NIEUWS

Vaccindeal met Rusland brengt Slowaakse premier aan het wankelen

Nog maar drie weken geleden stond de Slowaakse premier Igor Matovič als een trotse hond op een vliegveld in Košice, met op de achtergrond zijn kluif: een vliegtuig vol Sputnik V-vaccins. Nu dreigt juist die levering een eind te maken aan zijn eenjarige premierschap. Onrust in een Centraal-Europees land: het lijkt precies wat Rusland met zijn vaccinpolitiek nastreeft.

De Slowaakse premier Igor Matovič en Minister van Gezondheid Marek Krajci op een vliegveld in Košice, met op de achtergrond het Sputnik V-vaccin. Beeld AP
De Slowaakse premier Igor Matovič en Minister van Gezondheid Marek Krajci op een vliegveld in Košice, met op de achtergrond het Sputnik V-vaccin.Beeld AP

De vaccindeal, die Slowakije 200 duizend Russische doses opleverde, bracht een al langer bestaande spanning in de nationale politiek tot ontploffing. Matovič sloot de overeenkomst voor de levering buiten medeweten van zijn drie coalitiegenoten. Die zijn nu furieus, in de eerste plaats omdat Rusland de vaccins gebruikt als een subtiel middel om tweespalt in Centraal-Europa te creëren. Daarachter ligt een grotere frustratie: de onvoorspelbaarheid van een premier die doet wat zijn intuïtie hem ingeeft.

Voor twee coalitiegenoten, de liberale SaS en de centrumpartij Za Ludi, is de Sputnik V-levering de druppel die de emmer doet overlopen: ze zijn klaar met de wispelturigheid van Matovič. Ze stappen uit het kabinet, als de premier niet voor dinsdag opstapt. Onder dezelfde druk trad vorige week de minister van Volksgezondheid af, Marek Krajčí.

Joekels van landhuizen

Igor Matovič (46), voor zijn premierschap een succesvolle zakenman, ging de politiek in met één doel: de corruptie van de macht bestrijden. Tijdens de campagne vloog hij naar Cyprus en de Franse Rivièra, waarbij hij zichzelf filmde voor joekels van landhuizen van Slowaakse oligarchen en partijbonzen. Zijn boodschap sloeg aan. Matovič boekte een afgetekende winst bij de parlementsverkiezingen en begon enthousiast aan zijn missie door rechters en hoge functionarissen op te pakken. De strijd tegen corruptie werd zo ‘een beetje geloofwaardiger’, zegt Lukás Onderčanin, journalist bij de Slowaakse krant SME.

‘Ze deden vrij goede dingen, maar de pandemie voorkwam dat ze effectiever waren’, zegt Grigorij Mesežnikov, een vooraanstaand Slowaaks politiek analist, tegenover Bne Intellinews.

De uitbraak van het coronavirus bracht ook Matovič’ zwakke punten aan de oppervlakte. Al sinds het begin van de crisis zwabberen zijn meningen over de bestrijding alle kanten op. Persconferenties van hem zijn veelal onnavolgbaar, waarbij hij tientallen minuten de tijd neemt om andere politici, dokters of experts aan te vallen.

Vooral de minister van Economische Zaken, SaS-voorman Richard Sulík, wilde zich profileren als een stabieler alternatief voor Matovič. In persmomenten legde hij kort en bondig zijn coronaplannen uit, die consistent erop gericht waren bedrijven meer ruimte te geven zodra dat mogelijk was. In vergelijking met Matovič werd hij ‘door velen gezien als de redelijke stem’, zegt Onderčanin.

Maar Sulíks kritiek op zijn beleid zat de premier niet lekker. Eerder noemde Matovič de minister al ‘een idioot’. Nu hoopt hij onder andere Sulík harder te laten vallen dan zichzelf: Matovič wil best een andere kabinetspost dan die van premier bekleden, maar alleen als zijn criticasters in de regering helemaal van het podium verdwijnen. Maandag maakte Sulík zijn aftreden bekend. Matovič heeft ook zijn pijlen op de minister van Justitie gericht.

Peilingen

Een val van de regering is geenszins in het belang van Matovič. In de peilingen is zijn partij flink gezakt, terwijl voormalig president Peter Pellegrini met zijn nieuwe partij HLAS bovenaan staat. Het uit elkaar vallen van de coalitie zou dus juist een politicus van de oude garde aan de macht kunnen helpen. ‘Dat is het grote gevaar’, zegt Onderčanin. ‘Als Pellegrini wint, stopt waarschijnlijk de strijd tegen corruptie.’

Saillant is dat de spanningen in de Slowaakse politiek tot een kookpunt komen door het Sputnik V-vaccin, dat de coalitiegenoten van Matovič pas willen inzetten na de goedkeuring van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA). Slowakije is na Hongarije het eerste land in de Europese Unie dat het Russische middel heeft aangekocht. Ook Tsjechië en Oostenrijk hebben interesse getoond.

Dat gaat volgens correspondent Jenne Jan Holtland in de regio gepaard met wantrouwen onder de bevolking. De leveringen van Rusland en ook China zijn volgens hem geopolitieke pogingen om een bredere voet tussen de deur te krijgen in Oost-Europa. ‘Maar de derde golf is keihard aan het toeslaan in landen als Polen en Tsjechië. Op een bepaald moment staat het water de mensen tot aan de lippen.’

In Slowakije valt het wantrouwen in de Russen wel mee, zegt Onderčanin. ‘Je zou zeggen dat het land heeft geleerd van het verleden, maar dat is niet het geval. Slowakije is nog steeds redelijk pro-Russisch. Als het doel van Rusland was om de Europese eenheid te beschadigen, is dat hier zeker gelukt.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden