Van bolleboos tot staatsgevaar

De Iraakse promovendus Ameer Alkhawlany is geliefd aan de universiteit van Krakau. Groot is daarom de verontwaardiging dat hij zal worden gedeporteerd zonder officiële aanklacht.

Studenten van de universiteit van Krakau betogen tegen de arrestatie van promovendus Ameer Alkhawlany.Beeld Gazeta Wyborcza

January Weiner, gestoken in een tweed jasje, wendt zich naar zijn bureau en pakt een zwart mapje. Hij slaat het open. 'Kijk, dit is de masterscriptie die hij onder mijn begeleiding schreef. Een studie naar de snelheid van ontbinding van ecosystemen aan de hand van theezakjes - een methode uit Nederland!' Onder het trotse wapen van de Jagiellonische Universiteit van Krakau staat de naam van de student: Ameer Alkhawlany.

Ruim twee jaar na zijn komst, dreigt Ameer te worden gedeporteerd. Was hij tot voor kort 'Ameer: promovendus in Krakau', nu is hij 'Ameer: gevaar voor de Poolse staatsveiligheid'.

Ameer (30) komt uit de stad Baquba in Irak. Een vrolijke verschijning, vertelt hoogleraar biologie Weiner, en bijzonder gemotiveerd. 'Hij had altijd een glimlach op zijn gezicht, kwam overal op tijd.'

Dankzij een beurs kon Ameer in 2014 naar Krakau komen. Zijn broer woonde daar al, hij had goede verhalen gehoord. Het internationaliseringsprogramma van de universiteit was net opgezet - Krakau was blij met iedere buitenlander. Ameer verraste zijn docenten door de master snel af te ronden en zou gaan promoveren.

Op de ochtend van 3 oktober werd Ameer echter in het historische centrum van Krakau opgepakt. Diezelfde dag werd hij zonder formele aanklacht in detentie geplaatst.

Volgens de Poolse binnenlandse veiligheidsdienst, de ABW, vormt Ameer een gevaar voor Polen. Bewijzen kreeg de rechter niet te zien, maar dat hoeft van de Poolse wet ook niet als de staatsveiligheid in het geding is.

Ameers faculteit, gealarmeerd door diens broer, regelde een advocaat, Marek Sliz. Na overleg met Sliz vertelde Ameer aan journalisten van de gerenommeerde krant Gazeta Wyborcza dat hij deze zomer al benaderd was door diezelfde ABW. De geheim agenten zouden hem tot drie keer toe hebben gevraagd te spioneren. Wilde Ameer misschien zijn oor te luister leggen bij landgenoten in de moskee?

Een gek verzoek was dat niet, want de Wereldjongerendagen zouden twee weken daarop beginnen. Elke twee à drie jaar komen daarop 2 miljoen katholieke jongeren van over de hele wereld af, en ditmaal zou het evenement in Krakau zijn. Een uitgelezen mogelijkheid voor een terroristische aanslag, moet de Poolse dienst hebben gedacht.

Ameer weigerde. Hij zei niet gelovig te zijn. Te midden van de moslims in de moskee zou hij meteen door de mand vallen. Geen probleem, zouden de agenten hebben gezegd, nee was ook een antwoord.

Twee maanden later, op 12 september, werd Ameers aanvraag voor een (zes maanden) langer verblijf in Polen 'gewoon' goedgekeurd. Weer drie weken later volgde plots de arrestatie. Volgens Ameer kwamen dezelfde geheim agenten een dag na zijn arrestatie opnieuw langs. Hun boodschap: je wordt gedeporteerd omdat je weigerde voor ons te werken. Behalve Ameer zouden ook zijn twee broers - eentje woont in Polen, de ander in Duitsland - deportatie riskeren.

Het nieuws is als een schok aangekomen bij studiegenoten, docenten en vrienden. Kan iemand zonder enig zichtbaar bewijs het land uit worden gezet? Een hoger beroep bracht Ameer niets, de deportatie staat gepland voor begin januari. Vorige week kreeg de parlementscommissie die toeziet op de geheime diensten, achter gesloten deuren het bewijs tegen hem te zien. De ABW lekte naar de pers dat Ameer contact zou hebben gehad met 'islamisten', opnieuw zonder bewijs.

Eén ijzer heeft Ameer nog in het vuur: politiek asiel, met als argument dat Irak een onveilig land is. Begin november werd hij drie uur lang ondervraagd door het Poolse bureau voor buitenlanders, een soort IND.

Vrienden en docenten zeggen allemaal hetzelfde: dat Ameer zo'n voorkomende jongeman is, nooit problemen maakte. Hij deed zijn best om Pools te leren, terwijl dat officieel niet hoefde - zijn studieprogramma was in het Engels. Vrienden die hem in de cel opzochten, liet hij woordenboeken meenemen.

Oliwia Bogdanowecz (23), een vriendin van Ameer, is sinds de arrestatie non-stop met zijn zaak bezig, vertelt ze in een morsig vega-barretje in Krakau. Ze organiseerde demonstraties in Krakau en Warschau, schreef mee aan petities en richtte een Facebook-pagina (1.000 likes) op. 'Ik geloof in zijn onschuld. We hebben wel eens discussies gehad over de Koran. Hij was tegen IS en tegen fundamentalisme.'

In Polen wonen 20 duizend moslims. De huidige conservatief-populistische regering, sinds een jaar aan de macht, haalt geregeld hard uit naar immigranten. Minister van Justitie Zbigniew Ziobro zei deze zomer dat de regerende PiS-partij de enige is die de creatie van 'islamitische districten' kan voorkomen.

Geen van Ameers vrienden of docenten zegt ondervraagd te zijn, en ook zijn kamer werd niet doorzocht, wat het mysterie groter maakt. Niemand schat zijn kansen hoog in - asiel krijgen in Polen geldt als nagenoeg onmogelijk. Het nieuws van Ameers arrestatie heeft ook het Iraakse ministerie voor Onderwijs bereikt. Het uitwisselingsprogramma met Polen wordt stopgezet, aldus een woordvoerder in een perscommuniqué.

De man in het middelpunt van de aandacht klinkt aan de telefoon terneergeslagen. 'Ik weet niet wat ik gedaan heb dat ik vast zit', zegt Ameer vanuit zijn cel in Przemsyl, aan de grens met Oekraïne. 'Ze hebben mijn leven verwoest.'

De kosten van zijn detentie zijn volgens hem voor eigen rekening. 'Bij elkaar ongeveer vijfduizend zloty (ruim 1.100 euro, red.), zeiden ze, inclusief het ticket naar Irak.'

Als hij toch nog vrijkomt of asiel krijgt, wil hij dan nog wel in Polen blijven? Ja, zegt hij resoluut. 'De autoriteiten zijn niet de baas van het land, dat zijn de Polen zelf. Zij hebben me als een familielid in hun kring opgenomen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden