AnalyseVakantie

Vakantie is een schoonmaakhulp voor het hoofd

Man zet kofferset achter in Simca-auto, vrouw heeft zgn. beautycase (make-up-koffertje) in de hand, 1970-1976.Beeld Spaarnestad Photo

Zet desnoods een opgooitentje in je huis als reizen niet mogelijk is, maar doe iets. Vakantie is noodzakelijk. Ook, nee juist, in deze tijd.

Ze smeken bijna om toeristen op Sicilië. Het Italiaanse eiland tracht met 75 miljoen euro subsidie te redden wat er te redden valt van het zomerseizoen. Zes overnachtingen voor de prijs van vier, gratis toegang tot historische en culturele trekpleisters, met wat geluk zelfs korting op de vliegtickets.

Touroperator Corendon wil ons verleiden met ‘coronavrije vakanties’ aan de Turkse kust. Eerst een coronatest in het Corendon-hotel op Schiphol, dan per Corendon-bus naar het Corendon-vliegtuig en in Turkije met een Corendon-bus naar het Corendon-resort, dat u niet mag verlaten.

De buitenlandse zomervakantie van 2020 lijkt avontuurlijker dan ooit te worden voor wie niet bang is verzeild te raken in een tweede coronagolf met nieuwe lockdowns en geannuleerde vluchten. ‘Gewoon’ een tentje in de kofferbak gooien en via België naar Frankrijk? Dan gaat het vakantiegeld misschien schoon op aan 4.000 euro boete in België, dat zijn grenzen heeft gesloten. De Fransen zelf mogen maximaal 100 kilometer van huis, restaurants en musea blijven nog dicht, de stranden zijn taboe.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Rondreis door Azië

In Spanje moeten bezoekers in quarantaine, terwijl Oostenrijk een recente, negatieve uitslag van een covid19-test wil zien. We zijn voorlopig niet welkom in Duitsland. En wie stapt er voor zijn lol (en met mondkapje) in het vliegtuig? Die rondreis door Azië kan wachten, net als die fly-drive naar Zuid-Afrika.

Familie bij een stacaravan, 1973Beeld Hollandse Hoogte / Maria Austria Instituut

‘Maak geen vakantieplannen voor deze zomer’, waarschuwde voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie op 12 april. Alsof honderdduizenden Nederlanders de vlucht (hoe vroeger, hoe goedkoper), die camping (voor je het weet zijn alle schaduwplekken vergeven) of het huisje (zó vol) niet al lang hadden geboekt.

Von der Leyen werd teruggefloten, toerisme is goed voor 10 procent van de Europese economie en voor 12 procent van alle banen. Vandaag presenteert Brussel aanbevelingen hoe de toeristische sector een coronavrije vakantie mogelijk kan maken, hoe grenscontroles kunnen worden afgebouwd. Het zijn adviezen aan de lidstaten, geen garanties voor vakantiegangers. 

De domper zal vermoedelijk groot zijn. We kunnen weer naar de kapper en de nagelstudio, wanneer kunnen we op reis? Maar overdrijven we niet een beetje? Waarom vinden we vakantie, vrije tijd en reizen zo onontbeerlijk? Mag je aan vakantie denken als er net duizenden mensen zijn overleden aan een ziekte die ons nog altijd bedreigt? Is dat het waard?

Wereldreis naar Arnhem

Toch wel, meent Ap Dijksterhuis, hoogleraar sociale psychologie. De wereldwijde pandemie heeft onze eigen wereld klein gemaakt. Laatst treinde hij weer eens van Nijmegen naar Arnhem. Een kattensprong, maar nu vond Dijksterhuis het een wereldreis. ‘Tjonge, heel apart. Vanaf Arnhem Velperpoort ben ik een half uur gaan wandelen naar mijn bestemming. Wat je dan allemaal ziet!’

Zegt nota bene de auteur van Wegwee, over zijn tocht van tienduizend kilometer van Tokio naar Tbilisi, en van Wie (niet) reist is gek, een pleidooi om nieuwe horizonten te verkennen – of het nu backpackend is of Holiday Inn, Hilton uit. 

Dijksterhuis: ‘We kunnen niet zonder vakanties. Burn-out is volksziekte nummer één. Je moet periodiek even vrij zijn en weggaan uit je vertrouwde omgeving. Vakantie is als een schoonmaakhulp voor het hoofd.’

Vakantie van jeugdigen op het strand van Griekenland, 1990.Beeld Hollandse Hoogte / Ad Nuis

Het is voor alles het gebrek aan houvast, de uitzichtloosheid die ons gijzelt. Dijksterhuis wrijft het er nog even in: ‘Ja, voorpret over vakantie is heel belangrijk. Het leven wordt gewoon leuker, het getuigt van optimisme.’ Alles goed en wel, die vliegschaamte, maar balen blijft het. ‘Als ik in augustus niet weg kan, hang ik schuimbekkend in de gordijnen.’

Nederlandse vakantiehuisjes

Onze reislust is groot. Ruim 85 procent van de Nederlanders gaat zomers op vakantie, bijna driekwart naar het buitenland. 80 procent gaat gemiddeld 2,9 keer per jaar kort of lang op vakantie. Dit jaar wordt dat lastig. De meeste zekerheid biedt een vakantie in eigen land, de run op Nederlandse vakantiehuisjes en campings is in volle gang.

Reizen is dan ook méér dan een leuk tijdverdrijf. Jessica Bloom, onderzoeker aan de universiteiten van Groningen en Tampere, Finland (‘Waar ik voorlopig niet naartoe kan’), brengt het belang in kaart aan de hand van het wetenschappelijke Dramma-model. Dat staat voor Detachment (onthechting), Relaxation (ontspanning), Autonomy (autonomie), Mastery (meesterschap, nieuwe uitdagingen, nieuwe dingen leren), Meaning (iets betekenisvol doen) en Affiliation (verbondenheid).

‘Deze zes aspecten spelen een rol bij de invulling van je werk, je hobby’s en je vrije tijd’, zegt Bloom. ‘Het kan natuurlijk zijn dat je werk veel nieuwe uitdagingen biedt en je veel vrijheid hebt in wat je doet. Maar dan nog heb je vrije tijd en vakantie hard nodig. Ik schrik van al die mensen die redeneren: we kunnen door de coronacrisis niet reizen, dus ik neem geen vakantiedagen op, want dat is zonde.’

Dit artikel kwam tot stand met inbreng van abonnees via de Open Redactie. Ook meedenken met de Volkskrant? Meld je aan.

Juist nu is die redenering gevaarlijk, waarschuwt Bloom. ‘Veel mensen werken thuis, minder ergonomisch dan op je werk. We maken ons zorgen als gevolg van de overdaad aan coronanieuws. We zijn extra belast, omdat de kinderen veel thuis zijn. Des te meer reden om vakantie te nemen.’

Gelukkig biedt het Dramma-model ook soelaas als we niet (ver) van huis kunnen. Bloom: ‘Je kunt je vrije dagen in het teken zetten van dit mechanisme. Richt je twee dagen op ontspanning, twee dagen op iets wat betekenis geeft, twee dagen om meer verbondenheid te voelen. Daarvoor hoef je niet op reis, maar het vergt wel wat meer creativiteit.’ 

Sluit je laptop op

En vergeet vooral niet die eerste letter, de D van detachment. ‘Het begint met onthechting. Zet je out of office aan. Sluit je laptop op in een kast en geef de sleutel desnoods aan je partner.’

Beeld Hollandse Hoogte / Maria Austria Instituut

Maar moeten we niet eerst de teleurstelling verwerken? Lammert Kamphuis, auteur van Filosofie voor een weergaloos leven, heeft een oplossing. Hij stelt een drietrapsraket voor: relativeren, ritualiseren en fantaseren.

Kamphuis: ‘Veel mensen hebben baat bij het bijhouden van een dankbaarheidsdagboek. Waarom zou je het nu niet omdraaien? Door de aandacht te richten op alle vervelende dingen aan reizen. Die kras op je auto, het gedrag van andere toeristen, al dat gestress op het vliegveld, de onvermijdelijke ruzie met reisgenoten. Dat werkt relativerend.’

Neem de neurotische hoofdpersoon Jean des Esseintes uit Tegen de keer, de roman uit 1884 van de Franse schrijver J.-K. Huysmans. Des Esseintes leeft teruggetrokken in zijn eigen gewatteerde universum. Een reis naar Nederland draaide uit op een ‘bittere teleurstelling’, het land blijkt lang zo mooi niet als op de doeken van Rembrandt en Jan Steen: ‘Holland was een land als alle andere.’

Een bodega in Parijs

Een reis naar Engeland blaast Des Esseintes te elfder ure af als hij in een bodega in Parijs, in een gelagkamer vol Engelsen, wacht op de trein die hem naar de haven brengt. ‘Waar was het tenslotte goed voor om nog een stap te doen, als men zulke schitterende reizen kan maken vanuit een luie stoel?’, schrijft J.-K. Huysmans in de door Jan Siebelink vertaalde roman. 

‘Was hij niet al in Londen, waarvan geuren, sfeer, inwoners, voedsel en huisraad hem omringden? Wat kon hij dan verwachten daar te vinden behalve nieuwe teleurstellingen, zoals in Holland?’

Kampeerterrein bij het Gardameer.Beeld Hollandse Hoogte

Kamphuis roept zelfs de stoïcijnen te hulp om het vakantiegemis te kapittelen. ‘Zij maken verschil tussen de zaken waar je wel en geen invloed hebt. Aanvaard waar je geen invloed op hebt, maar doe dat op een actieve manier. Dus niet: ‘oké geen vakantie, jammer dan, het is wat het is’, maar gebruik de gegeven situatie om een kwaliteit in jezelf te trainen. Dat zou in deze situatie bijvoorbeeld geduld of doorzettingsvermogen kunnen zijn.’

Je mag er best van balen, dat is juist goed, en relativeer het daarna pas, adviseert Kamphuis. ‘Andere mensen zijn ziek, verliezen hun baan, zijn eenzaam. ‘Even tussen de sterren hangen’, noemt Plato dat, om je eigen leven te bekijken.’ Neem vervolgens ritueel afscheid van die onmogelijke vakantie (‘verbrand desnoods een ansichtkaart van je bestemming’) en sla aan het fantaseren, gewoon in en om huis.

Want wat als ook alle huisjes en campings in Zeeland en Ameland zijn volgeboekt? Leve de staycation. Schaf zo’n opgooitentje aan. Zet die desnoods binnen, als geen tuin hebt. Leuk voor de kinderen. Tijdens de vorige, economische crisis konden veel mensen het zich niet veroorloven om naar het buitenland te gaan. Staycation, thuis kamperen, werd toen een hit.

Gelukzalig gevoel 

Genoeg gesomberd dus. Zelfs oerreiziger Ap Dijksterhuis heeft een opbeurend advies. ‘Ga thuis op zoek naar het andere. Lees reisboeken, dat kan ook een gelukzalig gevoel oproepen.’ Of maak eindelijk eens een fotoboek van die vorige vakanties. ‘Waarom niet? Al ligt bij dat gemijmer natuurlijk het gevaar van een depressie op de loer.’

Als het coronavirus onze vakantieplannen doorkruist en de Europese Commissie nog weinig perspectief kan bieden, dan moeten we het doen met verbeeldingskracht. Zo schiet Dijksterhuis een citaat van Godfried Bomans te binnen. ‘De kunst van te leven is thuis te zijn alsof men op reis is. Want wanneer we op reis zijn, staat ons leven in het teken van dagelijkse verwondering.’

Neem die vakantie dagen op, het is beter voor je carrière

Regelmatig vrij nemen is niet alleen goed voor je gezondheid, het is ook beter voor je loopbaan. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden