Van Bernhards olifant tot Wilhelmina's chaletje: besloten sportpark Soestdijk geopend voor publiek

In fases wordt het landgoed steeds toegankelijker voor het grote publiek

Toen het nog een koninklijk paleis was, was Soestdijk natuurlijk niet toegankelijk voor de gewone burger. Maar nu het een nieuwe toekomst tegemoetgaat, kan iedereen er een kijkje nemen.

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

'We hebben de tandem van Juliana en Bernhard teruggevonden! Vorige maand pas. Je weet wel, van die foto uit 1937, waarop het pas verloofde stel rondfietst. Hij staat bij een fietsenmaker in Baarn.'

Hier, langs de bosrijke Watertorenlaan achter Paleis Soestdijk, in het glazen huisje dat er ooit werd neergezet om een antieke auto van wijlen prins Bernhard te exposeren, wil Floris de Gelder de tandem graag neerzetten. 'Zo mooi, hoe het winterzonlicht door het glas valt.'

De Gelder is de nieuwe directeur van Paleis Soestdijk. Twee maanden geleden nam zijn innovatiebedrijf Made By Holland, een dochter van de MeyerBergman Erfgoed Groep, het monumentale paleis over van de Rijksgebouwendienst. In fases wil hij het landgoed openstellen voor publiek: 'Dit is van ons allemaal, dus we moeten er allemaal van kunnen genieten.'

Tijdelijk is er al iets bijzonders te zien. De rondleiding voert langs de grote vijver, het Engelse Bos van koningin Emma en het chaletje dat koningin Wilhelmina op 12-jarige leeftijd als speelhuis van haar ouders kreeg, via een houten boogbrug naar een eiland op het landgoed. Daar, aan de rand van het bos ligt aan het oog onttrokken het sportpark waar koningin Juliana met haar vriendinnen tenniste.

Een houten deur in de omheining van een aarden wal en rode baksteen biedt toegang tot dit privéterrein, dat aan Juliana en Bernhard werd geschonken bij hun verloving. Het bevroren, randloze zwembad glinstert als een doffe spiegel. Ernaast staat een olifant van anderhalve meter hoog die Bernhard 'ooit van iemand' kreeg en wiens slurf als fontein had moeten dienen. Erachter ligt een verweesde tennisbaan die schreeuwt om onderhoud. Daar weer achter staat een idyllisch huisje aan de bosrand.

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Poppenhuis voor grote mensen

Zoals ook Wilhelmina's Zwitsers chaletje een poppenhuis is van grotemensenformaat, zo is het speelhuis dat Juliana's vier dochters kregen een echt buitenhuisje waarvan alles een slagje te klein lijkt. In het betegelde keukentje zit een klein stenen aanrechtje, ernaast staat een emaillen fornuisje van Etna uit de jaren dertig van de vorige eeuw. Het toilet lijkt iets gekrompen, de douche hangt laag en aan het smalle, hoge schoorsteentje hangt een koperen bel waarmee de meisjes indien nodig alarm konden slaan.

Gegraveerde letters in een ingemetselde plaquette zeggen dat dit huis voor de geboorte van Beatrix in 1939 werd geschonken door 'de bevolking van de Nederlandse West-Indische eilanden'. Het speelhuis, aangemerkt als rijksmonument, kreeg de naam Ixenita, een samentrekking van Beatrix, Irene, Margriet en Christina. Het stond vroeger vol Hindelooper meubilair, ook allemaal kleiner dan normaal, vertelt rondleidster Marjo Koelemij.

Hoofdattractie van dit besloten recreatiegebied is het halfronde, glazen, vrolijk geel geverfde sportpaviljoen waarvan de stijl ook heel typerend is voor begin vorige eeuw. Net als het speelhuis werd het in 1937 ontworpen door architect Jan de Bie Leuveling Tjeenk. Zoals veel bouw- en kunstwerken op dit landgoed blijkt ook het sportpark een geschenk van de Nederlandse bevolking - in dit geval de schooljeugd.

Binnen, voor de stenen haard, staan houten designmeubels - 'voor die tijd heel erg modern' - in dezelfde knalgele kleur als de buitenmuur, met houten wielen en oranjebruine kussens. Ernaast is een sauna gebouwd.

De achttienhoofdige groep, van wie ieder 13,50 euro heeft betaald voor een rondleiding door paleis en tuin, pikt het sportpark onder leiding van de gids graag mee. De openstelling van het sportpark is vooralsnog een experiment - in principe gaat het na de krokusvakantie alweer dicht, zegt directeur De Gelder. 'We gaan kijken of er belangstelling voor is. En we willen dat de mensen meedenken over de mogelijke bestemming ervan.'

Zo opende hij vorige maand tijdelijk de filmzaal in het paleis - een 'megasucces. We werden helemaal platgebeld. Vrijwel alle rondleidingen waren uitverkocht'.

De filmzaal in het paleis was een 'megasucces.' Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Onderhoudsgevoelig

Het landgoed van Paleis Soestdijk is een mooie brok geschiedenis, maar ook extreem onderhoudsgevoelig, zegt De Gelder, dus bezoekers zijn nodig om dat te betalen. Ook de 150 hectare bos van koningin Emma wil hij gaan openstellen voor bezoekers, net als de intendantswoning en de 'prachtige' Koninklijke Stallen aan de overzijde van de Amsterdamsestraatweg.

Dit en komend jaar zijn een proefperiode, zegt de directeur. Oud-medewerkers van het Paleis - zo'n veertig lakeien, telefonistes en leden van de huishoudelijke staf - kregen eind vorige week de primeur om het Sportpark te komen bekijken. 'Het was leuk, ook vanwege het reünie-achtige karakter.'

Nog twee jaar zal Made By Holland bezig zijn met bouwvergunningen, bestemmingsplannen en experimenten, waarbij omwonenden zo veel mogelijk worden betrokken. 'Tot eind 2019 is het paleis open voor het publiek. In 2020 gaan we het restaureren', zegt de directeur. Over vijf jaar is het landgoed de expositieruimte annex hotel, waarvoor het aan de MeyerBergman Groep is verkocht. 'Dan moeten alle plekken en gebouwen hier, die samen iets zeggen over de geschiedenis van Nederland, open en toegankelijk zijn voor iedereen.'

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.