Vage glimlach is enige emotie ex- SS'er Boere

Reportage..

AKEN Als een bataljon aan cameralieden en fotografen hem tot ‘slachtoffer’ maakt, lijkt Heinrich Boere (88) juist op te veren. Niet in letterlijke zin – de Nederlandse ex-SS’er zit in een rolstoel – maar met een onvoorziene glimlach wekt Boere de indruk dat hij deze morgen in de rechtzaal van Aken met graagte poseert voor de pers.

Teun de Groot (76) uit Heiloo zit voor het eerst oog in oog met de man die op 3 september 1944 zijn vader doodschoot en het tafereel aan de overzijde ergert hem zichtbaar. De gedachten gaan terug naar een tv-documentaire uit 2000, waarin Boere met weinig schroom en soms zelfs uitdagend vertelde over zijn liquidaties, in dienst van een speciaal SS-commando onder de codenaam Silbertanne.

Het was juist die documentaire die bij De Groot de bijna geheelde wonde openreet. Tot dat moment was Boere voor hem dood.

Graag wil De Groot deze woensdagochtend in Aken een bijtend woord spreken tot de man in de rolstoel, die zich omringd weet door twee advocaten, twee artsen en medische apparatuur, dit vanwege hartklachten en ander ongemak. Maar als gevolg van juridisch gesteggel krijgt hij niet de gelegenheid. Dat steekt.

Zijn commentaar moet De Groot tot na de zitting bewaren, tot het moment dat rechter Gerd Nohl heeft bepaald dat de zaak volgende week maandag wordt voortgezet. ‘Eindelijk moest Boere zich verantwoorden en dan hebben ze het toch nog voor elkaar de boel te ontregelen, de schoften!’, laat hij zich nog in de rechtzaal ontvallen. Even later heeft hij zich weer onder controle. Over de moordenaar van zijn vader schampert hij: ‘Wat een zielig mannetje.’

Zeventig jaar geleden was Heinrich Boere, zoon van een Nederlandse moeder en Duitse vader, niet zielig. Vol overtuiging sloot hij zich aan bij de Waffen-SS. Om op enig moment te worden verkozen tot lid van een speciaal commando dat in Nederland liquidaties moest uitvoeren. In een jaar tijd was Silbertanne verantwoordelijk voor minstens 54 liquidaties.

Boere heeft meermalen toegegeven drie van die liquidaties te hebben uitgevoerd; de vader van Teun de Groot was een van de slachtoffers. Berouw heeft Boere nooit getoond, het waren ‘oorlogsdaden’.

Aan het feit dat hij pas deze woensdag voor het gerecht staat gaat een wonderlijke geschiedenis vooraf. In 1947 vlucht hij uit Nederlands krijgsgevangenschap, in 1949 wordt hij bij verstek tot de doodstraf (later levenslang) veroordeeld en jarenlang weet hij zich te verschuilen bij zijn moeder in Maastricht.

Vanaf 1954 woont Boere in Duitsland, pal over de grens. Sinds enige jaren in een bejaardenhuis in Eschweiler. Een Duitse wet uit de oorlogsjaren (leden van de SS verwerven automatisch de Duitse nationaliteit) beschermt hem tegen uitlevering aan Nederland. Onder druk van antifascismegroeperingen en na een verzoek van de Nederlandse justitie in 2003 om uitvoering van de straf in Duitsland gaat de Duitse justitie alsnog over tot vervolging.

Zo kan het dat deze woensdag in Aken een van de laatste Nederlandse oorlogsmisdadigers zich alsnog voor de rechter moet verantwoorden. Als rechter Nohl Heinrich Boere naar zijn nationaliteit vraagt, zegt deze: ‘statenloos’. Het zijn de enige, bijna fluisterend uitgesproken woorden die Boere deze dag publiekelijk loslaat.

Luidruchtiger gaat het er aanvankelijk op de publieke tribune aan toe. Duitse antifascisten ontdekken tussen het publiek twee leden van het Kameradschaft Aachener Land, een beweging met nazisympathieën. ‘Nazi’s raus!’, klinkt het, maar na een van zijn schorsingen laat rechter Nohl weten dat de gewraakte organisatie in Duitsland niet bij wet verboden is.

Schorsingen zijn er volop tijdens de eerste procesdag. Boeres advocaat Gordon Christiansen wraakt aanklager Ullrich Maass. Die kan onmogelijk openstaan voor eventuele ontlastende verklaringen, vindt Christiansen. Vooral in Nederland (onder meer vorige maand in EénVandaag ) heeft Maass te kennen gegeven dat Boere zonder meer schuldig is. Een verzoek van de verdediging tot vervanging van de aanklager leidt ertoe dat het proces wordt verdaagd.

Dat brengt Teun de Groot aanvankelijk van zijn stuk. Maar hij vermant zich. ‘Ik houd vertrouwen in de Duitse justitie.’ De hoop van De Groot is dat het proces tegen de man die zijn vader doodschoot de weg effent tot het aanpakken van andere Nederlandse oorlogsmisdadigers die nog in Duitsland wonen. Hij doelt op de ex-SS’ers Siert Bruins en Klaas Faber uit Hagen en Ingolstadt wonen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden