Vakbond, kom met een plan!

Groot was vorige week de opwinding onder columnisten. Een onzer was op staande voet ontslagen. De bijdrage van Ewald Engelen aan zijn magazine ging de Sociaal Economische Raad 'te ver'. Engelen sprak daarin schande van 'het stilzwijgen van de vakbond' nu 'het failliet van het gefinancialiseerde kapitalisme' een feit is.


Engelen memoreert hoe anders dat was tijdens de vorige grote economische crisis. In 1935 ontvouwde een van de voorlopers van de FNV, het Nederlands Verbond van Vakverenigingen (NVV), een allesomvattend 'Plan van de Arbeid'. Dat de Nieuwe Vakbeweging nog geen begin van een strijdplan heeft, riep bij Engelen de vraag op: 'Waarom bent u nog lid?'


Een vraag waar vakbondsbestuurders in hun clubblad begrijpelijkerwijze liever niet mee worden geconfronteerd. Het economisch systeem faalt opzichtig. De macht ligt voor het grijpen. Maar door wie? Kleurt de Europese Raad binnenkort socialistisch rood? Of zet de financiële markt de politiek buitenspel en was de financiële crisis slechts een voorbode van verdere financiële dominantie? Het is lang geleden dat de klassenstrijd zo bloot op tafel lag.


Helaas is de grootste vaderlandse vakbond te zeer met zichzelf in gevecht om ook nog eens een bijdrage te leveren aan deze maatschappelijke strijd. De FNV, een vakcentrale waar het ooit vooral over werk ging, ontplofte vanwege een dispuut over de oude dag. Binnen de FNV is de ouderenbond inmiddels de op twee na grootste bond. Ook de overige bonden hebben het veilig de pensioenhaven binnenloodsen van het vergrijsde ledenbestand hoog op de agenda staan.


Dat de vakbonden ver zijn afgedreven van hun oorsprong bleek ook bij het recente vakbondsprotest bij SNS Reaal, de bank-verzekeraar die na mislukte vastgoedavonturen eind 2008 met 750 miljoen euro belastinggeld overeind werd gehouden. SNS Reaal wankelt nog altijd. Wellicht een logische keuze van de vakbond om juist hier de uitwassen van het kapitalisme aan de kaak te stellen. Alleen gingen de vakbonden niet de barricades op om het financiële beest te temmen, maar om de riante bank-cao te verdedigen.


De leiding van SNS Reaal heeft de medewerkers gevraagd de lonen terug te brengen naar een niveau dat gebruikelijk is in vergelijkbare sectoren. De daarmee te behalen besparingen zijn hard nodig om de wankele balans te versterken.


Banken kunnen zich de extraatjes uit de vette jaren niet meer veroorloven. Een meer gelijk beloningsniveau maakt bovendien de overstap naar werk in een andere sector een stuk acceptabeler. Een stap die menig bankemployee de komende jaren, als de sector afslankt naar een gezonde omvang, nog zal moeten maken.


De voor de gelegenheid verenigde vakbonden meldden echter strijdbaar 'geen versobering c.q. inleveren van arbeidsvoorwaarden' te accepteren. De inzet is een nieuwe cao met 'ten minste koopkrachtbehoud rekening houdend met de (stijgende) inflatie en alle (aangekondigde) overheidsmaatregelen', bij voorkeur ook nog met 'werkzekerheid, duurzame inzetbaarheid en doorstroom c.q. doorgroeimogelijkheden'.


Met andere woorden: vervelend hoor zo'n financiële crisis, maar als je voor de oplossing daarvan ook een bijdrage van de medewerkers in de financiële sector vraagt, dan vind je de vakbonden op je weg.


Velen vrezen, met recht, voor de nabije toekomst. Net als in 1935 is er een schreeuwende behoefte aan een grootdenkende bond die het opneemt voor de kwetsbaren, onder wie veel ouderen. Maar dan wel vanuit het besef dat een goede oude dag niet mogelijk is in een land waar jongeren geen kant op kunnen.


Nederlandse gepensioneerden genieten de hoogste inkomens. Nergens ook stijgen de vergrijzingskosten zo snel als hier. De financiële verwachtingen zijn simpelweg te hoog opgelopen. Iedereen moet inleveren, medewerkers van banken en ouderen wat meer dan anderen.


Een nieuw 'Plan van de Arbeid' is hard nodig, een plan hoe in de magere jaren die komen toch ieders talent tot zijn recht kan komen. Dat vraagt om gelijke kansen voor oud en jong, rijk en arm, met of zonder vast contract.


Het antwoord op de vraag waarom je lid van de vakbond bent mag niet zijn dat je nu eenmaal tegen je pensioen aanzit. Ewald Engelen stelde in zijn gewraakte column dat het NVV in 1935 zijn tijd ver vooruit was met zijn pakkende leus. Laat de Nieuwe Vakbeweging daar nu inspiratie uit putten: 'Het moet! Het kan! Op voor het plan!'


Rens van Tilburg is econoom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden