Vaderskind

Estrella Morente komt naar Nederland. De diva, telg uit een befaamde clan, zingt wereldwijd in alle grote concerttempels haar 'flamenco light'. Portret in acht kijk- en luistertips.

1 De familieclan

Deze beschouwing, over leven en werken van de flamencoster Estrella Morente, begint met een blik op zomaar een Spaanse peuter. Hij heet Juanito, zijn bijnaam is El Bebé Buleria. Op YouTube verscheen begin dit jaar een filmpje van het mollige kereltje, net 2 jaar oud, dat na zijn middagdutje een kunstig potje flamencodans neerzet. Om de dansende Juanito staat de familie van de baby, ritmisch klappend, veel 'olé' roepend. Juanito danst, minutenlang en waagt zich zelfs even aan de klaaglijkste aller zangsoorten: de cante jondo van de diep gevoelde flamenco.

In Andalusische families, zo blijkt maar weer uit dit hartverwarmende filmpje, wordt flamenco zo ongeveer via de zuigspeen ingebracht. Zo ook bij Estrella Morente, stralend lid van een voorname Spaanse flamencoclan, met vader Enrique Morente als gezinshoofd en tevens briljant componist, zanger en flamencovernieuwer. De in 2010 overleden Enrique Morente zei het eens heel mooi: 'Je wordt geboren bij gezang, je hoort het zingen in je dorp, in een bar. Je hoort het en je zingt mee: je hoort je familie.'

Estrella Morente (geboren in Granada op 14 augustus 1980 als Estrella de la Aurora Morente Carbonell) hoorde haar vader zingen en zong dus mee, vanaf een jaar of zeven. En ze danste mee met haar moeder, Aurora Carbonell. Op haar 16de zong ze al op de nationale tv, bij de openingsceremonie van een skikampioenschap - het kan snel gaan in de flamenco.

Om meer te begrijpen van de flamencocultuur en de overdracht van de kunst in familieverband, moet nog een veelzeggend filmpje worden bekeken, dit keer van Estrella zelf, en simpelweg 'Estrella Morente' geheten. Weer zo'n flamencokring in een huiskamer. Estrella zingt, hemels mooi. Naast haar zit de 14-jarige Soléa Morente iedere noot van haar grote zus op te zuigen. De volgende ster is in aantocht.

Kijk- en luistertip

YouTube: 'El Bebé Juanito' en 'Estrella Morente'.

2 De begrafenis

De begrafenis van flamencozanger en -componist Enrique Morente, op 15 december 2010, was in Spanje een gebeurtenis van formaat. De nationale televisiezender RTVE deed live verslag, het land stond even stil. Op een podium in het Teatro Isabel la Católica te Granada stond de kist met daarin de betreurde, daaromheen hoge kaarsen en uiteraard de familie Morente.

Op enig moment stapt dochter Estrella naar voren, en kiest positie naast de kist. Zij slaat haar ogen op naar de hemel en heft een lied aan: La Habanera Imposible, als gezongen laatste eerbetoon aan haar vader en de stad Granada.

De beelden zijn nauwelijks te verdragen en gingen niet voor niets de wereld over. Estrella zingt de poëtische tekst van dichter Carlos Cano loepzuiver, in lange, aangrijpende uithalen. Het publiek van genodigden houdt het niet meer, scandeert 'olé' - toch ongewoon, bij een rouwdienst. Dan, na een laatste 'aiaiaiaai', zoekt Estrella door emoties overmand steun op de kist van haar vader. Een applaus daalt neer op de familie, waarvan moeder en zus zich inmiddels ook maar op de kist hebben geworpen. De kaarsen vallen om, zonnebrillen vliegen in het rond, grote consternatie: drama in optima forma.

Het gefilmde verslag zegt veel over flamenco én over Estrella Morente. Dat kitsch en theatraliteit voortdurend op de loer liggen bijvoorbeeld, en dat dat niet per se erg is. Maar ook dat flamenco waardig omgaan met het diepste persoonlijke leed verheven heeft tot de hoogste kunst en dat Estrella Morente momenteel tot de grootste vertolkers gerekend mag worden.

Kijk- en luistertip

YouTube: 'Estrella Morente canta a Enrique en su funeral en Granada'

3 De stierenvechter

Het is ondoenlijk alle overeenkomsten tussen de controversiële kunst van het stierenvechten en de flamenco op te sommen. Die lijst wordt te lang. Maar denk even aan de bewegingen van vooral de mannelijke flamencodansers en die van de torero in de arena en zelfs die van de stier (de schrapende hoef: ten aanval).

Heel opzienbarend is het dus niet dat Estrella Morente in 2001 trouwde met de torero Javier Conde. Kwade tongen beweren dat Conde zijn roem in de grote Spaanse arena's te danken heeft aan zijn volgens sommigen verbluffend fraaie gelaatstrekken. Maar (ver)oordeel zelf, bij een video van Conde in gevecht met zomaar een betreurenswaardige stier in een van zijn meest gevierde gevechten in Sevilla.

Met Javier Conde bracht de familie Morente ook het Spaanse roddelcircuit het gezinsleven binnen. Conde is nogal een geziene gast bij quizshows en onzinpraatprogramma's, in tegenstelling tot Estrella Morente, die van het leeghoofdige entertainmentcircuit niets moet hebben. Een uit de hand gelopen ruzie tussen Estrella en Javier in een hotelkamer in Alicante, waar toevallig net een Spaanse tv-presentatrice naast sliep, werd breed uitgemeten in de Spaanse roddelpers. Daarover was de zangeres diep ongelukkig. Maar het huwelijk houdt vooralsnog stand.

Kijk- en luistertip

YouTube: 'Javier Conde. Feria Sevilla'.

4 Flamenco light

De stem van Estrella Morente is er niet één uit de grote flamencostemmenencyclopedie. Te weinig doorleefd, volgens enkele koppige critici. Je kunt ook zeggen: subtiel.

Haar geluid is rond, warm, licht hees in de hogere noten. Het rauwe randje steekt heel soms de kop op. Morente doseert het leed graag een beetje en zingt niet zo doorrookt, rauw en klaaglijk als bijvoorbeeld de dames Carmen Linares en Remedios Amaya.

Misschien is het juist daarom dat Estrella Morente momenteel internationaal de grootste flamencozangeres is. De al te amechtige klaagzang van de cantaoras schrikt niet-ingewijden toch een beetje af. Morentes huidige toerschema voert langs concerttempels als Carnegie Hall in New York, Massey Hall in Toronto en straks Carré in Amsterdam, het Muziekgebouw te Eindhoven en concertzaal Anton Philips in Den Haag. Dat zegt genoeg.

Het oeuvre van Morente is enigszins oneerbiedig te categoriseren als 'flamenco light'. En dus misschien wat minder interessant voor de ware adepten van de Andalusische volkskunst. Op haar bejubelde album Mujeres uit 2006 zingt Morente net zo makkelijk lichtvoetige flamenco als pianoballads, of chansons van Jacques Brel.

Kijk- en luistertip

Spotify: Estrella Morente - Ne Me Quitte Pas.

5 Volver

In 2006 vertolkte Estrella Morente de stem van Penélope Cruz, als die de ballade Volver aanheft in de gelijknamige film van Pedro Almodóvar. Het lied werd een cinefiele hit en bracht vooral veel vrouwen in vervoering. Logisch, want het is een tranentrekker van formaat, in prachtige poëzie van dichter Alfredo Le Pera over eenzaamheid en het onverwerkte verleden dat ons, ongelukkigen, toch altijd weer inhaalt.

De uitvoering van het oude tangoliedje, in de snikkende stem van Morente, is een klassieker van de filmmuziek. Wereldwijd werd gezegd dat die stem van Morente zo perfect paste bij het personage Raimunda, gespeeld door Cruz. In Spanje dacht men daar anders over. Daar kenden ze Estrella Morente inmiddels en was haar stem niet meer los te denken van haar persoon.

Kijk- en luistertip

YouTube: 'Volver (videoclip)'.

6 Stripfiguur Estrella

Je zou het toch verwachten van Estrella Morente: een bloeiende filmcarrière. Ze is tenslotte behalve zangeres een ravissante persoonlijkheid met een overdosis uitstraling. En veel filmervaring, dankzij stemacteerwerk (zelfs voor natuurfilms) en ingezongen filmmuziek.

Twee maanden geleden dook de zangeres ineens op in de Spaanse korte film Caen Piedras desde el Cielo. Het was nog geen doorslaand succes.

Misschien was het wel deels uit frustratie dat de Spaanse cineast Fernando Trueba een getekende Estrella Morente opvoerde in zijn prijswinnende animatiefilm Chico&Rita uit 2010, een romantisch eerbetoon aan de Latijns-Amerikaanse jazz van de jaren vijftig. In de clip Bebo&Estrella verschijnt de stripfiguur Estrella naast de piano van de ook al getekende, en vorig jaar overleden Cubaanse pianist Bebo Valdés. Samen vertolken ze het verfijnde jazzliedje Lily. En Estrella Morente lijkt echt!

De regisseur en scriptschrijver Trueba zei in een interview met het webinstituut Flamenco World iets bijzonders over de zangeres. 'Ik ben gek op haar, want Estrella Morente lijkt niet thuis te horen in onze tijd. Zij heeft een bijna voorouderlijke uitstraling.' En precies die heeft hij in zijn tekenfilm knap weten te visualiseren.

kijk- en luistertip

spotify: bebo valdés con estrella morente - lily.

YouTube: 'Bebo&Estrella'.

7 Zelfportret

Flamenco light? Het recente album van Morente, Autorretrato (zelfportret), is nauwelijks nog een flamencoplaat te noemen. Dat is al te zien aan de lijst medewerkers; van minimalist en pianist Michael Nyman tot jazzgitarist Pat Metheny. En het is te horen aan nummers als Pregón de las Moras, een sacraal en orkestraal stuk minimal music met Morente in nogal Arabisch aandoende, schokschouderende zanglijnen. En Cuba Cái: pure salsa. Er valt ook een draak te ontwaren, een jazzlied als slappe thee: Find Me In Your Dreams.

Een ding moeten we goed begrijpen, en zo moet ook naar de plaat worden geluisterd. Het album is feitelijk een gezongen hagiografie voor Morentes overleden vader Enrique Morente, die het album deels heeft geproduceerd. Enrique Morente was iemand die de flamenco ook met liefde buiten de kaders van de kunst sleepte, soms tot groot ongenoegen van de flamencopuristen. Hij speelde met latin-rock en zelfs punk, en was in Andalusië net zo geliefd als verguisd. Vandaar dus dit veelzijdige 'zelfportret', dat natuurlijk niet alleen Estrella maar ook haar vader moet weergeven.

Voor liefhebbers die Estrella Morente toch liever horen als cantaora naast flamencogitaar, valt er nog wat te halen op Autorretrato. Het smekende en toch ook best rauw gezongen flamencoliedje Seguirillas de la Verdad bijvoorbeeld, vertolkt met de vorige maand overleden gitaarmeester Paco de Lucía.

Kijk- en luistertip

spotify: estrella morente con vicente amigo - la habera -imposible.

spotify: estrella morente con paco de lucía - seguirillas de la verdad.

8 Podiumdiva

Je weet het nooit zeker met Estrella Morente, maar je mag altijd hoop koesteren. Dat de zangeres zich bij haar komende concerten, als zij vooral haar album Autorretrato vertolkt, niet star opstelt naast piano of gitarist maar uitpakt met royaal flamencovertoon.

In 2009 trad Morente op in onder andere het Amsterdamse Muziekgebouw. Daar bleek zij de klassieke Spaanse waaiertechnieken tot in de perfectie te beheersen, plus natuurlijk het theatrale gewapper met de lange flamencojurk met ruches en sleep, de zogeheten faralaes.

Andalusisch divagedrag, live on stage. Alsof je daar ooit genoeg van zou kunnen krijgen.

Kijk- en luistertip

Estrella Morente: 3/4 Muziekgebouw Eindhoven, 5/4 Carré Amsterdam, 6/4 Anton Philipszaal Den Haag.

---------------------

Marley en Sinatra

Estrella Morente mag de flamencowereld graag tegen de haren in strijken. Gevraagd naar de invloed op haar werk van bijvoorbeeld klassieke flamencozangeressen als de legende La Niña de los Peines, antwoordde Morente in een interview met een belangrijk flamencoblad in 2005: 'Zeker, die zet ik thuis vaak op. Net als Bob Marley en Frank Sinatra. Dat alles bij elkaar levert aan het einde van de dag een heel leuke mix op, wist je dat?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden