Analyse Privacy

Van boeman naar beschermheer: zorgt succes nieuwe privacywetgeving voor imagoverbetering Europa?

Het imago van Europa is bij veel burgers dat van boeman en ongewenste indringer. Al die Brusselse regels, en voor wat? Maar de nieuwe privacywetgeving kan een trendbreuk blijken: dit kan Europa voor u betekenen.

Activisten tijdens een anti-Facebook demonstratie voor het hoofdkantoor van de Europese Commissie. Beeld Getty Images

Dit keer geen ­Nederlandse vissers die boos zijn over het verbod op pulsvissen. Of vrachtwagenchauffeurs die mopperen over het Europese rijtijdenbesluit dat verplichte rustpauzes voorschrijft.

De vrijdag van kracht geworden ­Algemene verordening gegevens­bescherming (AVG) is gebaseerd op een Europese richtlijn uit april 2016 en is bedoeld om burgers te beschermen tegen misbruik van hun data. Het leidt tot verwarring en tot veel gedoe, vooral bij kleine bedrijven die allerlei maatregelen moeten treffen om de privacy van hun klanten te garanderen. Er wordt gezucht en gesteund maar niet geklaagd. Vrijwel iedereen is overtuigd van de noodzaak.

Daar heeft het Facebook-schandaal, paradoxaal genoeg, enorm bij geholpen. Een geluk bij een ongeluk. Door het datalek bij de Amerikaanse tech-gigant werden internetgebruikers zich een paar maanden voor invoering van de Europese privacywet bewust van de kwetsbaarheid van hun privégegevens. Jarenlang hadden zij zich enthousiast laten meeslepen in de stroom nieuwe mogelijkheden die de zich razendsnel ontwikkelende ­digitale technologie bood, nu kwamen ze er met een schok achter dat er ook schaduwkanten aan zitten. Juist op dat moment is daar Europa. Met een helpende hand.

Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, zal blij zijn met de toevallige samenloop van omstandigheden. Al een aantal jaren hameren hij en Brusselse instanties op de slogan ‘Europa beschermt’. Net als de Franse president Emmanuel Macron.

Facebookbaas Mark Zuckerberg (links) en president van het Europees Parlement Antonio Tajani (rechts) bij aanvang van hun ontmoeting in Londen op 22 mei. Beeld Getty Images

Het is een reactie op het populisme, dat de Europese autoriteiten op de huid zit en leidde tot de Brexit. Niet voor niets was het kort na het Britse besluit tot een vertrek uit de Europese Unie, dat Juncker volop tegengas ging geven. In het publieke debat gaat het vooral over het Europa van de euroscepsis, de crises en de tegenstellingen tussen oost en west, noord en zuid, was zijn boodschap. Maar er is ook een andere Europa: ‘Het Europa dat burgers beschermt, sterker maakt en verdedigt.’

Problemen van buiten

De Europese eenwording begon ooit als een poging Europese oorlogen uit te bannen. Daarna werd hard gewerkt aan een gemeenschappelijke markt en munt. Grenzen werden opgeheven, geld wisselen hoefde niet meer. Obstakels voor het economische verkeer werden weggenomen teneinde de welvaart te vergroten. De laatste ­jaren is de aandacht verlegd naar problemen die van buiten komen en ­samenhangen met de globalisering: migratiestromen, terrorisme, Rusland, China en het monopolistische gedrag van Amerikaanse techbedrijven. Grensoverschrijdende problemen die alleen op Europese niveau effectief kunnen worden aangepakt.

Daarom maakt Macron zich in de EU sterk voor maatregelen tegen de oneerlijke concurrentie door Poolse arbeiders en wil hij instrumenten om buitenlandse (lees: Chinese) investeringen te screenen met het doel risico’s voor de nationale veiligheid te beperken. De Europese Commissie probeert als eerste en tot dusver enige in de wereld de activiteiten van Google, Apple en Facebook te reguleren. Zij zet hier wereldwijd de standaard. Dit alles dus onder het motto: Europa ­beschermt.

Een belangrijk wapenfeit was het beëindigen van de enorme bedragen die mensen soms moesten betalen voor dataroaming op hun mobiel als ze in het buitenland waren. Met die overwinning op de telecombedrijven bewees de EU haar praktisch nut voor de burger. Maar dit tikte nog niet zo aan als nu de nieuwe privacywet.

Misschien opent dit succes de ogen voor andere ‘beschermende’ maatregelen. Zo bewaakt de Europese Commissie elk jaar de kwaliteit van zwemwater in rivieren en meren, stelt het regels voor de uitstoot van auto’s en versterkt zij Frontex, de dienst die de buitengrenzen van de EU bewaakt. Volgende week komt de Commissie met voorstellen voor het terugdringen van plastic materialen.

Een uitzondering?

De vraag is natuurlijk of de steun voor zoiets Europees als de privacywet regel wordt of uitzondering. Ook in 2016 werd een Europese richtlijn aangenomen over het opslaan door de overheid van vluchtgegevens van vliegtuigpassagiers. Dit ter bescherming tegen terroristen. Maar Nederlandse Kamerleden openden onlangs de aanval op de wet omdat die de privacy zou aantasten. Kortom, wat de een ziet als bescherming is voor de ander een bedreiging. De EU zal daarom, ondanks het succes van de privacywet, ook het Europa van de botsende belangen en meningen blijven.

Privacywaakhond heeft te weinig handhavers voor kleine bedrijven; vooral controle overheid en zorg

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) moet de nieuwe privacywet gaan handhaven. Maar ervaren mensen vertrekken en de Autoriteit zegt zelf dat ze haar pijlen komende twee jaar vooral zal richten op datalekken bij overheids- en zorgorganisaties. Kleine ondernemers hebben van de waakhond voorlopig weinig te vrezen. 

Nieuwe Europese privacywetgeving komt erg laat en heeft zwakke plekken, maar toch is het een aanwinst

De bescherming door de AVG, de nieuwe Europese privacy-verordening, komt te laat en doet te weinig. En toch gaan we erop vooruit, analyseert Huib Modderkolk.

Wat betekent die nieuwe Europese privacywet voor ú?

De bescherming door de AVG, de nieuwe Europese privacy-verordening, komt te laat en doet te weinig. En toch gaan we erop vooruit, analyseert Huib Modderkolk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.