Val van de Muur maakte pro-Europese VVD volgens kamerlid Weisglas minder federaal 'Europa moet zich beperken tot aantal kerntaken'

De VVD stond altijd een zo federaal mogelijk 'Europa' voor. Maar een EU van 25 lidstaten vindt de fractie onder leiding van Bolkestein daarvoor wat groot....

EWOUD NYSINGH

Van onze verslaggever

Ewoud Nysingh

DEN HAAG

VVD-leider Bolkestein laat zich dezer dagen niet ondervragen over Europa. Hij schrijft liever stukken voor opiniepagina's of houdt toespraken. Buitenlandwoordvoerder Weisglas kent de motieven van zijn fractieleider niet. 'Je zult het met mij moeten doen.'

De VVD staat vrijwel alleen in de Tweede Kamer met haar afwijzing van het streven naar meerderheidsbesluitvorming op buitenlands politiek gebied in de EU en het verwerpen van plannen om te komen tot een EU-werkgelegenheidsbeleid. Alleen klein rechts steunde eind maart woordvoerder Weisglas.

Coalitiepartners PvdA en D66 en de grootste oppositiepartij, het CDA, reageerden in het debat over de Nederlandse inzet bij de Intergouvernementele Conferentie (IGC) als door een adder gebeten. De euroscepsis van de Tweede-Kamerfractie van de VVD en die van Bolkestein in het bijzonder werden in felle bewoordingen gehekeld. Minister van Buitenlandse Zaken Van Mierlo, die Weisglas bestookte met argumenten, kon de VVD'er niet overtuigen.

Weisglas: 'Ik zie onze houding niet als sceptisch. Het is meer nuchter en realistisch. De VVD is traditioneel een pro-Europese partij. Maar Europa moet zich beperken tot een aantal kerntaken, op een niet-bureaucratische en overgereguleerde manier. En Europa moet dicht bij de burgers staan.'

Soundbites van Bolkestein als 'Nederland moet zijn vetorecht behouden' doen het goed bij de kiezers. Het genuanceerde antwoord daarop van minister Van Mierlo blijft niet hangen. Weisglas, die tijdens het debat uitriep dat de kiezer wel bepaalt of het VVD-standpunt over Europa goed is of niet, wil niets weten van het verwijt dat de VVD populistisch is en inspeelt op het latent aanwezige wantrouwen onder de kiezers jegens Brussel.

'Ik beschouw het als een compliment als wordt beweerd dat wij zeggen wat de mensen denken. Maar ook wij willen dat er één Europese buitenlandse politiek komt. Als je dat echter moet forceren met meerderheidsbesluiten, gaat dat ten koste van de identiteit van landen. Stel dat de Europese Raad bij meerderheid zegt: we gaan niet meer naar Israël. Daar passen we voor.'

Van Mierlo stelt dat grote landen hun eigen overlegorganen vormen als kleine landen dwarsliggen. De grote troepenleverancier Nederland zit niet in de Contactgroep voor Bosnië. 'Wat verandert meerderheidsbesluitvorming daaraan? Ik heb liever geen beslissing dan een slechte beslissing.

'En wat het drugsbeleid betreft, willen PvdA en D66 in feite ook het vetorecht behouden. Ze zien het als een nationaal belang en dulden geen inmenging van andere landen. Daar denken wij wat meer ontspannen over. Wij zeggen dat eerder van het buitenlands beleid dan het drugsbeleid.'

Bolkesteins tactiek is erop gericht een aantal verworvenheden van de jaren zeventig langzaam maar zeker om zeep te helpen. Op buitenlands politiek gebied benadrukt de VVD dat kritischer moet worden gekeken naar ontwikkelingshulp, dat er niets mis mee is om het nationaal belang meer te benadrukken en dat een federaal Europa er niet moet komen.

Op alle drie de punten heeft de VVD in de 'paarse' coalitie redelijk tot goed gescoord. De herijkingsnota was volgens de VVD 'één groot antwoord op Bolkesteins Noordwijkse nationaal belang-rede'. Een tevreden Weisglas: 'Wat wij zeggen werkt allemaal door. Natuurlijk niet voor 100 procent, want er zijn twee andere coalitiegenoten.'

Kok heeft intussen laten weten dat overtollige EU-landbouwgelden moeten terugvloeien naar de Nederlandse staatskas. Van Mierlo sprak van de 'symboolfunctie' van het Europees werkgelegenheidsplan. Net als de VVD wil de regering dat de EMU-criteria overeind blijven, dat er geen extra geld naar Brussel gaat en dat er geen instituties bij komen. 'De regering moet zich tegen het plan blijven verzetten. Als het eenmaal in het verdrag staat, willen andere landen, zoals Frankrijk, er iets mee. Dan krijg je Europese Melkert-banen', gruwt Weisglas.

Ook Weisglas was jarenlang een federalist. Zijn huidige tegenstanders binnen en buiten de VVD worden niet moe daar op te wijzen. Hij haalt zijn fractieleider aan: 'Zij die geen gedachten hebben, kunnen ook niet van gedachten veranderen.'

Het breekpunt kwam volgens Weisglas na de val van de Muur. 'We zijn begonnen met zes landen. Begin jaren negentig werd duidelijk dat we toegroeien naar een Europa van 25 lidstaten. Toen zijn we in de fractie onder leiding van Bolkestein minder federaal geworden. Maar we hebben altijd gezegd dat Europa op bepaalde punten, zoals de EMU en de handelspolitiek, federale trekken mag vertonen. We moeten echter een streep zetten door ideeën over een Verenigde Staten van Europa met Brussel als hoofdstad, en Chirac als president. Daar zitten we niet op te wachten.'

Toch is de VVD verdeeld. Enerzijds vinden veel VVD-leden de Tweede-Kamerfractie nog te voorzichtig in haar kritische houding ten opzichte van de Europese eenwording, anderzijds heeft de VVD veel leden die lid zijn van de Europese Beweging Nederland, een keurige club die streeft naar een zo federaal mogelijk Europa.

De vroegere secretaris-generaal van de Europese Unie en oud-minister W. van Eekelen is er zo een. Het huidige Eerste-Kamerlid voor de VVD schaarde zich achter de kritiek van de invloedrijke VVD-europarlementariër G. de Vries op het hameren door Bolkestein c.s. op het vasthouden aan het vetorecht van Nederland.

Weisglas is laconiek. 'Ik word er niet erg zenuwachtig van. Het zou erger zijn als de Tweede-Kamerfractie verdeeld was.' Hij wijst er fijntjes op dat het standpunt van de Tweede-Kamerfractie al lang de goedkeuring heeft. 'Daar staat al lang het partijstempel op.'

De winst van de kritische VVD-houding is dat er eindelijk een heus Europa-debat ontstaat in Nederland. 'Europa moet niet blijven hangen in de met sigarerook omhangen ambiance van de buitenlandse politiek.'

Het Nederlandse voorzitterschap van de EU, dat op 1 januari begint, zal volgens Weisglas niet in gevaar komen door de verdeeldheid in de coalitie. 'Natuurlijk moet het voorzitterschap zo goed mogelijk functioneren. Maar het verdoezelen van de inhoudelijke geschillen spreekt me niet aan. Die sfeer, daar wil ik vanaf. We moeten niet als egeltjes om elkaar heen lopen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden