
Functie: Muskusrattenvanger bij waterschap Rivierenland, rayon Hoeksche Waard

Wat houdt uw functie in?
'Ik draag zorg voor het indammen van de populatie muskusratten in een gebied van 750 kilometer watergang. Dat bestaat voornamelijk uit sloten tussen akkers en weilanden. Door het gegraaf van muskusratten storten wallen van boerenland in. Na verloop van tijd kunnen zelfs dijken doorbreken.

'We dammen de populatie steeds verder in: in de jaren negentig ving ik vierduizend ratten per jaar, nu zijn het er jaarlijks nog maar veertig. Met oranje vlaggetjes en een app kan ik precies bijhouden waar ik klemmen voor gangenstelsels heb neergezet. Die controleer ik minimaal drie keer per week. Als er een rat in zit, registreer ik leeftijd, geslacht en vindplaats in een database. Die gegevens zend ik naar het hoofdkwartier in Tiel terwijl ik met beide benen in de sloot sta: ratten vangen anno 2016.'

Erik Blokland. Beeld Aurélie Geurts

Hoe is het om uw beroep uit te oefenen bij de overheid?
'Muskusrattenvangers bestaan alleen bij de overheid! Gewone burgers mogen de beesten namelijk niet vangen.

'Na zes jaar als stratenmaker te hebben gewerkt, werd ik 25 jaar geleden muskusrattenvanger in Alblasserwaard-Oost. Halverwege de jaren negentig vertrok ik naar de Hoeksche Waard. Daar werkte ik tot in 2012 de nieuwe Waterwet werd ingevoerd voor de provincie Zuid-Holland. Vervolgens maakte ik de overstap naar waterschap Rivierenland.

'In dit beroep staat dienstbaarheid voorop. Ik kan mijn werkzaamheden zelfstandig uitvoeren en de afstemming met de andere waterschappen verloopt uitmuntend.'

Is dit uw droombaan?
'Ja, hoewel er zoals bij ieder beroep mooie en minder mooie kanten aan mijn werk zitten. Ik probeer zo diervriendelijk mogelijk te handelen. De klemmen die ik gebruik, doden de muskusratten vrijwel meteen. Toch ben ik elke keer weer even stil als door mijn toedoen een rat is gedood.

'Muskusrattenvanger is een fysiek zwaar beroep. Een rattenvanger zoals ik die al 25 jaar in het vak zit, krijgt op den duur last van zijn gewrichten. Het is continu sloot in, sloot uit en ploeteren door de modder. Daar tegenover staan de seizoensveranderingen: elke dag opnieuw geniet ik van de verschillende planten die bloeien en van de jonge dieren in het veld. Meestal ben ik alleen op pad en kan ik mijn eigen routes inplannen. Heerlijk is dat.'

Wat is uw carrièreperspectief?
'Het veldwerk verwacht ik nog een jaar of tien te kunnen volhouden. Daarna kan ik me richten op zittende werkzaamheden zoals de landelijke muskusrattendatabase bijhouden. Ook volg ik een opleiding watermanagement dat me de kans biedt om teamleider te worden of aan waterprojecten van het waterschap te werken.

'Het toekomstperspectief van rattenvangers is goed. Vanwege het Nederlandse natuurbeleid, met veel ruimte voor rivieren en waterberging, zal de muskusrat steeds nieuwe leefomgevingen weten te vinden.'


'Het fijne is: ik sta dicht bij mensen'

Maatschappelijk werker Ad Taks is dan wel in dienst van de gemeente, in de praktijk staat hij vooral in dienst van zijn cliënten: kwetsbare ouderen. 'Ik hoop nooit te worden zoals Sjakie uit Flodder, die altijd te laat was.'

Ad Taks (57), Opleiding Maatschappelijk werk

Functie Maatschappelijk werker bij samenwerkingsverband Zorg voor elkaarvan de gemeente Breda

Wat houdt uw functie precies in?
'In Breda-West ondersteun ik kwetsbare burgers. Mensen met financiële problemen tot zorgmijdende ouderen die vereenzaamd en/of dementerend zijn. Door middel van gesprekken thuis wil ik dat zij erachter komen wat ze nodig hebben om hun problemen op te lossen. Het doel bij ouderen is om ze zo lang mogelijk thuis te laten wonen: dat willen zij zelf het liefst, het is beter voor hun welzijn en het is goedkoper dan een verzorgingshuis. Ouderen voelen zich prettiger in hun eigen huis dan tussen verzorgers. Ik heb mensen voor wie de buurman boodschappen doet en de overbuurvrouw kookt. Waar nodig begeleid ik ouderen naar instanties als de kredietbank en thuiszorg.'

Ad Taks. Beeld Aurélie Geurts

Hoe is het om uw beroep uit te oefenen binnen de overheid?
'Voor een deel wordt ons werk ge-financierd door de gemeente, maar in de dagelijkse praktijk sta ik in dienst van de klant. In Breda trekken de gemeente en instellingen, hulp-verleners, vrijwilligers en de klanten samen op. De mensen bereiken ons via een website, telefonisch of in de wijken. De lijnen zijn kort: ik kan raadsleden en bestuurders van zorginstellingen altijd aanspreken om over de zorg te praten.

'Nadat zorgtaken voor ouderen van het Rijk werden overgeheveld naar de gemeente, zijn we snel afgestapt van 'puur bezuinigen'. Het werkt beter als je samen kijkt waar de mensen baat bij hebben, als zij zelf mogen bepalen hoe ze hun problemen willen op-lossen.

Is dit uw droombaan?
'Ja, zo voelt het wel. Door mijn werk sta ik dicht bij mensen en ontstaan bijzondere contacten. Als ik in verpleeg-huis Westerwiek in Breda ben, ga ik regelmatig op bezoek bij een voor-malige cliënt zonder familiecontacten. Hij kent mijn naam niet meer, maar weet toch wie ik ben. 'Ik woon hier al maanden', zei hij toen hij twee uur in zijn kamer zat. De verhuizing was voor hem gevoelsmatig perfect verlopen. Zulke momenten zijn zo waardevol.

'Mijn werk is de afgelopen jaren alleen maar leuker geworden. Vroeger zeiden professionals als ik: u heeft een probleem en wij lossen het op. Eigenlijk hebben we ouderen jarenlang betutteld. Nu houdt de cliënt de regie in eigen hand. Ik vind het fantastisch om onderdeel uit te maken van oplossingen die kwetsbare ouderen zelf bedenken.'

Wat is uw carrièreperspectief?
'Zoals het nu gaat, wil ik tot aan mijn pensioen maatschappelijk werker blijven. Ik kan voor mijn gevoel echt een bijdrage leveren aan het leven van kwetsbare mensen in Breda. Ik vind het schrijnend hoe we in het Westen zijn doorgeslagen in onze individualisering. Ik hoop nooit te worden zoals Sjakie uit Flodder, de maatschappelijk werker die altijd nét te laat in actie kwam. Of de maatschappelijk werker die voor de ander denkt en net niet het contact maakt dat de mensen helpt om zelf verder te komen.'


'Hier kan ik al mijn ambitie kwijt'

Nederland digitaal veiliger maken, dat is wat cybersecurity-analist Robin Vollebregt wil. En daar krijgt ze bij de overheid alle kans voor. 'Een minpuntje? De koffie! Die smaakt minder goed.'

Robin Vollebregt (26)

Opleiding: Crisis- en security-management en integrale veiligheidskunde
Functie: Cybersecurity-analist bij het Nationaal Cyber Security Centrum

Wat houdt uw functie precies in?
'Het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC), dat onderdeel is van het ministerie van Veiligheid en Justitie, is een soort 'brandweer in cyber'. Ik bouw kennisdossiers op over datalekken bij overheden en bedrijven. Afgelopen maand kwam er een mega-datalek aan het licht bij e-maildienst Yahoo. Op zo'n moment onderzoeken wij hoeveel Nederlandse burgers daarvan de dupe zijn. Dit soort werkzaamheden wisselen we af met 'waakdiensten'. Dan houden we vanuit onze control room sectoren die tot de vitale infrastructuur behoren zoals energie, water en telecom in de gaten. Als er een ernstige dreiging is, rapporteren we die aan de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid.'

Robin Vollebregt. Beeld Aurélie Geurts

Hoe is het om uw beroep uit te oefenen bij de overheid?
'In dienst van het Rijk kan ik meer in de inhoud duiken dan mogelijk zou zijn bij een commercieel bedrijf. Ik zie digitale veiligheidsproblemen van melding tot afhandeling. Bij een commercieel bedrijf word je ingehuurd om binnen korte tijd problemen op te lossen. Hoewel je bij de overheid ook te maken hebt met tijdsdruk, is het budget minder belangrijk.

'Bij het NCSC werken we veel met responsible disclosure: derde partijen melden bij ons kwetsbaarheden in digitale toepassingen. Meestal zijn dit ethische hackers of burgers met aanleg voor ict. In tegenstelling tot wat je misschien zou verwachten, werken bij het NCSC aardig wat vrouwen. Het woord 'ambtenaar' klinkt stoffig, maar op mijn afdeling werken alleen maar jonge, enthousiaste mensen. Een minpuntje? De koffie! Die smaakt minder goed.'

Is dit uw droombaan?
'Ja. bij het NCSC kan ik mijn ambitie kwijt om Nederland digitaal veiliger te maken. Tijdens mijn studie ging het vaak over terrorisme en georganiseerde misdaad op internet: daarom is cybercrime ook populairder dan cybersecurity. Mijn vak wordt vaak te technisch gevonden, maar het menselijke aspect van techniek is juist wat mij fascineert.

'Collega's die ook cyberfan zijn, zorgen voor verbondenheid. Een negen-tot-vijf-mentaliteit bestaat hier niet: als we een rapport beter kunnen maken, blijven we er tot laat aan sleutelen. Hoewel ik pas sinds augustus bij het NCSC werk, voel ik me al volledig op mijn plaats.'

Wat is uw carrièreperspectief?
'Ik wil altijd blijven leren. Dat moet ook wel: de ontwikkelingen in mijn vakgebied gaan supersnel. Kijk naar het internet of things: in de toekomst kunnen steeds meer apparaten zoals koelkasten en lampen worden aangesloten op het internet. Cybercriminelen kunnen die apparaten hacken en ze inzetten om andere systemen aan te vallen. DDoS-aanvallen, waarmee servers gemakkelijk worden platgelegd, zijn ook een groeiend probleem. In de toekomst is er ook of misschien wel juist genoeg te doen voor cybersecurity-analisten.'

Door: Riffy Bol

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden