Van bloemkoolwijk tot 'leasurestad'

Zoetermeer was in 1962 de eerste groeikern. Elk decennium een nieuwe wijk, was het motto. De 'Bijlmerflat' ging,

de bloemkoolwijk kwam. De woonerven hebben een opfrisbeurt nodig.

ZOETERMEER - Bloemkoolwijk, macaroniwijk, verdwaalwijk: de bijnamen van jaren zeventig-woonerven liegen er niet om. Tuttig, eentonig, kleinburgerlijk: de vooroordelen evenmin. Een op de vijf Nederlandse huizen staat op een woonerf.


In Zoetermeer is dat bijna de helft. Vandaag is het vijftig jaar geleden dat het dorp de opdracht kreeg uit te groeien van 8.000 tot 100.000 inwoners. Het werd een 'overloopgebied' voor Den Haag, zoals de Bijlmermeer voor Amsterdam.


Vijftig jaar later heeft Zoetermeer op z'n zachtst gezegd het fletse imago van de slaapstad. De inwoners zelf liggen er niet wakker van. Zij weten wat de cryptische slogan 'Zoetermeer Leasurestad' betekent op de Nelson Mandelabrug over de A12: Zoetermeer is een vrijetijdsstad met ijsbaan, skipiste, olympische wildwaterbaan, klimcentrum en golfbaan. Met een knipoog noemt de stad ze 'The Big Five', naar de olifant, neushoorn, luipaard, leeuw en buffel die je moet spotten op safari.


'Die attracties zijn te danken aan de ambities van Zoetermeer', zegt directeur Koos Hendriks van Snowworld, goed voor jaarlijks 1 miljoen bezoekers. 'Den Haag wilde geen skibaan. Zoetermeer kreeg daar lucht van en vroeg me voor een presentatie, in maart 1996. In december gingen we open. Toen kon dat nog.'


Ook in 1962 troefde Zoetermeer grote broer Den Haag af. Die stad wilde groeien op het grondgebied van Zoetermeer, maar het dorp bedong zelf de regie bij de Tweede Kamer. Pas in 1968 werden vijftien andere gemeenten uitgeroepen tot groeikern. Zo werd Zoetermeer een new town, net als Almere, Apeldoorn, Ede en Haarlemmermeer.


'Het motto was: elk decennium een nieuwe wijk', zegt PvdA-wethouder Edo Haan (Wonen, Grotestedenbeleid). 'Het moest hier één grote Bijlmermeer worden, met vier wijken van 25.000 inwoners. Men droomde van ruime galerijflats met frisse lucht en ruim uitzicht. Men dacht dat gezinnen zo gelukkig werden.'


Toch werd al na de wijk Palenstein (1967) het roer omgegooid, nadat bleek dat de Bijlmer niet het gedroomde paradijs was. Zoetermeer koos voor de combinatie van laag- en hoogbouw. Zo ontstonden ook hier de typisch Nederlandse woonerven met zandbakken en wipkippen. Voor automobilisten zonder navigatie zijn de genummerde doolhofwijken een bezoeking. Wie de fiets neemt, kan op brede fietspaden de compacte stad doorkruisen en ervaren hoe groen het is.


Anno 2012 telt Zoetermeer 122.000 inwoners. De verwachting is dat het aantal doorgroeit tot 127.000 en dat daarna de daling inzet. Wethouder Haan: 'Zoetermeer vergrijst snel. We kwamen als jonge gezinnen binnen, nu worden we samen oud. Daar lopen alle new towns tegenaan.' Van de vijftig grootste steden heeft Zoetermeer de grootste uitstroom van jongeren. De sociale controle in de bloemkoolwijken neemt af, de buurten worden anoniemer.


Van gezinsstad naar vergrijsde stad, het vraagt een nieuwe aanpak: meer kleine woningen, minder scholen. 'Van groeistad tot bloeistad', zo formuleert Haan het. 'De cirkel is rond.' Want over enkele jaren worden de galerijflats in Palenstein gesloopt. Met de woonerven uit de jaren zeventig hoeft het niet zo ver te komen. Maar het zijn volgens Haan wel 'de belangrijkste aandachtswijken voor de toekomst'.


Intussen wil Zoetermeer zijn vrijetijdsimago uitbouwen. Net als in 1992 hoopt de stad ook in 2022 de Floriade te organiseren. Maar het gaat trager dan vroeger, merkt Koos Hendriks van Snowworld. 'Veel plannen worden afgeschoten door bezwaren van milieuclubs en door een deel van de gemeenteraad. Ik ben al acht jaar bezig voor een vierde skibaan. Het heeft me al zeven ton gekost.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden