Van broederschap tot broederstrijd

Ook al is er van bloedverwantschap geen sprake, vroeger noemde koning Sihanouk premier Hun Sen vol trots 'mijn zoon'. Samen met Sihanouks echte zoon, prins Ranariddh, regeerde Hun Sen over Cambodja....

JARENLANG weigerden ze een woord met elkaar te wisselen: prins Norodom Ranariddh, de oudste nog in leven zijnde zoon van koning Sihanouk, en Hun Sen, de voormalige Rode-Khmercommandant die in 1977 de wijk nam naar Vietnam. Ze waren dan ook elkaars tegenstanders in de burgeroorlog die het door de Rode Khmers reeds uitgemergelde land in de jaren tachtig teisterde.

Prins Ranariddh was een van de leiders van de 'verzetscoalitie' die zijn vader met de gehate Rode Khmers had gesmeed om de al even gehate Vietnamese bezetters uit Cambodja te verdrijven. Hun Sen was leider van de regering die de Vietnamezen in Phnom Penh hadden geïnstalleerd nadat ze de Rode Khmers begin 1979 hadden teruggejaagd naar de jungle. Via Vietnam wist Hun Sen zich geruggesteund door Moskou; daarom steunde het Westen de verzetscoalitie van Sihanouk, die via de Rode Khmers eveneens wapenhulp en politieke steun ontving uit Peking.

Die betrokkenheid van de grote mogendheden had tot gevolg dat het conflict pas kon worden opgelost toen de Koude Oorlog min of meer voorbij was. Het aftakelende Rusland kon niet langer optreden als beschermheer van Vietnam, zodat Hanoi zich genoopt zag zijn troepen terug te trekken. Toch kwamen er nog heel wat als 'cocktailparty's' ingeklede vredesonderhandelingen aan te pas voordat de VN mochten proberen Cambodja om te kneden tot een democratisch land.

Het sluitstuk van die kostbare vredesoperatie werd gevormd door de parlementsverkiezingen van 1993, waaraan de Rode Khmers niet wensten mee te doen. Hun Sens oud-communistische Cambodjaanse Volkspartij (CPP) moest genoegen nemen met een tweede plaats, vlak achter de Funcinpec van prins Ranariddh. Geen van de partijen beschikte over de absolute meerderheid, en dat terwijl Cambodja voor zijn wederopbouw absoluut een krachtige regering nodig had. Onder internationale druk werd besloten tot een coalitie tussen de Funcinpec en de CPP, die als erfenis van haar eenpartijbewind nog altijd het overheidsapparaat en de strijdkrachten in haar greep had. Een unieke coalitie, met twee regeringsleiders: Ranariddh als eerste co-premier en Hun Sen als tweede.

Toen waren beide oude vijanden wel gedwongen af en toe het woord tot elkaar te richten. De grotendeels in Frankrijk opgevoede hoogleraar rechten en de in de Cambodjaanse rijstvelden opgegroeide legercommandant deden zo hun best de schijn van eensgezindheid op te houden, dat hun vertoon van broederschap bizarre vormen aannam. Ranariddh verkondigde dat hij nog wel tien of vijftien jaar met Hun Sen zou willen samenwerken, wat ook de uitslag van de volgende verkiezingen mocht zijn. En Hun Sen beloofde dat hij Ranariddh voortaan niet met drie, maar met vijf kussen zou begroeten. Maar op het moment dat hij dat zei, spraken de prins en hij al lang niet meer met elkaar, hun tientallen co-ministers kwamen niet meer tot besluiten, het parlement kwam niet meer bijeen.

De enige uitweg was nieuwe verkiezingen, hoe weinig elk der beide co-premiers daar ook voor voelde. Na vijf jaar zou er hoe dan ook een eind komen aan hun mandaat. Hun laatste eensgezinde uitspraak betrof dan ook de verkiezingsdatum: 23 mei 1998.

Ook sommigen van de Rode Khmers, die de stembus in 1993 demonstratief de rug toe hadden gekeerd, begonnen te denken aan een politieke come-back. Een van hun hoogste leiders, Pol Pots zwager Ieng Sary, dook op uit de jungle en hoewel hij niet bleek te worden gekweld door spijt, drong Hun Sen erop aan dat de koning hem amnestie zou verlenen. Ieng Sary mocht zelfs de baas blijven van het gebied dat zijn Rode Khmers in handen hadden. Hij heeft inmiddels al een eigen partij: de Democratische Nationale Verenigde Beweging.

Ranariddh was daar weinig mee ingenomen. 'Ieng Sary een aanhanger van de liberale democratie? Ik geloof er niets van.' Maar de prins begreep dat hij niet kon achterblijven: na Ieng Sary staakten duizenden andere Rode Khmers hun verzet, Khmers die keurige burgers met stemrecht wilden worden. Ranariddh legde contact met Khieu Samphan, 'het fatsoenlijke gezicht van de Rode Khmers'.

Hoewel Hun Sen Ranariddh niet de tijd heeft gegund deze onderhandelingen af te ronden, is de kans groot dat ze met succes zouden worden bekroond. De meeste Rode Khmers moeten nu eenmaal niets hebben van de oude overloper Hun Sen, die ze nog altijd beschouwen als 'een lakei van Vietnam'. De broederschap tussen beide co-premiers dreigt nu weer te ontaarden in een nieuwe broederstrijd.

Marianne Boissevain

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden