Val Remkes was 'onverkoopbaar'

Hij faalde tijdens het debat; hakkelde en raakte verstrikt in zijn tekst. Maar minister Remkes hoefde, ook van zijn eigen VVD, niet weg....

Zo blijkt uit gesprekken over de ministerscrisis met betrokkenen, die overigens allemaal anoniem willen blijven. Dagenlang had Van Aartsen de spanning opgevoerd en zijn eigen liberale minister gewaarschuwd dat hij een goed verhaal over de rol van de inlichtingendienst AIVD in relatie tot de moord op Theo van Gogh moest hebben. Anders zou de VVD het vertrouwen in hem opzeggen. Remkes faalde in het debat, zeker qua presentatie: hij hakkelde, raakte verstrikt in zijn tekst. Ternauwernood kon hij de Kamer inhoudelijk tevreden stellen. Zijn collega Donner van Justitie had hem er doorheen gesleept, oordeelden de fracties van SGP, D66, ChristenUnie, GroenLinks. Met weidse armgebaren maakte Van Aartsen zijn eigen onvrede kenbaar. Maar wegsturen deed hij hem uiteindelijk toch niet.

Het was een afweging die Van Aartsen niet in zijn eentje heeft gemaakt, blijkt uit reconstructie. De druk van buitenaf was groot. 'Vooral het moment was onverkoopbaar', duidt een betrokkene. Omdat Van Aartsen al dagen dreigde met het opzeggen van het vertrouwen in Remkes, voerde Maxime Verhagen woensdagavond een lang gesprek met hem. Ook het CDA is niet tevreden met het optreden van Remkes. 'Wij beschouwen de kwestie-Remkes als een interne VVD-aangelegenheid', zei Verhagen. Maar het CDA zit, wanneer er zulke onrust in het land is, niet te wachten op een ministeriële crisis rond een kernministerie als Binnenlandse Zaken. Ook premier Balkenende was die mening toegedaan, kreeg Van Aartsen te horen. 'Die heeft al genoeg aan zijn hoofd.'

De boodschap van vice-premier Gerrit Zalm was: ik steun Remkes tot hij zich onmogelijk maakt. Andere VVD-bewindslieden weigerden eveneens hun collega zomaar te laten valen. Dat de VVD-ministers er niet gerust op waren, bleek toen Henk Kamp (Defensie) besloot een paar uur eerder terug te keren van een werkbezoek aan Aghanistan, zodat hij het debat op donderdag kon meemaken.

Donderdagochtend zag Van Aartsen tijdens een extra fractievergadering dat de 28 VVD-Kamerleden verdeeld waren over zijn plan om Remkes keihard aan te pakken. Minister Donner van Justie uitte aan enkele partijgenoten zijn irritatie over de mogelijk aanstaande afrekening. 'Ben ik de volgende?' Donner ergerde zich vooral aan het feit dat Van Aartsen al tekeerging zonder op de inhoud van het debat te wachten.

Iets voor twaalven donderdagnacht werd het debat geschorst. Van Aartsen vroeg de coalitiegenoten Verhagen en Dittrich (D66) op zijn kamer, voor hij met de fractie in conclaaf ging. Beiden maakten duidelijk dat Remkes niet weghoefde, Verhagen benadrukte dat hij het 'onwelkom' zou vinden als van Aartsen daarop zou aansturen. In het Torentje, honderd meter verderop, had Jan Peter Balkenende de hele avond aan het interne tv-circuit gekluisterd gezeten. Kamervoorzitter Weisglas had hem gevraagd in de buurt te blijven. 'Voor het geval dat'. Via zijn politiek adviseur Jack de Vries liet hij zich van bewegingen buiten de zaal op de hoogte houden, net zoals Gerrit Zalm dat deed via zijn politiek assistent Kees Berghuis. De directieven van de top van het kabinet waren zonneklaar: 'Niet doen!'

Met zoveel tegenstand hoefde Van Aartsen niet lang met zijn fractie te overleggen. Al na enkele minuten gingen de deuren van de vergaderruimte open en kwamen opgeluchte Kamerleden naar buiten drentelen. 'Niks aan de hand', klonk er. Crisis bezworen.

Balkenende ging naar huis, het was kwart over twaalf. Toen Jozias Van Aartsen tegen enen in de nacht vlak langs Johan Remkes naar het spreekgestoelte liep om zijn finale oordeel te vellen ('vertrouwen in beide ministers') bleef Johan Remkes, die al wist dat hij niets meer te vrezen had, star naar zijn papieren kijken. Hier was geen nieuwe vriendschap begonnen. 'Zonneklaar: Johan Remkes is een beschadigd minister', zegt een CDA-bron, 'maar Van Aartsen heeft ook wel wat uit te leggen. Het is niet de eerste keer dat hij hoog van de toren blaast en vervolgens moet inbinden!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden