VAN 1000 TOT 1999; Drie maal drie magische jaartallen

Over enkele dagen schrijven we 1999. Dat is niet alleen het laatste jaar van een eeuw en van een periode van duizend jaar, maar ook qua schrijfwijze een bijzonder jaartal volgens de formule 1-x-x-x....

1888

Duitsland beleeft het 'Dreikaiserjahr'. De hoogbejaarde Wilhelm I, dankzij Bismarcks machtspolitiek indertijd in de spiegelzaal van Versailles tot keizer uitgeroepen, overlijdt. Maar zijn zoon, de liberale Friedrich III, lijdt aan keelkanker, en sterft al enkele maanden later. Diens 27-jarige zoon komt als Wilhelm II op de troon. 'Kaiser Willy' heeft een wankelmoedig karakter, is pompeus en praallievend -hij wisselt soms enkele malen per dag van uniform- en overtuigd van de Pruisische superioriteit. Onder zijn bewind draaft het Duitse Rijk krachtig voort in de richting van de Eerste Wereldoorlog.

1777

Alexander I, tsaar van Rusland, wordt geboren. Hij begint bij zijn troonsbestijging (1801) de politieke repressie van zijn vader Paul I wat te temperen. In 1805 voegt hij zich bij de alliantie tegen Napoleon, maar nadat de Franse keizer hem heeft verslagen, wordt hij gedwongen tot de Vrede van Tilsit. Gaandeweg wordt hij meer reactionair en komt met de Oostenrijkse staatskanselier Metternich tot de Heilige Alliantie, die voornamelijk bedoeld is om nationalistische en liberale bewegingen de kop in te drukken.

Op 21 februari protesteert de Engelse gezant Joseph Yorke in Den Haag heftig bij de Staten-Generaal omdat Johannes de Graaff, gouverneur van Sint Eustatius de vlag van de Amerikaanse opstandelingen begroet zou hebben. De Amerikaanse Vrijheidsoorlog (1775-1783) is dan in volle hevigheid aan de gang.

1666

Frans Hals overlijdt op 86-jarige leeftijd. Hij is vooral bekend van portretten rond 200) en genrestukken (50). Ondanks het feit dat hij al vroeg naam maakte, en met Rembrandt en Vermeer tot de absolute top van de Nederlandse zeventiende-eeuwse schilderkunt gerekend wordt, hield Hals vrijwel zijn leven lang financiële problemen. Na zijn tachtigste kreeg hij van de burgemeester van Haarlem geldelijke ondersteuning wegens zijn verdiensten voor de stad.

Raadpensionaris Johan de Witt en stadhoudersweduwe Amalia van Solms bereiken een akkoord waarbij de Staten-Generaal voor de opvoeding van de jonge Willem III verantwoordelijk worden (het 'Kind van Staat').

1555

Tijdens een plechtige vergadering van de Staten-Generaal in Brussel doet Karel V afstand van zijn titel als Heer der Nederlanden. Hij heeft deze functie veertig jaar uitgeoefend. Ook Karels zuster Maria gaat heen als landvoogdes. Dat is zij 23 jaar geweest. Ze worden respectievelijk opgevolgd door Filips II en Emanuel van Savoye. Met Karel V neemt de laatste Bourgondische vorst afscheid van de Nederlanden. Anders dan Karel spreekt noch verstaat Filips II de oude voertalen aan het hof, Diets en Frans. Filips is 28 jaar en zijn nieuwe landvoogd zelfs een jaar jonger. Ook de vertegenwoordigende Nederlandse edelen zijn jong. Graaf Egmont is 33 en Willem van Oranje, de latere 'Zwijger' is zojuist 22 geworden. De toekomst onder de nieuwe heerser is ongewis. Dertien jaar later zal de Tachtigjarige Oorlog uitbreken.

1444

In Florence wordt Sandro Botticelli geboren, die zal uitgroeien tot een der meest fameuze renaissanceschilders. Hij heet eigenlijk Alessandro di Mariano Filipepi en leert schilderen bij Fra Filippo Lippi, wiens invloed merkbaar is in het delicate koloriet van zijn vroege werk. Later zal Botticelli zijn schilderijen krachtiger toonzetten. Hij wordt de favoriete schilder van de Medici-familie en raakt sterk onder hun invloed. Botticelli is vooral bekend geworden door zijn mythologische voorstellingen, zoals 'De geboorte van Venus'. Waarschijnlijk nam zijn succes aan het eind van zijn leven wat af en richtte hij zich steeds meer op religieuze voorstellingen. Zijn werk raakte in vergetelheid, maar werd in de negentiende eeuw herontdekt.

1333

Holland en Vlaanderen scharen zich met de Franse koning Philippe VI van Valois aaneen tot een coalitie die gericht is tegen Brabant.

In ditzelfde jaar voltooit de Antwerpenaar Jan van Boendale zijn befaamde werk 'Der Leken Spieghel'. Het is een soort woordenboek van religieuze en zedelijke normen.

1222

Andreas II van Hongarije wordt gedwongen de zogenaamde 'Gouden Bul' uit te vaardigen, een soort 'Magna Charta', waarin de rechten en privileges van de lage adel worden vastgelegd. De Magna Charta zelf is zeven jaar ouder en werd door de Engelse edelen van koning John (bijgenaamd: John Lackland, oftewel Jan zonder Land) afgedwongen. 'Aan niemand zullen wij verkopen, aan niemand zullen wij weigeren of uitstellen recht of rechtspraak,' is een van de beroemdste passages.

1111

Bohemond I, prins van Antiochië, Turkije, overlijdt. Hij was de zoon van Robert Guiscard, een der eerste kruisvaarders. Bohemond maakte zichzelf prins van Antiochië door zijn eed van trouw aan de Byzantijnse keizer Alexius I te breken. In 1108 werd hij door diezelfde Alexius verslagen tijdens een kruistocht en daarna erkende Bohemond Alexius's heerserschap. Hij trok zich vervolgens terug en liet verder een regent het werk doen.

In dit jaar sterft ook al-Ghazali, een filosoof die als een van de grootste theologen van de islam wordt beschouwd. Hij was van Perzische origine, trok tien jaar lang door de wereld en propageerde het soefisme, dat ideeën ontleende aan het neo-platonisme, boeddhisme en christendom. Omar Khayyam zou later de belangrijkste dichter van het soefisme worden.

1000

Het is niet helemaal duidelijk of de Viking Leif Ericsson Amerika in dit jaar ontdekte of een jaar eerder, in 999 dus. Dat laatste jaartal hoort formeel niet meer in dit lijstje thuis, maar toch ook weer een beetje wel. Ericsson werd waarschijnlijk op IJsland geboren als zoon van Eric de Rode, wiens reislust uitbundig bezongen wordt in diverse Noorse sagen. Deze Eric ontdekte Groenland rond 982 en vestigde daar enkele jaren later een kolonie. Leif Ericsson maakte, zo zegt de overlevering, een trip naar Groenland, dreef af en kwam in Nova Scotia of Nieuw Engeland terecht. En zo ontdekte hij, bijna een halve eeuw voor Columbus, Amerika. Ericsson noemde het gebied waar hij aan land kwam, overigens Vinland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden