Van Bush' lakei tot kampioen der armen

Over: plannen van regering-Blair voor kwijtschelding schulden en hulp aan Afrika..

De Britse Labour-regering is niet geliefd bij linkse actiegroepen en zelfs de vergaande voorstellen om de schuldenlast van de ontwikkelingslanden eindelijk grondig aan te pakken en de oproep voor een hulpinjectie aan Afrika, konden aanvankelijk rekenen op scepsis. Maar die geluiden zijn verstomd.

Daar is een goede reden voor: veel van de eisen van de actievoerders voor schuldenverlichting zijn terug te vinden in de plannen die met veel elan door premier Blair zelf en zijn rechterhand (alias rivaal voor het partijleiderschap) Gordon Brown (minister van Financiën) worden gepropageerd .

Blair en Brown willen de plannen doordrukken op de top van de G8 (de zeven grote industrielanden plus Rusland, waarvan zij in juli gastheren zijn en bij de EU, waarvan Groot-Brittannië later dit jaar voorzitter wordt). Een vooruitzicht om van te watertanden voor de pleitbezorgers van de Derde Wereld.

De argwaan bij de actievoerders was echter ook niet moeilijk te begrijpen. Blair had zich bij hen vooral gehaat gemaakt door de Britse deelname aan de invasie en bezetting van Irak. Met de Britse verkiezingen in aantocht moest Blair een onderwerp vinden om zich weer geliefd te maken bij dit (vaak jonge) deel van de kiezers. Wat dient daartoe beter dan genereuze hulp aan de armen in de wereld ?

De premier had een Afrika Commissie als adviesorgaan ingesteld, met Bob Geldoff (de popmuzikant die mister-help-de-Afrikanen werd) en negen Afrikaanse leden, van de zeventien in totaal. Politiek correcter kon hij toch niet doen? Het was zo opzichtig in orde dat hij juist van slimme plannetjes werd verdacht in linkse kringen. Van een maskerade.

Het 'Marshallplan voor ontwikkelingslanden', zoals Brown het trots noemt, heeft een verborgen doel: 'de vestiging van een markt-fundamentalistische economische wereldorde'. Dit schreef Mark Curtis, directeur van de actiegroep World Development Movement (WDM.org) in het activistische tijdschrift Red Pepper. Er zit een addertje onder het gras: alleen arme landen die zich conformeren aan het model van het International Monetair Fonds (IMF) en de Wereldbank mogen genieten van de nieuwe vrijgevigheid. Ze worden omgekocht om zich te schikken in de mondialisering .

Curtis schreef zijn stuk voordat het plan voor Afrika en het nieuwe hulpbeleid officieel bekend werden gemaakt. Toen dat gebeurde stond zijn WDM kennelijk toch te kijken. De groep erkende in een persverklaring dat het Britse ministerie van Ontwikkelingssamenwerking in een beleidsnota afscheid had genomen van handelsliberalisering en privatisering als voorwaarden aan hulpontvangende landen. Minister Hilary Benn werd zelfs geprezen, een novum. De enige harde noot die de WDM nog kraakte was dat nu ook de praktijk moet veranderen.

Die wat voor de hand liggende aansporing is ook terug te vinden in de reacties op het rapport van de Afrika Commissie, getiteld Our Common Interest (Ons gemeenschappelijke belang). Oxfam, een van de belangrijkste en meest kritische particuliere hulporganisaties, was enthousiast zonder reserve. Eindelijk een rapport met aanbevelingen waarom wij al die jaren vergeefs hebben geroepen, is de wat verbaasde toon: verdubbeling van de hulp aan Afrika, kwijtschelding van schulden, hervorming van de oneerlijke handelsregulering in het Westen en een verdrag tegen wapenhandel. Nu nog doorzetten bij de G8 en de EU, Tony! Blair zal hebben geglunderd toen hij de persverklaring las.

Hij zal ook blij zijn met de steun van de Jubilee 2000, een koepel van actiegroepen die ijveren voor opheffen van de schuldenlast, de invloedrijkste op dit gebied. Deze plannen gaan veel verder dan wat ooit door een westerse regering is voorgesteld, schreef Jubilee, en eiste en passant de eer op: eindelijk heeft de Jubilee-campagne de regering-Blair overtuigd .

Er blijkt opeens een tamelijk breed draagvlak voor de vergaande en dure plannen om de armen uit de brand te helpen. Alleen in rechtse kranten werd geschamperd dat Blair niet wil begrijpen dat de ellende in Afrika de schuld is van de Afrikanen zelf. Ook behoudende media als The Financial Times en The Economist wezen erop dat het wanbestuur door Afrikaanse potentaten onderbelicht blijft, maar door de bank genomen blijken zij opeens de visie wel te delen dat er iets zeer drastisch moet gebeuren omdat de verpauperde delen van de Derde Wereld een ernstige bedreiging vormen voor de wereldeconomie en de wereldvrede (het zijn vrijplaatsen voor terroristen en leveranciers van illegale immigranten).

De verlichting van de schuldenlast, Browns afdeling, blijft het moeilijkst. En de kritiek van WMD's Mark Curtis, blijft daar wel gedeeltelijk opgaan. Zo maar kwijtschelden wil Brown niet, hij zou daar ook weinig internationale medestanders voor krijgen.

Nog geen halfjaar geleden plaatste Jubilee enkele kritische kanttekeningen toen Brown 100 miljoen pond ter beschikking stelde voor het kwijtschelden van schulden van arme landen aan de Wereldbank en de Afrikaanse ontwikkelingsbank. De landen die hiervan profiteren moeten wel laten zien dat ze gebruik maken van de gekregen ruimte door goed economisch en bestuurlijk beleid te voeren. Dat zinde Jubilee 2000 niet. Wat voor beleid?

'Robuust management van overheidsuitgaven', volgens Brown. Dat wordt toch al gauw weer dat van IMF en Wereldbank, vreest de actiegroep.

Het uitsmeren van de kwijtschelding over een jaar of tien, zoals Brown voorstelt, ondergraaft het effect enorm, vindt Jubilee 2000. Alleen als in een klap de hele schuldenlast wordt weggenomen kan er weer een goed investeringsklimaat ontstaan. Zolang de schuldenlast bestaat en er onzekerheid is over het verdwijnen ervan, blijven investeerders weg. Zelfs als de overheid niet meer al zijn inkomsten aan de schulden hoeft uit te geven, zal er op die manier toch weinig werkgelegenheid worden geschapen. Zo is het gegaan met het bestaande programma voor schuldenverlichting HIPC, meent Jubilee 2000.

Het in een keer kwijtschelden zou een miljard Britse pond kosten, maar dat is eigenlijk niet veel, berekende Jubilee: als Groot-Brittannië 0,7 procent van het bbp aan ontwikkelingshulp zou betalen (een VN-doel dat de regering ooit wil halen) zou ze vier miljard pond per jaar meer aan hulp moeten besteden dan nu. (De regering-Blair doet wel net alsof ze kampioen donor zijn, sneert Curtis, maar de hulp is nog geen armzalige 0,4 procent van het bbp).

Die kritiek en die aanbeveling blijven zinvol, want de Britse regering mag dan naar de activisten hebben geluisterd, bij de internationale onderhandelingen over de Britse plannen zullen de oude voorwaarden ongetwijfeld weer op tafel komen, ook al doen de Verenigde Staten naar verwacht niet mee aan kwijtschelden van schulden. (Dat vindt Blair niet zo erg: hij wil af van het imago van lakei van Washington). Na het verbaasde enthousiasme moeten de actiegroepen nu maar weer hun belangrijke rol van Blairs horzels gaan spelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden