'Valt Griekenland nog te redden?'

Europa gaat steeds uit van het beginsel afspraak is afspraak, pacta sunt servanda - maar wat, vraagt Thomas von der Dunk zich af, als de ander zich niet aan de afspraak houdt?

Thomas von der Dunk
Massale demonstraties voor het Griekse parlement. ©: AFP Beeld
Massale demonstraties voor het Griekse parlement. ©: AFP

Met het Westen gaat het economisch inmiddels zo beroerd, dat men zich buiten het Westen zorgen begint te maken. Recent hebben China, India en Brazilië er bij Brussel en Washington op aangedrongen, eindelijk eens de maatregelen te nemen die nodig zijn om dollar en euro te redden. Het is de omgekeerde, want een ongekende wereld: China waarschuwt ons.

Her en der valt al te beluisteren dat de democratie onmachtig is om die af te dwingen, en alleen een autoritair gezag - a la China - daartoe in staat zal zijn. Hier dreigen gevaarlijke parallellen met de jaren dertig, toen bij de vorige grote crisis de roep om de sterke leider aanzwol en menig democratisch stelsel om zeep geholpen heeft.

Geen plan-B
In elk geval moet men ten aanzien van de euro constateren dat alle reddingsmaatregelen weinig uitgehaald hebben om het vertrouwen van de losgeslagen financiële markten in de politiek te herstellen. Steeds luider wordt ten aanzien van de Grieken de nucleaire optie overwogen, die er officieel niet mocht zijn. Er was immers geen plan-B, zo hield men zeer lang vol, om te vermijden dat er toch over een plan-B nagedacht zou moeten worden.

Van belang lijkt mij in elk geval om te constateren dat in Athene niet gebeurt wat volgens Bussel gebeuren moest en afgesproken was. En dat ook niet te verwachten valt dat dat in de toekomst wèl gebeuren zal.

De Griekse regering staat onder zware druk van de eigen bevolking, die steeds massaler in opstand komt tegen haar maatregelen, omdat zij die als onrechtvaardig beschouwt. De toestand begint er trekken te vertonen van anarchie. Toen ik daarvoor op 6 juni in de Volkskrant waarschuwde - dat Europa geenszins immuun is voor revolutie - werd daarop door sommigen nog wat meewarig gereageerd. Nu staat hij ginds mogelijk voor de poorten.

Europa gaat steeds uit van het beginsel afspraak is afspraak, pacta sunt servanda - maar wat, als de ander zich niet aan de afspraak houdt?

Tweeledig
Het Griekse probleem is tweeledig en zit zo diep dat dit niet even op te lossen valt. Sterker: het probleem is zodanig dat de benodigde maatregelen in de praktijk nooit in die omvang doorgevoerd zullen worden - en het wordt tijd dat Brussel dat écht onder ogen begint te zien.

Griekenland is een zwakke en corrupte staat - een groot verschil bijvoorbeeld met Ierland en Portugal, die daardoor wel braaf hun opgegeven huiswerk (kunnen) verrichten. De Griekse overheid wordt door de bevolking ook niet als haar 'eigen' overheid ervaren - gevolg van vele eeuwen van vreemde overheersing, zoals dat ook voor de Italianen en de Belgen geldt.

Corrupte kaste
De overheid wordt gezien als iets van een kleine politieke kaste, die elkaar de baantjes toebedeelt, terwijl men zelf als gewoon burger in de praktijk weinig aan die disfunctionerende overheid heeft - de problemen waarmee die overheid nu kampt worden zodoende ook door de bevolking niet als 'eigen' problemen ervaren maar als die van die corrupte kaste.

Die moet die dus ook maar zelf oplossen en de gevolgen ervan dragen - terwijl juist die kaste haar eigen belangen vaak heeft veiliggesteld door het eigen vermogen naar het buitenland weg te sluizen en massaal de belasting te ontduiken. In Griekenland functioneert de fiscus voor geen meter, en dat is een eerste voorwaarde om er nog iets van te maken.

Dat betekent voor nu, dat de oplossing in Brussel in gedachten heeft, niet werken gaat, en dat betekent weer dat Brussel nu een keuze tussen twee alternatieven zal moeten maken, en de (moeilijk in te schatten) risico's van beide opties tegen elkaar zal moeten afwegen: de stinkende wond laten voortetteren of resolute amputatie - blijven voortmodderen met extra leningen op voorwaarden die toch niet zullen worden vervuld, of één keer een krachtig besluit nemen: daar is de uitgang.

Betalen
Betalen moeten we toch - in het eerste geval voortdurend opnieuw om Griekenland overeind te houden, in het tweede geval eenmalig fors om opnieuw onze banken te redden die in het dan failliete Griekenland hebben geïnvesteerd. De vraag is wat beter is: gestaag geld blijven verliezen, of in één keer een enorm verlies nemen.

Tegen het laten vallen pleit volgens menigeen, dat de markten zich dan als wolven op het volgende slachtoffer zouden storten, momenteel in potentie allereerst Italië, omdat Berlusconi er evenmin veel van bakt. Dat is een risico. Maar tegen het pappen en nathouden pleit dat dit de Grieken niet echt tot stevig ingrijpen zal dwingen, omdat ze zien dat ze, ook als ze de voorwaarden aan hun laars lappen, toch keer op keer gered zullen worden: eenvoudig to big to fail. Juist die laatste ervaring doet mij er steeds meer toe neigen om de Grieken de euro uit te dirigeren teneinde die voor de overige landen te redden.

Met het krachtdadig consequenties trekken uit eerdere ultimata laat Brussel zien dat het niet over zich heen laat lopen: ook dat is een belangrijk psychologisch signaal aan de buitenwacht.

Drastische kordate stap
Eigenlijk ligt momenteel de voornaamste psychologische hindernis voor het nemen van zo'n drastische kordate stap in Brussel zelf: het betekent namelijk dat de Europese politici, die juist zo van verdere verdieping en uitbreiding van de Unie dromen, moeten erkennen dat zij op een wezenlijk punt gefaald hebben en nu dus een stevige stap terug moeten doen.

Dat beschouwen zij als gezichtsverlies, voor zichzelf persoonlijk en voor Europa als geheel. Toch zal dat, als de crisis zo blijft aanhouden - en het tegendeel valt helaas niet te verwachten - uiteindelijk minder zwaar wegen dan de facts on the ground, die uiteindelijk daartoe zullen dwingen.

Grote vraag: wie gaat het de Grieken onomwonden vertellen?

Thomas von der Dunk is columnist van vk.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden