OverzichtKabinetsplannen

Van belastingverlaging tot een CO2-heffing: dit heeft het kabinet in petto

Minister Wopke Hoekstra van Financiën (CDA) op weg naar de kamer met het koffertje.

De laatste begroting van het huidige kabinet bevat geen grote bezuinigingen. Waar gaat extra geld naartoe? Naar het kindgebonden budget bijvoorbeeld, naar de asielketen, en de bestrijding van het lerarentekort. De meest opmerkelijke maatregelen op een rij. 

Werk en sociale zekerheid

Werknemers met een zwaar beroep kunnen vanaf 1 januari 2021 weer met vroegpensioen. Zij kunnen drie jaar voor hun AOW-leeftijd een uitkering van hun werkgever krijgen ter hoogte van de AOW. Het parlement moet de wet die dit mogelijk maakt nog wel goedkeuren.

Het opsparen van vakantiedagen en compensatiedagen voor overwerk of werk op onregelmatige uren, wordt weer aantrekkelijk gemaakt. Ook deze wet moet nog wel goedkeuring krijgen van het parlement. 

De AOW-leeftijd blijft in 2021 66 jaar en vier maanden. Daarna wordt die 66 jaar en zeven maanden in 2022, 66 jaar en tien maanden in 2023 en 67 jaar in 2024 en 2025. De AOW kost volgend jaar 42 miljard euro voor 3,6 miljoen ouderen.

Beeld Matteo Bal

De totale uitgaven aan sociale zekerheid dalen van 104 miljard euro dit jaar naar 96 miljard in 2021. Dat komt door de post ‘overig’ die dit jaar stijgt naar 19 miljard door coronacrisismaatregelen, die volgend jaar daalt naar 6 miljard euro en in 2022 wegzakt naar 3 miljard euro.

Op 1 juli wordt de nieuwe Inburgeringswet van kracht. Gemeenten worden dan weer verantwoordelijk voor taalcursussen en het vinden van werk voor nieuwkomers.

Na twee jaar vertraging wordt op 1 januari de Wet beslagvrije voet van kracht waardoor schuldenaren maandelijks een minimaal inkomen overhouden. 

Ook de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening wordt op 1 januari van kracht. Gemeenten kunnen daardoor eerder zien of burgers in financiële problemen raken en hulp bieden.

Tot 1 juli gelden in het kader van de coronacrisis steunmaatregelen voor zelfstandigen en bedrijven.

Gezondheidszorg 

De rekening die volwassenen – 18 jaar en ouder – zelf moeten betalen na een bezoek aan de dokter, het eigen risico, blijft 385 euro. Is de rekening op jaarbasis hoger, dan vergoed de zorgverzekering dat. Het eigen risico geldt niet voor alle zorg. Een bezoek aan de huisarts wordt altijd door de verzekering gedekt.

Het kabinet verwacht dat de premie voor de zorgverzekering gemiddeld 123 euro per maand wordt, zo’n vijf euro meer dan dit jaar. De stijging wordt voor lagere inkomens gecompenseerd met een iets hogere zorgtoeslag.

De zorg kost volgend jaar in totaal 93 miljard euro, net iets minder dan de sociale zekerheid.

Voor coronatesten trekt het kabinet in 2021 350 miljoen euro uit tegen 650 miljoen euro dit jaar.

Beeld Matteo Bal

Er wordt 350 miljoen euro besteed aan uitbreiding van de ic-capaciteit.

Zorgmedewerkers die betrokken zijn bij de coronacrisis krijgen een bonus van 500 euro. Dit jaar is al een bonus beloofd van 1.000 euro, maar die moet nog worden uitbetaald. De bonussen kosten ruim 2 miljard euro.

Nederland betaalt 4 miljoen euro aan het in Amsterdam gevestigde European Medicines Agency, EMA, als bijdrage aan de huurkosten en gebruikersonderhoud.

 In 2021 krijgen zwangere vrouwen na 13 weken een echo aangeboden. Die kan informatie bieden over eventuele ernstige afwijking van de baby. De 20 weken-echo, die al wordt aangeboden, blijft bestaan.

Niet alleen meisjes maar ook jongens krijgen een oproep voor de HPV-vaccinatie. De leeftijd voor de eerste oproep wordt verlaagd van 13-14 jaar naar 9-10 jaar.

Uw portemonnee

De reële lonen dalen in 2021 omdat de geraamde inflatie (1,5 procent) hoger is dan de verwachte gemiddelde loonstijging, 1,2 procent.

Ouders kunnen naast kinderbijslag ook een kindgebonden budget krijgen. Dit budget gaat in 2021 omhoog. Vooral grote gezinnen profiteren. Voor het eerste kind wordt het met 1.204 euro 19 euro per jaar meer, voor het tweede  17 euro meer, voor het derde kind en volgende kinderen liefst 622 euro meer. Als het inkomen van een alleenstaande ouder hoger is dan ruim 21 duizend euro, wordt de toeslag geleidelijk lager, voor iedere 100 euro meer inkomen daalt het budget met 6,74 euro. Dat geldt ook voor paren van wie het inkomen hoger is dan 38 duizend euro.

De maximale arbeidskorting gaat met 324 euro omhoog. Dit is een belastingvoordeel voor modale en hogere inkomens.

Beeld Matteo Bal

Het inkomen waarover zelfstandigen geen belasting hoeven te betalen, de zelfstandigenaftrek, wordt volgend jaar 6.670 euro. Tot 2036 wordt de aftrek jaarlijks met 350 euro verlaagd. In dat jaar is de aftrek nog maar 3.240 euro. De verlaging van het laagste belastingtarief waarvan alle inkomens profiteren, en de verhoging van de arbeidskorting moet zelfstandigen compenseren voor deze verlaging.

Woningcorporaties worden eenmalig verplicht om de huur te verlagen als huurders met een laag inkomen daarom vragen.

Het vermogen waarover geen belasting wordt geheven wordt voor alleenstaanden in 2021 50 duizend euro en voor paren 110 duizend euro.

Onderwijs 

Het was ‘een uitzonderlijk voorjaar met lege klassen’, zei koning Willem-Alexander in de Troonrede. De coronacrisis heeft diepe sporen nagelaten in het onderwijs, van hoog tot laag. Tegelijkertijd is de omslag naar (deels) digitaal lesgeven flexibel gemaakt. De beide ministers (Van Engelshoven en Slob) laten niet na in hun ‘laatste begroting’, zoals ze zelf schrijven, te benadrukken dat er op alle niveaus veel extra geld in deze kabinetsperiode naar onderwijs is gegaan. 

Daar komt nog eens 32 miljoen euro bij ter vermindering van het lerarentekort, en 234 miljoen euro vanwege het toenemend aantal leerlingen en studenten aan scholen en universiteiten. Dat laatste bedrag loopt in de jaren daarna op tot 449 miljoen euro.

Beeld Matteo Bal

De totale begroting gaat wel iets omlaag in vergelijking met vorig jaar. Tegelijkertijd groeit door het afstandsonderwijs de kans op achterstanden en zijn de perspectieven op de arbeidsmarkt voor jongeren na hun opleiding niet rooskleurig, zo erkent het kabinet. Speciale aandacht krijgen daarom de stages en leerwerkbanen voor het praktijkonderwijs, het voortgezet speciaal onderwijs, de vmbo-leerwerktrajecten en het middelbaar beroepsonderwijs. Ook worden de mogelijkheden voor zomerscholen verruimd. Studenten die in hun laatste studiejaar studievertraging oplopen door corona, krijgen gedeeltelijke compensatie.

Veiligheid 

Vorig jaar werd het land op de dag na Prinsjesdag geschokt door de moord op advocaat Derk Wiersum. Dit jaar sprak koning Willem-Alexander er alsnog zijn afschuw over uit. In de begroting galmt de moord na met een offensief  tegen georganiseerde misdaad en ondermijnende drugscriminaliteit. Er is 141 miljoen euro extra voor beschikbaar, onder andere voor beveiliging van cruciale beroepsgroepen in de rechtsstaat: advocaten, officieren van justitie, rechters, politiemensen, journalisten, lokale bestuurders, maar ook getuigen in beschermingsprogramma’s. De jaren nadien wordt dat 150 miljoen euro structureel. Zo kan ook het in oprichting zijnde Multidisciplinair Interventieteam, een samenwerking van verschillende diensten met uiteenlopende expertises, zelfstandig worden. 

Minister Dekker (Rechtsbescherming) gaat door met de hervorming van de gefinancierde rechtsbijstand. Net als in 2020 krijgen sociaal advocaten in 2021 een financiële overbrugging naar het nieuwe stelsel. Ook wordt gestreefd naar meer wijk- en buurtrechters. De achterstanden in de rechtspraak moeten eind volgend jaar zijn weggewerkt. 

Beeld Matteo Bal

Staatssecretaris Broekers-Knol (Asiel en Migratie) steekt 174 miljoen extra in de asielketen, voor een nieuwe poging om het opvangorgaan en de migratiedienst op orde te brengen. Asielzoekers uit veilige landen krijgen een versoberde opvang, hardnekkige overlastgevers kunnen juist rekenen op een locatie waar een extra streng regime geldt.

Er worden telers aangewezen die voor het ‘wietexperiment’ mogen produceren. Als zij ‘een bestendige productie met voldoende kwaliteit en diversiteit produceren en aan de randvoorwaarden van een gesloten coffeeshopketen wordt voldaan, zal de overgangsfase en aansluitend de experimentfase worden gestart’.

Buitenland 

De wereld is er niet veiliger op geworden, zo melden de begrotingen van de buitenlandministeries. Maar de ‘diverse en onvoorspelbare dreigingen’, vertalen zich niet in stijgende uitgaven. Integendeel, bij ontwikkelingssamenwerking is met kunst- en vliegwerk een daling van het budget (die dreigde vanwege de krimpende economie) dit jaar voorkomen, maar in 2021 moet er bezuinigd worden. 

Uitzondering vormen de afdrachten aan de Europese Unie, die stijgen met 1,3 miljard tot bijna tien miljard. De cijfers van de nieuwe meerjarenbegroting zijn er in meegenomen. In de eerste jaren zijn de bedragen relatief hoger dan in de latere, onder andere door betalingen vanwege verplichtingen die zijn aangegaan onder de oude begroting. ‘Ook wil de Commissie voortvarend aan de slag gaan met de nieuwe prioriteiten om snel beleid te kunnen voeren in reactie op covid-19’, heet het.

Beeld Matteo Bal

Defensie zet in op modernisering, met onder meer de ingebruikneming van negen onbemande vliegtuigen. Maar de modernisering is ook boekhoudkundig, met het nieuwe Defensiematerieelfonds dat de begroting ‘schokbestendiger’ moet maken. Het defensiebudget zelf gaat niet omhoog, in weerwil van de Navo-afspraken om richting 2 procent van het bruto binnenlands product te groeien. Omdat de economie krimpt, stijgt dat percentage naar verwachting niettemin naar 1,48 procent, nog steeds ver onder het Europese gemiddelde dat volgens schattingen de 1,8 procent bereikt.

Wonen en reizen 

Te weinig en te langzaam, is de kritiek op het woonbeleid van Rutte III. Om het rap oplopende huizentekort te bestrijden haalt het kabinet 100 miljoen euro aan investeringen naar voren en besteedt het 50 miljoen extra. Daardoor moeten er 15 duizend tot 25 duizend woningen bij komen.

Vooral starters lukt het niet om een woning te vinden. Tot 35 jaar hoeven huizenkopers daarom volgend jaar geen overdrachtsbelasting meer te betalen. Beleggers gaan juist iets meer betalen, om te ontmoedigen dat zij alle beschikbare woningen opslokken. Huurders krijgen huurverlaging als zij een hoge huur betalen en relatief weinig verdienen.

Beeld Matteo Bal

De Nederlandse infrastructuur, vaak gebouwd in de decennia na de Tweede Wereldoorlog, krijgt een opknapbeurt. Het kabinet trekt versneld ruim een half miljard euro uit om wegen, bruggen, tunnels en sluizen op te lappen. Om het verkeer veiliger te maken, maakt Rutte III daarbovenop 100 miljoen euro extra vrij voor het aanpakken van gevaarlijke rotondes en kruisingen. Zo’n 700 miljoen euro gaat de komende jaren versneld naar het onderhouden en vervangen van het verouderde spoor.

Milieu

Het Klimaatbeleid moet door, benadrukt het kabinet, omdat de coronacrisis de dreigende gevolgen van de klimaatverwarming niet wegneemt. Het doel blijft daarom om de uitstoot van broeikasgassen te reduceren met 49 procent in 2030 ten opzichte van 1990. 

2021 wordt het jaar van de invoering van de CO2-heffing voor bedrijven in de industrie. Wie meer uitstoot dan afgesproken, gaat betalen per kiloton CO2. Het regime wordt scherper in de jaren tot 2030.

Beeld Matteo Bal

Het kabinet stelt eind 2021 de  Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie open. Daarop kunnen bedrijven een beroep doen als zij CO2-reducerende technieken introduceren in hun fabrieken. Voor duurzame innovaties in de industrie is 60 miljoen euro beschikbaar. 

Door klimaatverandering zijn er langere perioden van droogte en vaker hevige buien. Het kabinet trekt daarom 200 miljoen euro extra uit om onder meer plaatselijke watertekorten te voorkomen.

Verder lezen

Premier Rutte: ‘Het was een loodzwaar halfjaar, maar de energie is onverminderd’
Premier Mark Rutte ontvangt op Prinsjesdag traditiegetrouw de schrijvende pers voor een groepsgesprek in het Torentje. Tien kritische vragen over een kabinet in crisistijd en de roep om een nieuwe visie.

Kabinet snoert de gordels aan: ‘Zet u schrap!’
Met de niet mis te verstane boodschap dat barre tijden op komst zijn, waarschuwt het kabinet het land om zich schrap te zetten voor 2021. Dat wordt het jaar waarin de verdoving van de staatssteun langzaam maar zeker uitgewerkt zal raken.

Hoeveel verandert jouw koopkracht?
Volgend jaar gaan we er gemiddeld iets op vooruit in koopkracht. Maar lang niet alle huishoudens profiteren evenveel. Bekijk met deze graphic wat je kunt verwachten voor jouw inkomensgroep.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden