Vader van de leesmap

De oprichter van mediaconcern Audax geeft zelden interviews. Nu Jacques de Leeuw vertrekt, spreekt hij. Over zijn fouten, zijn conflicten en de AKO Literatuurprijs, die hij sponsort. 'Ik heb altijd feestjes voor het personeel georganiseerd.'

Mediamagnaat Jacques de Leeuw (78) trad onlangs definitief terug als bestuursvoorzitter van Audax, het door hem in 1958 opgerichte concern. Een selfmade man, gevreesd en gelauwerd in de uitgeefwereld en opgeklommen van loopjongen tot man met een plaats in de Quote 500. Zijn Stichting Jacques de Leeuw financiert de AKO Literatuurprijs. Afgelopen maand vierde hij het tienjarig bestaan van de Jacques de Leeuw Prijs en verscheen een boek over zijn leven en de machtsstrijd met zijn vader.


Het had niet veel gescheeld of Jacques de Leeuw (1933) had zijn leven niet gewijd aan kranten en tijdschriften maar aan sportscholen en krachthonken. Toen hij rond zijn 20ste voor het eerst gebrouilleerd raakte met zijn vader Huub, over diens distributiebedrijf, besloot hij voor zichzelf te beginnen.


De Leeuw was een fanatiek sportman, die 's avonds tussen 5 en 7 uur aan gewichtheffen deed. Zijn sportvrienden hingen graag bij hem thuis even aan de halters. 'Ik ben een sportschool begonnen, een van de eerste in het land. Als ik had doorgezet, zou ik nu zeker een keten van drie-, vierhonderd scholen hebben gehad', zegt De Leeuw in zijn rijk gedecoreerde villa Le Blaireau in Loon op Zand. Zijn stevige omvang verraadt dat hij al lang geen halters meer gebruikt.


Het werd geen fitnessketen, maar, na een verzoening met zijn vader, een mediaconcern in Gilze (Brabant), Audax genaamd, het Latijnse woord voor durf en lef. Vir audax vir beatus est (de stoutmoedige leeft gelukkig) is de huisspreuk van het bedrijf, opgericht toen De Leeuw amper 25 jaar oud was. 'Een onderneming moet durven. Als bedrijf moet je ten opzichte van de heersende mores altijd iets slimmer en revolutionairder proberen te zijn.'


Durf is ook De Leeuws persoonlijk levensmotto: 'Als je ondeugend bent, kun je gelukkiger leven.' Hij refereert aan een verzinsel dat hij zelf onbewust de wereld in hielp toen hij, op een cruciaal moment voor Audax, op kredietwaardigheid werd getest voor een grote Duitse order. 'Ik leidde Duitse potentiële partners rond over de Loonse en Drunense duinen. In een huifkar, mooie juffrouw op de bok, worstenbroodje onderweg. Ik wees voortdurend links en rechts naar de zandvlakten. Bleek ik later in Duitsland als volledig kredietwaardig te boek te staan. Ze dachten dat al die landerijen van mij waren. Natuurlijk heb ik dat niet meer rechtgezet, het heeft veel orders opgeleverd.'


In vijftig jaar groeide Audax uit tot een bedrijf met vier vestigingen, 1.200 werknemers, een omzet van bijna 400 miljoen euro (2010) en een keten van ruim 100 AKO-winkels. Een stevige concurrent van de 'grote' VNU. En principieel niet-beursgenoteerd.


De Leeuw hecht aan het familiekarakter; zijn zoon en drie dochters begonnen allemaal bij Audax en in alle lagen van het bedrijf heeft familie van personeel (bij gelijke kwaliteiten) een streepje voor. Zijn kinderen, echtgenote en de Stichting Jacques de Leeuw bezitten de aandelen; zijn eigen vermogen wordt door Quote geschat op 79 miljoen euro (plaats 361 in de recent verschenen Quote 500 van rijkste Nederlanders).


Eind oktober nam De Leeuw (78) definitief afscheid van zijn Audax. Hij gaf het stokje door aan Eric Willems (Sanoma België, Standaard Uitgeverijen, PCM). Tien jaar geleden had hij al formeel de bestuursvoorzittershamer overgedragen aan Carel Bikkers. Maar met hem kreeg De Leeuw zo veel aanvaringen over de toekomst van Audax, dat Bikkers in 2009 boos vertrok. De oprichter nam het roer weer over, met nog steeds een duidelijke weerstand tegen participatie van derden.


'Ik doe het zelf of ik doe het niet. Ik heb ooit een bordje neergezet: dit bedrijf is NIET te koop', zo zegt hij in Het leven is een carrousel, het half november verschenen boek van Joke Knoop (Brabants Dagblad) over De Leeuws leven als ondernemer en zijn titanenstrijd met vader Huub. 'Ik blijf waken over de strategische belangen en de continuïteit van Audax', licht De Leeuw zijn onverzettelijke houding toe. 'Een bedrijf moet goed zijn voor zijn medewerkers maar ook winst maken. Als het er op aankomt kan ik harde beslissingen nemen en zwart-wit denken.'


Uit Het leven is een carrousel blijkt hoezeer De Leeuw zijn leven lang op zoek is naar aanzien en erkenning. Waardering binnen de uitgeverswereld - als eenvoudige jongen wilde hij door de hoge heren als gelijke worden gezien. En erkenning door zijn vader. 'Na zijn dood vond ik zijn dagboeken. Hij hield er twee bij, naast elkaar. Die heb ik door mijn vrouw - mijn vroegere secretaresse - en nog iemand laten ontcijferen. Daarin haalt hij soms bitter hard uit naar mij. Ik zou hem te weinig erkenning hebben gegeven. Later werd hij jaloers op mijn succes. Kon zijn trots moeilijk uiten. Dat is voor ons beiden een zwaar gevecht geweest. Het werd tijd die strijd vast te leggen, ook voor later, als het Audax Museum wordt gerealiseerd.'


Als 13-jarige hielp De Leeuw na de oorlog zijn vader met de import van Vlaamse kranten. 'Eerst reed ik 's nachts mee om hem wakker te houden als hij Het Laatste Nieuws ging halen. Later probeerde ik het zelf sneller te doen. Ik distribueerde per fiets, maakte 's nachts legio kilometers. Ik had een grote liefde voor print en snelheid. Ik verkocht overal kranten, op stations, bij de tramhalte, op zondag bij de kerk, tijdens wielerkoersen. Dan ging ik zelf sprinten - ik was niet zo stuurvast - en vervolgens stond ik met bezwete kop en bebloede armen Het Laatste Nieuws te verkopen. Kapotte fiets in de ene hand, krant in de andere, om maar emotie op te wekken. Ik heb zelfs leren standwerken om media aan de man te brengen. Ook de Volkskrant heb ik nog verkocht.'


Van zijn vader, met wie hij regelmatig in de clinch lag, kreeg hij een spartaanse opleiding: werken tot je erbij neervalt. 'Al mijn voorouders zijn zelfstandig ondernemer.' Toch ging het distributiebedrijf van Huub de Leeuw eind jaren veertig failliet. Vader en zoon raakten gebrouilleerd. Het moment van verzoening werd min of meer afgedwongen: 'Een investeerder wilde alleen met mijn vader in zee gaan als ik er zakelijk bij werd betrokken.'


Als 17-jarige bedacht De Leeuw de leesmap: 'Ik bracht de tijdschriften zelf rond. Waarom ze niet in een roulerend systeem doorverkopen?' Hij professionaliseerde de leesmap bij Audax. De Leeuw lijfde uitgeverijen in, van HP/De Tijd en populair wetenschappelijke tijdschriften als EOS en Scientific American tot scabreuze blaadjes zoals Aktueel en Mijn Geheim.


'Ik heb alleen de Handels Mulo (uitgebreid lager onderwijs, red.) gevolgd en cursussen psychologie. Maar ik bezit een neus voor zaken. Ik straal uit dat als je met mij praat, het in orde komt. Ik heb altijd voor mijn medewerkers feestjes georganiseerd. Je moet je kip met gouden eieren overeind houden en je personeel een graantje laten meepikken. Dat kan met entertainment. Zo stimuleer je hen nog beter hun best te doen.'


Voor de kinderen van medewerkers heeft De Leeuw een studiefonds opgezet. Voor doelen buiten Audax is er de Stichting Jacques de Leeuw. De afweging of hij geld geeft, neemt De Leeuw altijd intuïtief. Zo sponsort hij de Fontys Hogeschool voor de Kunsten met jaarlijks twee prijzen van 10 duizend euro voor toptalent onder afstudeerders. 'Het gebouw van Fontys grenst aan mijn geboortehuis in Tilburg. Die plek is mij dierbaar.' En omdat zijn moeder fan was van Monseigneur Bekkers en Peerke Donders (respectievelijk bisschop en zalig verklaarde priester, red.) - 'ik heb in haar nalatenschap een zwart kistje met correspondentie over Peerke gevonden' - besloot hij de eerste te eren met een beeld en de tweede met het herstel van zijn graf in Suriname. 'Ik heb nog wel met het bisdom gebeld of er geen bezwaar was tegen een beeld. Misschien lag dat nog gevoelig. Ik wil geen gedoe.'


De AKO Literatuurprijs sponsort hij al jaren, zonder zelf de boeken te lezen. Geen tijd. En: 'Daar heb ik toch een jury voor?' Het Textielmuseum in Tilburg draagt de naam Audax, evenals een zaal in de schouwburg - in die ruimte is Betapress opgericht.


Wie De Leeuw hoort praten, met zijn geldingsdrang en prestatiegerichtheid, verneemt nauwelijks een spoortje pijn of rancune. Ook valse bescheidenheid is hem vreemd. 'Met blijheid kun je veel verdragen. Ik heb al 30 jaar diabetes en ook nog 45 jaar de ziekte van Crohn, dat is niet gemakkelijk.


'Natuurlijk heb ik fouten gemaakt in mijn leven. Mijn eigen domme schuld, denk ik dan. Als mensen boos op mij zijn of ruzie met mij maken, zeg ik tegen mezelf: die man heeft er recht op mij uit te dagen. Dat stimuleert mij een oplossing te vinden. Een mens heeft zijn eigen optimisme in de hand.'


Het leven is een carrousel, over leven en werk van vader Huub en zoon Jacques de Leeuw, door Joke Knoop. € 12,50. Uitgave De Vrijbuiter. ako.nl .


Tien, een uitgave van Stichting Jacques de Leeuw Prijs ter ere van tienjarig bestaan. Uitgave van Fontys Hogeschool voor de Kunsten. fontys.nl


Cv:

1933geboren in Tilburg als oudste zoon van Huub de Leeuw en Cor Mutsaers


1949begint in vaders Handelsonderneming Interpers Lectura, verkoopt kranten bij Ronde van Nederland


1955begint sportschool Samson


1958richt Danklof Leesmap op, vernoemd naar latere echtgenote Riet Danklof, met wie hij drie dochters en een zoon krijgt


1965verwerft exclusieve verkoop in Nederland van Belgische bladen


1971eigenaar De Vrijbuiter (later Audax), ontwerpt computersysteem Publico voor distributie


1975De Vrijbuiter en Verenigde Lektuurbedrijven (o.m. AKO en Meulenhoff-Bruna) richten Betapress op


1978concentreert diverse bedrijven in Gilze


1979neemt Weekend over, het latere paradepaardje van Audax, maar gokt mis met Weekend-videoshow


1986echtscheiding


1988neemt VLP over


1994trouwt met Liny Rijnen


1995Audax participeert in World Online maar trekt zich terug voor beursgang


1996neemt bladen over als TrosKompas en TV Gids en brengt tijdschrift Vriendin op de markt


2001draagt leiding Audax over aan Carel Bikkers


2008Audax lijft stationskiosken Bruna in


2009reorganiseert Audax en ontvangt Mercur d'Or/LOF prijs voor publiekstijdschriften


2011treedt terug als bestuursvoorzitter van Audax


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden