De Pamir Highway, 2017 in Tadzjikistan.

Analyse Fietsreizen

Van Amsterdam naar Singapore of van Breda naar Beijing: wat bezielt de verre fietsavonturier?

De Pamir Highway, 2017 in Tadzjikistan. Foto Swinde Wiederhold

Gingen Nederlanders voorheen tijdens hun vakantie op zoek naar beleving, nu gaat het veelal om ‘enrichment’. Ze willen anders thuiskomen dan ze weggingen. Lange fietsreizen passen in die trend. ‘Persoonlijke ontwikkeling wordt steeds belangrijker.’

Op de Grote Markt in Breda stapten ze woensdag op de fiets: Bram Aben en Davy Drinhuyzen. Twee ‘doodgewone jongens met een nogal rusteloze hang naar avontuur en uitdagingen’, aldus hun Instagram. Een jaar later en 16.350 kilometer verder hopen de Brabantse vrienden in Beijing aan te komen. Arnhem hebben ze na twee dagen alvast bereikt.

Aben en Drinhuyzen bereidden hun tocht in een jaar voor, namen ontslag van hun werk en stapten op de fiets, met 25 kilo bagage achterop. Fietservaring hebben ze nauwelijks. Ze vrezen vooral hun vriendinnen een jaar te missen, zeiden ze bij hun vertrek. Angst dat het mis kan gaan, zoals met de twee Nederlandse fietstoeristen in Tadzjikistan afgelopen week, hebben ze niet.

Ze gaan het avontuur onbekommerd tegemoet, net als waarschijnlijk al hun voorgangers die een soort­gelijke tocht naar Oost-Azië onder­namen. Velen trotseerden er de Pamir Highway in Tadzijikistan, nooit ging er voor zover bekend iets fout. Tot ­vorige week. René Wokke (56) kwam bij de aanslag om, zijn twee jaar oudere vriendin Kim Postma raakte gewond. Ze verliet het ziekenhuis deze week voor een safehouse, waar ze consulaire bijstand ontvangt.

Veel bekijks voor buitenlandse fietsers in Iran. Foto Swinde Wiederhold

Jezelf leren kennen

De Pamir Highway staat op elke ­bucketlist van de grootste fietsliefhebbers. De meesten hebben vaak al veel tochten gemaakt voordat ze zich wagen aan de zware toer door de hooglanden van Tadzjikistan. Beginnelingen fietsen vaak eerst door Europa, van Nederland naar Spanje bijvoorbeeld, of als ze iets ambitieuzer zijn de Noordzeeroute die voert langs onder meer Scandinavië, Nederland, België en Engeland. Daarna volgen vaak de coast to coast-tocht in de Verenigde Staten of de Mekongroute door Laos, Thailand, Vietnam en Cambodja. Uitdagender wordt de Carretera Austral, door Chili.

Wereldfietsers worden door ­diverse motieven gedreven, zegt Eric Schuijt – sinds 1984 fietste hij 250 duizend kilometer in negentig landen. Ze zoeken volgens hem rust en ontspanning, een fysieke en mentale uitdaging en willen graag kennismaken met verschillende culturen.

Wie fietst, komt makkelijk in contact met de plaatselijke bevolking. Schuijt: ‘In veel landen worden fietsers aangezien voor armoedzaaiers. Want alleen wie weinig heeft, verplaatst zich lopend of per fiets.’ Ook al is er vaak duizenden euro’s betaald voor rijwiel plus accessoires en bagage.

Lange fietsreizen passen bij de vakantietrend van de laatste jaren, zegt Kees van der Most. Hij werkte dertig jaar als manager research bij toerismebureau NBTC en onderzoekt nu met zijn bureau Trends & Tourism de ontwikkelingen in de toerismesector. ‘Tot voor kort gingen we als we reisden vooral op zoek naar beleving, nu zie je dat het concept enrichment steeds populairder wordt. Je wilt anders thuis komen dan je wegging. Daarbij kun je ook denken aan reizen om jezelf beter te leren kennen, of fietstochten voor het goede doel als Alpe d’Huzes. Persoonlijke ontwikkeling wordt steeds belangrijker, al blijven de all-in-hotels gewoon bestaan.’

De Pamir Highway in Tadzjikistan, 2017, met fietsers Nedo Gubser en Mathias Jäger uit Zwitserland en Swinde Wiederhold uit Duitsland. Foto Swinde Wiederhold

De ultieme uitdaging

‘Eenmalig’ fietsavonturier Bas Jongerius (28) fietste in dertien maanden van Amsterdam naar Singapore. Ook hij had zich amper voorbereid – ‘Ik ben niet zo’n fietser’, zegt hij. De afgestudeerde econoom was vooral benieuwd hoe hij zou reageren als hij alles zou achterlaten dat hem vertrouwd was, als hij elke dag in een nieuwe omgeving terechtkwam. ‘Wat dan overblijft, is wie ik werkelijk ben als mens, met alle emoties die daarbij horen.’

Voor Jongerius was Tadzjikistan het hoogtepunt van zijn fietstocht, die hij drie maanden geleden afrondde. Hij was onder de indruk van de gastvrije bevolking, het indrukwekkende landschap met zijn woestijn en hoge bergketens en de vaak extreme weersomstandigheden. Het kon er bloedheet en bitterkoud zijn, stormen en sneeuwen. ‘Een harde, rauwe plek’, noemt hij het.

Ook Wokke en Postma raakten in vervoering door de ‘Pamirs’. Op hun weblog ‘Kim en Rene op de Fiets door Azië (van Bangkok naar Teheran, dat is het plan)’ beschrijven ze de ‘uitdagende’ tocht door het grillige gebergte. ‘De bergen en vergezichten zijn meer dan weergaloos’, schrijven ze op 20 juli, negen dagen voor de aanslag waarbij Wokke, twee Amerikanen en een Zwitser omkomen. ‘De uitgestrektheid, de kleuren (50 tinten bruin), het gevoel om in een compleet verlaten gebied te zitten, was meer dan indrukwekkend. Laat Rome maar liggen voordat je dood gaat, ga naar de Pamirs!’

Wokke was een ervaren reiziger, vertelde zijn broer Erik deze week aan NRC Handelsblad: hij reisde al sinds zijn 20ste en had meer dan 130 landen bezocht. Postma en hij fietsten het liefst door gebieden waar nauwelijks of geen andere toeristen komen. Afghanistan had daarom de voorkeur boven Tadzjikistan, maar ze durfden het uiteindelijk toch niet aan. Dus werd het de Pamir Highway – ‘de ultieme uitdaging van deze reis’, zoals ze op hun blog schreven.

De Pamir Highway, 2017. Foto Swinde Wiederhold

Honderden fietsers

Harde cijfers over het aantal Nederlandse fietsavonturiers zijn er niet. Ze bereiden hun reis meestal op eigen houtje voor. Het ministerie van Buitenlandse Zaken kan niet zeggen hoeveel Nederlanders er nog in Tadzjikistan verblijven, ‘al weten we dat van geen enkel land’.

Landgenoten die vanwege de aanslag uit Tadzjikistan weg willen, hebben zich bij het ministerie niet gemeld. De woordvoerder: ‘Maar je kunt Tadzjikistan dan ook gewoon in- en uitreizen.’ Het reisadvies voor het land (overal opletten, in bepaalde gebieden alleen reizen als het  strikt noodzakelijk is) werd niet aangescherpt na de aanslag, die wel bij het advies kwam te staan.

Eric Schuijt denkt dat de laatste jaren zo’n 200 à 300 Nederlanders een lange fietstocht in het verre buitenland hebben ondernomen. Wat begon als een vreemde gewoonte voor een kleine groep jongeren, is volgens hem een liefhebberij van alle leeftijden geworden. Hij ziet het op de weg en in zijn winkel De Vakantiefietser in Amsterdam, waar avonturiers en fietsliefhebbers een geschikte fiets op maat laten maken, om onderdelen en adviezen vragen of een cursus fiets­reparatie voor onderweg komen volgen.

Schuijt merkt dat steeds meer ­50-plussers het fietsavontuur aangaan. Als verklaring wijst hij op de sterk verbeterde kwaliteit van de fietsen. Met anti-lekbanden, sterkere frames en de mogelijkheid om tijdens het fietsen je telefoon op te laden en blijvend bereikbaar te zijn, zijn de laatste potentiële obstakels voor 50-plussers weggenomen.

Risico’s wegnemen

‘Veel fietsers redden zich met gps en apps tegenwoordig zelf wel’, merkt Pascal Kolkhuis Tanke. Met zijn bedrijf Tropical Cyclist organiseert hij fietsreizen door verre oorden. ‘Tochten als de Karakoram Highway in Pakistan of de Pamir Highway begeleid ik altijd zelf, want die gaan over grote hoogten. Maar vooral in Zuidoost-Azië ben ik praktisch overbodig geworden. Er zijn ook nauwelijks onbekende stukken meer waar je nog kunt fietsen. Ja, in Birma vond ik vorig jaar nog een gebied.’

De voormalige wielrenner omschrijft zijn veelal vaste klanten als ‘nieuwsgierige, avontuurlijk ingestelde mensen die ook heel nadrukkelijk wat te verliezen hebben, zoals een partner of baan’. Ze willen avontuur, maar ook zekerheid dat de reis goed verloopt. Zeven reizen van vijftien tot twintig dagen begeleidt hij jaarlijks. ‘Ik ben er om de risico’s weg te nemen.’

Elke reis is hij ‘zo scherp als een knipmes’. Niet omdat hij bang is voor gevaar – hij vertrouwt op de lokale touroperators waarmee hij zakendoet. ‘Maar omdat geen reis hetzelfde is. Ik ben 33 keer op de Filipijnen geweest en elke keer was anders.’

Onveilige gebieden mijdt hij, vandaar dat hij zijn droom om door Afghanistan te fietsen nooit heeft kunnen verwezenlijken. Wel herinnert hij zich dat het onrustig werd toen hij met een groep over de Karakoram Highway fietste. ‘Er was een filmpje online gezet waarin de islam belachelijk werd gemaakt. Insjallah, zei mijn lokale touroperator altijd, nu raadde hij ons aan in het hotel te blijven. Die vrijdag was uitgeroepen tot anti-Amerikadag, het was niet verstandig om als blanke westerlingen door het land te fietsen.’

Dat het misging in Tadzjikistan, heeft hem verbaasd. ‘Het is de laatste regio waar ik het zou verwachten.’ In 2013 kwam hij er voor het eerst, hij zag er het toerisme langzaam toenemen. Nu hoopt hij maar, net als Jongerius, dat het land geen knauw krijgt vanwege de aanslag.

Aan Kolkhuis Tanke zal het niet liggen. De reis van vorige maand over de Pamir Highway ging niet door, de negen aanmeldingen waren net te weinig. Volgend jaar waagt hij een nieuwe poging, alleen niet over het stuk waar de fietstoeristen omkwamen. ‘Dat deel slaan we altijd over. Niet omdat het er onveilig is, maar omdat het hartstikke saai is.’

Do's en Don'ts van lange fietsreizen

• Voor een maandenlange tocht in den vreemde zijn enkele eigenschappen onontbeerlijk. De twee belangrijkste zijn volgens Bas Jongerius: relaxed alleen kunnen zijn en bij tegenslag niet het hoofd laten hangen, maar een oplossing zoeken.

• Mijd gevaarlijke gebieden als Venezuela, Panama, Ecuador, Zuid-Soedan, de Centraal-Afrikaanse Republiek en Afghanistan, en uiteraard Syrië en Irak.

• Zorg dat thuisblijvers je route weten en laat via sociale media elke dag iets van je horen.

• De lokale bevolking is de beste informatiebron, volg hun adviezen over waar wel en niet te reizen.

• Hoe vriendelijk en aanlokkelijk alle uitnodigingen van de lokale bevolking ook zijn, realiseer je dat de mensen vaak weinig te makken hebben. In Iran kun je een uitnodiging tot drie keer weigeren voordat die afwimpeling mag worden geaccepteerd. De traditie om reizigers uit te nodigen dateert nog uit de periode van de karavaans langs de Zijderoute.

• Wie vanuit Nederland naar China wil fietsen, doet er verstandig aan voor vertrek een tweede paspoort aan te vragen. Eenmaal bij de grens aangekomen, is het visum van drie maanden al bijna verlopen. Met een tweede paspoort kan nog een visum voor dertig dagen worden aangevraagd, zodat alle moeite niet voor niets is geweest.

• De belangrijkste fietsonderdelen voor in de bagagetas: een noodspaak en binnenband. 

Waarom is het in veel landen aan het einde van de maand extra gevaarlijk op de weg? Wat is het nut van een blikje chili con carne in de zadeltas, en hoe laad tijdens het fietsen je telefoon op? Eric Schuijt fietste meer dan 250.000 kilometer over de hele wereld en geeft tips voor veilig peddelen in verre landen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.