Van bushokje naar schuilkerk

Bij het altaar van de Jozefkerk komt de keuken, de sacristie is een slaapzaal. Het huis van God wordt omgebouwd tot een huis voor vluchtelingen uit het Osdorpse tentenkamp.

VAN ONZE VERSLAGGEVER JAAP STAM

AMSTERDAM - Tientallen bouwers zijn in de weer om van de Jozefkerk in Amsterdam-West de 'Vluchtkerk' te maken. De vluchtelingen die in Osdorp uit hun tentenkamp zijn verdreven, schuilen sinds een week in de voormalige katholieke kerk. Het zijn er negentig en ze komen uit Somalië, Eritrea, Soedan en West-Afrika.

Het geluid van getimmer, gezaag en geboor vult de hoge ruimte. Stanleymessen vliegen door gipsen platen. In amper een weekeinde worden de zijbeuken omgebouwd tot slaapzaaltjes. Helpers die een paar dagen niet zijn geweest, kijken hun ogen uit. 'We zijn in een heel andere vibe', zegt Karel Smouters van de Protestantse Kerk Amsterdam.

Toen vrijdagavond 30 november foto's op internet circuleerden van vluchtelingen, opeengepropt in een bushokje in Zuidoost, zijn sympathisanten van diverse snit in actie gekomen. Smouters: 'We zijn met een busje gaan rondrijden en hebben de dolende vluchtelingen op drie adressen ondergebracht.'

Een van de adressen was een christelijke woongroep naast de leegstaande Jozefkerk. Daags erop, zondag, is de kerk gekraakt. De eigenaar van het gebouw, een projectontwikkelaar, steunt de actie van harte, zegt Smouters. 'Hij zei: je gelooft het niet, maar ik had hetzelfde plan. Hij wist alleen niet wie hij moest bellen. We kwamen als geroepen. Je zou bijna in wonderen gaan geloven.'

Wat begon als een spontane actie van een enkeling, is uitgegroeid tot een gesmeerde operatie van een vastberaden collectief. De sympathisanten wisten elkaar razendsnel te vinden, hun netwerken lopen als radertjes in elkaar over: vluchtelingenorganisaties, de protestantse kerk en een groep die wordt gevormd door bezoekers van het Vreemdland Festival. Een club van architecten, kunstenaars, fotografen en filosofen was eerder op zoek geweest naar een ruimte, maar had niks gevonden. Woensdagochtend kwamen de architecten bij elkaar, 's middags waren de bouwtekeningen voor de Vluchtkerk af.

Positieve dynamiek

Rondom het altaar wordt een keuken ingericht. Acht vluchtelingen en twee sympathisanten sjorren een loodzware mobiele keuken de trap naar het altaar op. Beschikbaar gesteld door de Stichting Opwekking, die het apparaat alleen nodig heeft tijdens haar pinksterconferentie. Er klinkt applaus als het gevaarte op zijn plaats staat.

'Zo treurig en lethargisch het was in het tentenkamp, zo veel positieve dynamiek is hier ontstaan', zegt Joost Pothast, een van de architecten.

De sacristie is de slaapruimte voor de vrouwen. Er is inmiddels warm water. In de kelders onder het altaar komt een spreekruimte voor Dokters van de Wereld, in de devotiekapel een kantoor.

Het huis van God is nog koud, maar daar wordt aan gewerkt. Er hangt al een nieuwe cv-ketel, de leidingen moeten nog worden doorgetrokken. In een slaapzaal staat een elektrische kachel.

Het lijkt wel of het hele land bijspringt. Busjes met matrassen, dekens, beddespiralen, bidmatjes, servies en keukengerei komen uit alle windrichtingen. Een klusbedrijf in Doesburg doneerde 1.150 vierkante meter tapijt.

Eten is er in overvloed. Overtollig vers voedsel gaat naar de voedselbank aan de overkant van de straat. Fondswervers hebben al 11 duizend euro opgehaald. Zondag is gecollecteerd in kerken in heel Nederland.

Tegen zessen zetten moslimvrouwen uit de buurt dampende schalen op de communiebank. Ze scheppen het thuis bereide schapenvlees met witte bonen op plastic borden. Even is het stil in de schaars verlichte kerk. Niet veel later snerpen de zagen weer.

'We zijn even onder de pannen, iedereen is blij', zegt Younis Omar uit Soedan. 'Alles beter dan een tent in de modder. De volgende stap is een permanente oplossing.'

Naast de kerkdeur hangt een spreuk die in twee zinnen weergeeft waar het de Vluchtkerk om te doen is. 'Er bestaan geen onwettige mensen. Er bestaan wel onmenselijke wetten.' Smouters: 'Het is bijna Kerstmis, er wordt op de deur geklopt, dan maak je plaats in de herberg.'

Pothast: 'We zoeken nog een kerkvader. Daar hebben we Arnon Grunberg voor gevraagd, maar die heeft moeite met de term.'

Steun en een hulpsite voor de illegale vluchtelingen in Nederland

Steunpunt Vluchtelingen, Dokters van de Wereld en het centrum voor 'ongedocumenteerde migranten' Wereldhuis openen vandaag een hulpsite voor illegalen. Wethouder Maarten van Poelgeest (GroenLinks) stelt het 'Paspoort van Amsterdam, basisrechten voor mensen zonder verblijfsvergunning' vanmiddag in gebruik. Staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie) vindt dat het valse hoop biedt.

Op de site staan adressen waar illegalen terechtkunnen voor steun. Daarnaast geeft het Paspoort informatie over het recht op medische zorg, juridische bijstand, onderwijs, opvang en werk.

De dreigende strafbaarstelling van illegaliteit, die is vastgelegd in het regeerakkoord, maakt schuw, vinden de initiatiefnemers.

Politici van de meeste partijen in de Amsterdamse gemeenteraad helpen een vluchteling bij het verkrijgen van zijn rechten. De VVD, de partij van staatssecretaris Teeven, doet niet mee.

Over de vluchtelingen in de kerk zegt een woordvoerster van Teeven dat in de meeste gevallen alle procedures zijn doorlopen. 'De uitkomst is dat ze niet mogen blijven. Ze kunnen beter meewerken aan hun terugkeer, daar kunnen we bij helpen. Ze krijgen wat geld mee en we kunnen daar helpen bij het opzetten van bijvoorbeeld een winkel. Het is ook een kwestie van je willen laten helpen.'

Volgens haar is er een klein percentage dat niet terug kan keren naar zijn vaderland. Dat zou niet gelden voor Somaliërs.

De tientallen uitgeprocedeerde asielzoekers die in Den Haag op de Koekamp (bij het Malieveld) bivakkeren, moeten voor komende donderdag hun tentenkamp hebben weggehaald. Dat heeft burgemeester Jozias van Aartsen hun per brief laten weten.

De Vluchtelingkerk in Amsterdam vergeet zijn lotgenoten in Den Haag niet. Spullen die over zijn, worden gedeeld.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden