ANALYSE

Valt Queen Elizabeth's rijk uiteen?

Meer dan ooit lijkt Schotse onafhankelijkheid haalbaar. Voor het eerst is een peiling in het voordeel van het 'Ja'- kamp uitgevallen. Britse kranten constateren paniekerig dat er 'nog tien dagen zijn om de Unie te redden'. Wat zijn de gevolgen als de Schotten volgende week per referendum kiezen voor onafhankelijkheid?

Beeld getty

Elizabeth blijft koningin

Alex Salmond houdt van symboliek. Op 24 maart 2016, precies 309 jaar na het tekenen van de Act of Union tussen Engeland en Schotland, zal wat hem betreft de onafhankelijkheid van een herboren Schotse natie worden uitgeroepen, gevolgd door de eerste Schotse parlementsverkiezingen. Volgens de Schotse Eerste Minister is achttien maanden lang genoeg om de scheiding te voltooien. Mocht er sprake zijn van een vechtscheiding, dan is dat wellicht te optimistisch. De grote vraag is of de Schotten wel genoeg politici, ambtenaren en diplomaten hebben om op simultane wijze te onderhandelen, niet alleen met Westminster maar ook met de Europese Unie, de NAVO en de Verenigde Naties.

Een complicerende factor vormen de Britse parlementsverkiezingen van mei 2015. Er gaan stemmen op om deze een jaar uit te stellen of om Schotse kiesdistricten simpelweg niet mee te laten doen. Het meeste werk zal echter het reorganiseren van het ambtenarenapparaat zijn, dat verspreid is over beide landsdelen. En wat moet er gebeuren met Schotse ambtenaren die gevoelige posities bekleden op de ministeries van Buitenlandse Zaken, Binnenlandse Zaken en Defensie? Een ander lastig vraagstuk vormen de ambassades. Gaan de Schotten eigen diplomatieke posten openen of mogen ze gebruik maken van de bestaande Britse? Over de positie van de koningin is Salmond duidelijk: zij blijft koningin van Schotland, net zoals ze nog steeds koningin is van Canada, Australië en andere Gemenebestlanden.

Munteenheid

Na de bekendmaking, afgelopen weekeinde, dat het 'Ja'-kamp voor het eerst op voorsprong staat, nam het pond sterling sterk in waarde af en evenals de waarde van aandelen in Schotse bedrijven. Het is een voorproefje van de economische consternatie die kan ontstaan bij de wedergeboorte van Schotland als zelfstandige natie. De financiële markten houden niet van onzekerheid, en een kapitaalvlucht is niet ondenkbaar. Zelfs op microniveau. Er zijn al Schotten die hun spaargeld op veilige plekken hebben ondergebracht. Indachtig het adagium 'wie de munt onder controle heeft, bestuurt het land' is de munteenheid de belangrijkste kwestie. Salmond, die een ex-werknemer is van de Royal Bank of Scotland, gokt erop dat Londen het pond wil delen. Dat geen van de politieke partijen in Westminster dat zegt te willen, is volgens hem bangmakerij. Als ze het toch toestaan, ontstaat de ironische situatie dat Schotland afhankelijk is wordt van de Bank of England, zonder zeggenschap. Het probleem van een eventuele muntunie is dat een socialistisch Schotland een heel andere koers gaat varen dan een conservatief Engeland. Het volgen van het pond, zoals veel landen dat doen met de dollar, is altijd mogelijk. Sterker, de Kanaaleilanden en het eiland Man, kroondomeinen, maken geen deel uit van het Verenigd Koninkrijk en gebruiken zonder problemen het pond. Het grootste nadeel van het volgen van een vreemde munt is dat het doorgaans duurder is om geld te lenen op de geldmarkten.

Verhouding met EU

De dagen dat de jeugdige nationalist Salmond fel gekant was tegen de Europese eenwording liggen ver achter ons. Tot voor enkele jaren wilde hij zelfs de euro introduceren. Dat onzalige idee heeft hij achter zich gelaten, maar hij hoopt wel dat een zelfstandig Schotland zonder problemen kan toetreden tot de Europese Unie. Daarbij, zo merken eurosceptici spottend op, ruilt hij afhankelijkheid van Londen in voor afhankelijkheid van Brussel. Vanuit de Belgische hoofdstad is ondertussen afhoudend gereageerd. José-Manuel Barroso heeft gewezen op het gevaar van een Spaans veto, terwijl diens opvolger Jean-Claude Juncker de komende vijf jaar geen nieuwe leden wil toelaten. Logischerwijs zou ook de rest van het Verenigd Koninkrijk, als zijnde een nieuwe natie, zich opnieuw moeten aanmelden. Mochten de Schotten toch gewoon lid kunnen worden, dan kunnen ze waarschijnlijk geen aanspraak maken op de lucratieve korting die ooit door Margaret Thatcher is afgedwongen. Een leven buiten de Europese Unie hoeft geen probleem te zijn. Noorwegen geldt immers het grote voorbeeld voor Salmonds Schotland. De SNP doet graag voorkomen dat de Schotse bevolking eurogezind is, maar beter kan worden gesteld dat het minder eurosceptisch is dan de rest van de Britten. Desalniettemin zal het wegvallen van Schotland de kans op een Brits 'Nee' bij een EU-referendum verhogen.

Beeld -

Volkslied en vlag

Voor de weerman van de BBC bestaat Ierland niet. Hij beweert braaf of hoeveel buien er over Belfast en Derry trekken, maar teneinde beschuldigingen van postkolonialisme te voorkomen blijven de Britse kijkers onwetend over de meteorologische gesteldheid in Dublin of Galway. Een onafhankelijk Schotland zal waarschijnlijk eveneens een blinde vlek gaan vormen op de weerkaart, zodat het afgelegen Noord-Ierland net als Canada een soort Alaska zal zijn. Er zijn meer van die kleine zaken. Wat zal de naam worden van de rest van het land? The United Kingdom of Great-Britain and Northern Ireland but not Scotland? The United Kingdom of Wales, Northern-Ireland and England? En dan de vlag? Het Schotse blauw zal misstaan op de Union Jack, tenzij deze kleur wordt gezien als het blauw van de zee. De Schotten op hun beurt moeten een volkslied kiezen, mogelijk in een apart referendum. Favoriet is The Flower of Scotland, maar dat is dankzij de referentie naar de Engelse koning Edward die met pek en veren uit Alba was weggedreven misschien iets te vijandig. Alternatieve kandidaten zijn Robert Burns' Auld lang syne, waarmee de Gemenebestspelen werden afgesloten, en Caledonia van Dougie MacLean. Als outsider geldt Mull of Kintyre, de liefdesverklaring van Paul McCartney, een Engelsman met een Schotse naam, aan het eeuwige Schotse landschap.

Britse politiek

'Ik ben emotioneel en zenuwachtig.' Dat zei David Cameron, onlangs toen hem gevraagd werd over het Schotse referendum. En dat was nog voor de peiling. Waar Alex Salmond naast 'Ja' en 'Nee' nog een tussenweg op het stemformulier wilde zetten (maximale decentralisatie), daar wilde de premier alles of niets, er niet rekening mee houdende dat het wel eens niets zou kunnen worden. Het is zijn schrikbeeld dat hij op 19 september naar ­Buckingham Palace moet gaan om de gastvrouw te vertellen dat hij de helft van haar koninkrijk uit zijn handen heeft laten kletteren. Het is goed mogelijk dat het Cameron zijn premierschap kost, net zoals premier Lord North opstapte na het verlies van Amerikaanse koloniën.

Voor zijn partij kan het evenwel gunstige gevolgen hebben. Zonder Schotland verliezen de Liberaal-Democraten en vooral Labour tientallen kamerleden, wat betekent dat de Conservatieven voortaan vrij baan zullen krijgen in Westminster. Het is dan ook de Labour Partij die het meeste te verliezen heeft, reden dat Gordon Brown en zijn protegée Ed Miliband, de huidige partijleider, zich meer zijn gaan bemoeien met de Better Together-campagne. Mocht het ondenkbare gebeuren, dan zal de Schotse beschermheilige St. Andrew moeten worden weggehaald uit de centrale lobby van het Britse parlement.

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden