Van bijstand alleen komt niemand rond

De stichting Service Platform in de Amsterdamse Bijlmer is een van de laatste plaatsen waar mensen met grote schulden hulp krijgen, elk jaar zo’n tweeduizend....

Van onze verslaggever Jeroen Trommelen

‘Sorry dat ik wat later ben, ik had een moeder aan de lijn die zegt dat haar zoon zelfmoord wil plegen.’ Celine Barnwel, vrijwillig hulpverleenster in de Amsterdamse Bijlmer, bietst een sigaret, inhaleert diep en schiet in de lach. ‘Dat kan er ook nog wel bij. Een jongen met schulden die net is ontslagen. Hij staat op de galerij van de flat en dreigt te springen.’

Het klinkt dramatisch, maar de medewerkers van stichting Service Platform Amsterdam kijken er niet meer van op. Vrijwel elke dag meldt zich wel een bizar spoedgeval op het kantoortje voor sociale dienstverlening, dat volledig wordt gerund door vrijwilligers.

Dat kantoortje bevindt zich in een voor buitenstaanders onvindbare krocht in galerijflat Egeldonk in de wijk Zuidoost, waar de huismeester de strijd tegen de pislucht in de trappenhuizen heeft opgegeven. De bel werkt niet. Wie naar binnen wil, moet wachten tot iemand de flat verlaat.

Toch weten de hopeloze gevallen uit een van de armste wijken van Amsterdam de weg te vinden. Bijna alles wat de krantenkoppen het afgelopen jaar te melden hadden over huisuitzettingen, snelle kredietverschaffers, armoedeproblemen of bijstandsfraude, kwam op het kantoortje in levende lijve langslopen. Gemiddeld tweeduizend mensen per jaar.

De eerste klant vanochtend is een Surinaamse alleenstaande vader met drie kinderen. Energieleverancier Nuon stond op de stoep om gas en elektra af te sluiten, vertelt hij. Anderhalf jaar lang kreeg hij een rekening van slechts achttien euro per maand. Nu moet hij in één klap 1100 euro inhalen, wat met een uitkering van 803 euro niet lukt.

Ook de tweede klant heeft schuldproblemen. Door een hardnekkige administratieve fout ontvangt ze te weinig huursubsidie. De nerveuze vrouw heeft een dikke stapel betaalstrookjes meegenomen die dat kunnen aantonen, maar nog vóór het gesprek belanden ze in een waaier op de vloer.

Ondertussen drentelt de volgende hulpvrager op de gang. De vrouw maakt een gebroken indruk. Ze is afgekeurd als gezinsverzorgster en valt elke zes maanden tussen wal en schip van WAO, WW en bijstand, vertelt ze. Sinds anderhalve maand krijgt ze geen enkele uitkering meer.

Een bejaarde vrouw is om tien uur ‘s ochtends binnen gewandeld en wacht drie uur later zonder een spoor van ongeduld op haar beurt. In haar gefluisterde verhaal vallen de woorden huurschuld, Nuon en geblokkeerde rekening. Het wordt de eerste keer vandaag dat een klant daadwerkelijk kan worden geholpen. Met één telefoontje naar de Postbank wordt de blokkade opgeheven.

Een ding is duidelijk: de zelfredzame burger die veel politici voor ogen hebben, bestaat in dit kantoortje niet. En op acute probleemgevallen zijn de officiële instanties nog steeds niet ingericht.

Soms kunnen ze daar weinig aan doen, zegt John Walter, maatschappelijk werker in de WAO en stuwende kracht achter de stichting. ‘Op de sociale dienst is bezuinigd. Het is een formulierenbrigade geworden. En door gemeentelijke reorganisaties zitten veel ambtenaren niet meer op hun eigenlijke werk. Zij kennen de regels vaak slechter dan wij.’

Maar sommige mensen worden bewust buitengesloten. Wie een verleden heeft met boetes, faillissementen, onbemiddelbare schulden of een fraude-dossiers wordt wegens ‘eigen schuld’ niet meer door de instanties bemiddeld.

‘Maar wat is fraude?’, vraagt hij. ‘Een alleenstaande moeder die intrekt bij haar zus, pleegt fraude wanneer ze dat niet meldt. Maar voor haar gezin bespaart ze 150 euro. Dat kan het verschil zijn tussen het net wél en niet redden.’

Veel klanten hebben thuis geen telefoon en kunnen niet eens instanties bellen, merkt hij. De mobieltjes zitten zonder beltegoed. De bijzondere bijstand van de sociale dienst is meestal geen gift, maar een lening. ‘Daarom komen die potjes ook nooit leeg.’

Advocaat mr. Leendert Kranendonk komt binnenlopen. Hij is al 25 jaar raadsman in de sociale advocatuur en onderschrijft het. ‘Het begon met de euro en werd erger toen de instanties de duimschroeven werd aangedraaid.’

‘De standpunten zijn verhard. Er is niets meer te regelen. Je wordt al ontruimd voor vijftig of honderd euro huurschuld.’ Hij spreekt er regelmatig over met medewerkers van de sociale dienst, zegt hij. ‘Privé geven zij het al lang toe: van een bijstandsuitkering kom je in Nederland niet meer rond.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden