Valt vandaag na 307 jaar het Brits koninkrijk uiteen?

De stemlokalen in Schotland zijn geopend voor een historisch referendum in de Europese geschiedenis: de Schotten stemmen vandaag namelijk over afscheiding van Groot-Brittannië. Rond zes uur morgenochtend weten de Schotten of ze in een nieuw land wonen. Hoe gaat het referendum precies in zijn werk en wat gebeurt er bij een eventueel 'ja' of 'nee'? Acht vragen over het Schotse referendum van vandaag.

Beeld getty

Wordt het Alexander de Grote (de Schotse eerste minister Alex Salmond) of 'Daveheart' (de Britse premier Cameron)? De peilingen wijzen op een nipte zege voor de tegenstanders van onafhankelijkheid, maar de kiezers kunnen de opiniepeilers misleiden. Wie verwachtte de monsterzege van Alex Salmonds SNP bij de Schotse verkiezingen van 2011? Wat gaat er de komend etmaal precies gebeuren in Alba?

1. Hoeveel mensen gaan stemmen?
De Schotten hebben zichzelf voor deze unieke gelegenheid vrijwillig een stemplicht opgelegd. Liefst 97 procent van de bevolking, een kleine 4,29 miljoen mensen, heeft zichzelf als kiezer geregistreerd. Ter vergelijking: bij de verkiezingen voor het Schotse parlement, drie jaar geleden, kwam slechts de helft van kiezers opdagen bij de stembureaus.

2. Wat doen de moegestreden activisten?
Campagnevoerders van beide kampen zullen op verkiezingsdag van alles doen om 'hun' kiezers daadwerkelijk naar de stembus te krijgen, met de auto of zelfs met minibusjes. Sommige Ja-activisten hebben de stembusgang omgedoopt tot 'the short walk to freedom', een wenk naar Nelson Mandela.

3. Waar gaan ze stemmen?
Een vrije dag zit er voor de Schotten niet in. Daarom gaan de 5.579 stembureaus reeds om zeven uur open om pas om tien uur weer te sluiten. Voor de inwoners van Orkney-eilanden als Eday, Westray en Sanday is hun democratische plicht nog een heel avontuur. Zij moeten met de boot naar het grote eiland waar het stadje Kirkwall ligt. Bij sommige stembureaus in de grote steden zullen kiezers worden verwelkomd door doedelzakspelers.

4. Wie mogen er stemmen?
Speciaal voor deze gelegenheid heeft eerste minister Alex Salmond de kiesgerechtigde leeftijd verlaagd naar zestien jaar. Het heeft de politieke betrokkenheid bij jongeren goed gedaan, maar volgens critici zijn scholieren niet in staat de consequenties van hun stem te beseffen. Een andere kritiek is dat Schotten buiten Schotland niet aan de stemming mogen meedoen, ook niet de 681 duizend 'Jocks' in Engeland.

Alex Salmond. Beeld reuters
David Cameron. Beeld reuters
Beeld afp

5. Wat gaat er donderdagnacht gebeuren?
De meeste kroegen zullen de hele nacht openblijven, dit tegen de wens van de politie. Gedurende de nacht zullen 113 vrachtwagens de stembiljetten vanuit de 32 kiesdistricten naar de Emirates Arena in Glasgow brengen. Daar zitten 700 tellers klaar. Er is kans op vertraging als slecht weer helikoptervluchten vanuit de Westelijke Eilanden, de Hebriden en de Shetlands onmogelijk maakt.

6. Wanneer komt de uitslag?
Het zal een lange nacht worden, met veel suspense. Rond drie uur Nederlandse tijd druppelt de eerste uitslag binnen, als bekend wordt hoe de 23 duizend kiezers van de Hebriden hebben gestemd, waarschijnlijk met een meerderheid 'ja'. Rond zessen volgt de Big Bang wanneer Edinburgh en Glasgow hun ware gezicht laten zien. Een uur later sluit de weifelende oliestad Aberdeen de rij. Dus als de Schotten beginnen aan hun Full Scottish, weten ze of ze in een nieuw land wonen.

7. The nays have it?
Bij een Nee-stem blijft de Unie voorlopig in stand, en zal de domper groot zijn voor de fanatieke strijders van een zelfstandige staat. Er wordt rekening gehouden met opstootjes, terwijl de zogeheten Nee-kroegen een doelwit kunnen worden van frustratie, zeker na een nachtje whiskey.

8. The ayes have it?
Er zullen spontane volksfeesten ontstaan op de pleinen van de grote steden en in de hoofdstad Edinburgh gaan feestvierders massaal Calton Hil beklimmen, de heuvel die door de jaren een nationalistisch symbool is geworden. Tussen het feestgewoel zullen pessimisten rijen vormen voor de pinautomaten. In Londen zal de roep klinken om het aftreden van premier Cameron.
En Hare Majesteit? 'We are not amused', zal het klinken in Windsor Castle.

Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.