Vader van de Nouvelle Vague overleden

Rivette, lucide criticus en grondlegger van de Nouvelle Vague, laat lange films na die vooral het scheppen in beeld brengen.

null Beeld epa
Beeld epa

Als criticus was hij fel en beslist, als filmmaker liet hij ruimte voor twijfel, toeval en mysterie. Jacques Rivette, die vrijdagochtend op 87-jarige leeftijd overleed, behoorde zonder twijfel tot de grootste Franse cineasten, maar zijn weerbarstige films vonden vaak maar een select publiek. Hij maakte nooit één onbetwist meesterwerk - zijn totale oeuvre, even afwisselend als herkenbaar, was het meesterwerk.

Rivette behoorde met François Truffaut, Jean-Luc Godard, Eric Rohmer en Claude Chabrol tot de grondleggers van de Nouvelle Vague, de Parijse beweging die halverwege de vorige eeuw een frisse wind liet waaien door de filmkunst. Samen met hen begon hij zijn carrière als filmcriticus, eerst bij het zelf opgerichte tijdschrift La gazette du cinéma, later bij de befaamdeCahiers du cinéma.

Meest lucide onder critici

Door zijn filmbroeders werd hij beschouwd als de meest lucide onder de critici: niemand kon zo exact omschrijven wat hij van film verlangde als Rivette. Ondertussen was hij ook de eerste van het stel die zelf een film regisseerde - daarmee was hij al begonnen in Rouen, de stad waar hij in 1928 geboren werd.

Zijn stijl was aanvankelijk experimenteel. De plot van Paris nous appartient (1961), zijn eerste lange speelfilm, laat zich lastig navertellen, maar de film bevat al veel van de ingrediënten die Rivettes latere werk karakteriseren: improvisatie, een lichtvoetige toon, acteurs die acteurs spelen, en een vlinderige plot vol complotten en mysteries.

De lengte van zijn films vormde al snel het meest in het oog springende kenmerk. Urenlang konden ze duren, met als hoogtepunt het opus Out 1 (1971), dat met een lengte van 760 minuten slechts één keer werd vertoond, waardoor het een haast mythische status bereikte. In 1989 was het Rotterdams filmfestival de eerste plek waar de film in de originele versie opnieuw was te bewonderen; eind vorig jaar verscheen een dvd.

Vanaf de jaren tachtig werden Rivettes films toegankelijker, hoewel ook het fantasievolle drama Céline et Julie vont en bateau (1974) al een bescheiden publiekssucces was. Zijn bekendste film is waarschijnlijk La belle noiseuse (1991), een bijna vier uur durend onderzoek naar de verhouding tussen een oudere schilder (Michel Piccoli) en zijn nieuwe muze (Emmanuelle Béart), die hij maar niet onder de duim krijgt, hoe lang hij haar ook naakt in oncomfortabele houdingen laat poseren.

null Beeld x
Beeld x

De film ging net zozeer over de blik van de kunstenaar als over de blik van het publiek: door steeds opnieuw de schilder aan het werk te laten zien, dwong Rivette bewustzijn af over het scheppingsproces en de manier waarop een kunstwerk - ook als het een film betreft- zich in het hoofd van de kijker opnieuw ontvouwt.

Ook in films als Haut bas fragile (1995) en Va savoir (2001) speelde dat proces een rol, meestal in de vorm van theater; veel van Rivettes personages zijn actrices die invulling proberen te geven aan hun rol. Ook letterlijk, want de regisseur liet zijn cast regelmatig improviseren.

Dat Rivette nooit zo beroemd werd als zijn vrienden Godard en Truffaut, lag voor een deel aan het feit dat zijn films minder breed geliefd waren, deels ook aan zijn karakter. Rivette was nooit op zoek naar roem en leidde een relatief teruggetrokken leven. Tot de ziekte van Alzheimer een eind maakte aan zijn werkende bestaan, ging hij door met vernieuwen.

In 2009 regisseerde Rivette zijn laatste film, 36 vues du Pic Saint Loup, een verrassend compact drama over een voormalig circusartieste.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden