Vader is de miskende held van alledag

Hij is een beetje een hork, de Nederlandse vader, weinig welbespraakt, en een adonis is hij doorgaans ook niet. Maar vriendelijk is hij wel. En wat doet hij zijn best.

Een vakkenvuller schiet chagrijnig op de zure plas toe met een dweil. De ouders glimlachen vertederd: wat een wildebrasjes zijn het toch.

Ook al zouden ze hun mond houden, je pikt ze er meteen uit: het Nederlandse echtpaar op vakantie. Eigenlijk lijken ze op elkaar, met die open blik, die eendere kaki broeken en trekking-sandalen, zij iets breder in de heupen, zijn bruine benen begroeid met gouden haartjes. In zijn houding zit iets dociels, iets gelatens ook. Hij speurt het schap af naar haar lievelingswijn. Zijn leven draait om haar, dat zie je zo.

Weer terug op de camping, zie je hem de hele dag in de weer: met de trekhaak, het grondzeil, de rubberboot, de barbecue. Hij is het die voetbalt met de kinderen, een hut bouwt, ze onder de douche zet, de pizza’s haalt. Intussen ligt moeder gestrekt met een boek. Ja zeg, zij heeft óók vakantie. Mag het eens, na een druk jaar? ‘Neehee, ik zei toch de bláuwe pyjama’, zucht ze als het dochtertje schoongeboend te voorschijn springt.

Hork
Hij is een beetje een hork, de Nederlandse vader, weinig welbespraakt, en een adonis is hij doorgaans ook niet, met die vlassige wortelkop. Maar vriendelijk is hij doorgaans wel. En wat doet hij zijn best. Hij draaft zich suf, thuis en voor de baas. Er zijn bibliotheken te vullen met onderzoeken en over de ‘dubbele belasting’ van werkende moeders, maar intussen zijn het de vaders die de meeste uren draaien.

Ook al werken de meeste vaders fulltime, dat betekent niet dat ze bij thuiskomst met een biertje achter de krant kunnen zitten, zoals onze vaders vroeger (‘Laat papa met rust, hij heeft hard gewerkt’). Mannen met jonge kinderen zijn volgens het SCP sinds 2000 per week ruim drie uur meer gaan besteden aan zorg en huishouden, van 19,8 uur per week naar 23,1 uur – een derde van het onbetaalde werk in huis. Moeders halen slechts een kwart van het gezinsinkomen binnen. Wie heeft er nu een vermoeiende second shift?

Jonge vaders
Dat jonge vaders niet minder zouden willen werken om voor hun kinderen te zorgen, is allang niet meer waar. Volgens een enquête in het tijdschrift Intermediair zou 60 procent van de hoogopgeleide vaders best een dag minder willen werken. Het is niet altijd – soms wel – de angst voor statusverlies, hoon van collega’s en het slechtere carrièreperspectief dat hen ervan weerhoudt dit voornemen uit te voeren.

In veel gezinnen is een ‘papadag’ simpelweg financieel niet haalbaar. Want de moeder heeft bij de geboorte van de eerste besloten niet meer dan drie dagen te gaan werken. De hypotheek van het nieuwe gezinshuis is hoog; ze hebben beiden een studieschuld. En dan zijn er nog de studies van de kinderen, straks. Met de mond belijden veel mannen en vrouwen dat allebei vier dagen werken ideaal is, maar waarom doen zo weinig mensen dat dan?

Kostwinner
Het ingesleten antwoord luidt: omdat de man stiekem helemaal niet wil zorgen, maar lekker veel wil werken. In werkelijkheid zijn het meestal de moeders die niet meer dagen willen werken, en die hun man daarmee hun papadag onthouden. Veel vrouwen vinden het wel best, een leuk leven met de kindertjes, en daarnaast een relaxt baantje. Het moederschap heeft vanzelf een nobel aureool; in een echte baan moet je je bewijzen. Terwijl hij zich laat afbeulen in de jungle van de bedrijfsleiding, gaat zij gezellig mee naar de schooltuintjes. De Nederlandse vrouw heeft graag een geëmancipeerde man, die snotneusjes afveegt, paella kan maken en witte was scheidt van de bonte – maar ze heeft óók graag een kostwinner. Hij verdient toch iets meer dan zij? Nou dan.

Als het huwelijk, ondanks haar planmatige aanpak en zijn goede bedoelingen, toch strandt, komt dat vaak doordat zij hem de deur wijst; driekwart van de scheidingen wordt aangevraagd door de vrouw. Meestal niet omdat er een ander is, of omdat het glaswerk door het huis vliegt; de meest voorkomende reden voor echtscheiding is ‘weinig communicatie’ of ‘onbegrip’. En al laten ze financieel een flinke veer, vrouwen komen psychisch vaak beter uit de scheiding dan mannen.

Bij een scheiding trekken vaders vaak aan het kortste eind. Vaders worden enthousiast door pedagogen en door de overheid aangemoedigd meer te zorgen en op te voeden, maar zodra de liefde uit is, wordt hun betrokkenheid ineens minder gewaardeerd. Rechters gaan er nog altijd van uit dat moederliefde belangrijker is dan vaderliefde. Kinderen worden vrijwel altijd aan hun moeder toegewezen. Saboteert de moeder de omgangsregeling, dan kan de vader die afdwingen, maar daarmee verpest hij de band met zijn kind. Een kwart van de kinderen ziet na de scheiding zijn vader niet meer. Als ouders niet getrouwd zijn, dan is het de moeder die beslist in hoeverre de verwekker het vaderschap mag uitoefenen. Als de vader het kind erkent, krijgt hij daarmee nog geen ouderlijk gezag – wel onderhoudsplicht. Na het opbreken van de relatie is hij mama’s ex-minnaar, een nobody.

Leuk?
Een vader in huis is leuk, vinden veel vrouwen, zolang ‘ie ook echt leuk ís. Want kijk, als het moet kunnen moeders het best alleen af. Een beetje vrouw is tegenwoordig moeiteloos huisvrouw en kostwinner, moeder en manager ineen – een zelfvoorzienend minibedrijfje. Vrouwen zijn tegenwoordig gemiddeld beter opgeleid dan mannen. Op het vwo is 55 procent van de leerlingen een meisje. Op het vmbo, en op scholen voor kinderen met leer- en gedragsmoeilijkheden zitten overwegend jongens. Ook in het hbo en aan de universiteit vormen vrouwen een glorieuze meerderheid. Ze halen daar bovendien betere cijfers en studeren sneller af.

Op faculteiten Geneeskunde, ooit bolwerken van sexy manlijkheid, is 70 procent van de studenten een vrouw. Hetzelfde geldt voor de advocatuur en de rechterlijke macht. Grote kans dat, als een rechter, een officier van justitie, een psychiater en een advocaat zich bezighouden met een zaak, alleen de verdachte een man is. Inlevingsvermogen, goed kunnen communiceren en samenwerken, zullen de selectiecriteria van de toekomst zijn: eigenschappen waarop vrouwen beter scoren.

Heeft de vader nog wel nut? Is hij onderhand niet volmaakt overbodig geworden? Malou van Hintum en Jan Latten voorspellen in hun boek Liefde à la carte, op grond van het onderwijssucces van de meisjes en hun moederlijke almacht, de onverbiddelijke komst van een matriarchale samenleving. Niet langer zal de lijn van de generaties lopen via de vaders, schrijven zij, maar via de moeders. De vrouw en haar kinderen, van welke vader ook, vormen straks het kerngezin.

Wie weet. Het onderwijssucces van vrouwen heeft zich echter vooralsnog niet vertaald in een onstuimige verovering van de top van het bedrijfsleven, bestuur en wetenschap. Nu is nog 87 procent van de managers in het bedrijfsleven een man; in de niet-commerciële dienstverlening 64 procent. Slechts 5,9 procent van de hoogleraren is een vrouw. Vrouwen hebben dikwijls geen zin in de stress van het leidinggeven. Mannen houden van macht en competitie, vrouwen werken vooral om zich persoonlijk te ontwikkelen. Ze hoeven anderen niet per se van de apenrots te duwen.

Kritisch
De meeste vrouwen willen hun kinderen toch het liefst grootbrengen met een partner, voor zolang het gelukkige samenzijn duurt. Ze zijn wel bijzonder kritisch. Hij moet er goed uitzien, de vader van hun nageslacht: niet te dik en niet te slungelig, hip maar niet kinderachtig. Intellectueel moet er ook wat aan hem te beleven zijn. Een kerel die alleen maar praat over vechtfilms, voetbal en computerspelletjes is als gezelschap niet te harden. Hij moet ten minste zo goed zijn opgeleid als zijzelf, en een ‘interessante’, niet al te beroerd betaalde baan hebben. Hij moet bovendien luiers kunnen verschonen, boekjes voorlezen en huiswerk overhoren. Als haar band lek is, moet hij hem plakken, als haar computer vastloopt, moet hij hem repareren. Eigenlijk is de ideale man stoer én lief, kostwinner én zorgvader, een warm luisterend oor en een onuitputtelijke superminnaar. Welke man kan daaraan voldoen? Welke moeder is zelf volmaakt?

Betrokken vader
Misschien helpt het te bedenken dat kinderen baat hebben bij een betrokken vader. Als vaders zich intensief met de opvoeding bemoeien, dan werkt dat gunstig op hun zelfvertrouwen, leerprestaties en zelfs IQ. Het is gewoon goed om mannelijke én vrouwelijke rolmodellen te krijgen: een moeder die onvoorwaardelijk van je houdt, je troost en beschermt, en een vader die eisen stelt, je uitdaagt en de wijde wereld in helpt. Vaderloze kinderen kennen minder goed hun grenzen, zijn onzekerder en minder zelfstandig en kunnen hun impulsen minder goed beheersen. (Zie voor voorbeelden en literatuurverwijzing het boek van Marjon Bolwijn: De ideale werknemer is een moeder).

Alle reden voor vaders om een papadag in te lassen. Alle reden voor moeders om eens op te houden met het stellen van tegenstrijdige eisen. Want hij wil het dolgraag goed doen, de vader. Maar als hij het in de ogen van de moeders niet goed kan doen, gooit hij de handdoek in de ring, en gaat hij mokken met andere afgewezen, wrokkige en overbodig verklaarde mannen.

Vader (Ernest Utermark)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden