Analyse Mazelen in Frankrijk

Vaccinatiescepsis leidt regelmatig tot epidemieën in Frankrijk. Vanwaar die argwaan?

Het aantal gevallen van mazelen is afgelopen half jaar in Europa sterk toegenomen, van 24 naar 41 duizend. Vooral Frankrijk valt op. Waarom ligt daar het vaccinatiegehalte zo laag?

Foto ANP

De 16-jarige Franse scholiere Marine Eraville overleed begin juli in een ziekenhuis in Bordeaux aan de mazelen. Neurologische complicaties van de ziekte werden haar fataal. Als peuter had Eraville een harttransplantatie ondergaan en kon daardoor niet worden ingeënt tegen het besmettelijke virus.

Ze was niet de eerste mazelendode dit jaar in Frankrijk. Eerder overleden een 26-jarige man en een 32-jarige vrouw aan de ziekte. Ook zij hadden nooit een mazelenprik gehad.

Bijna nergens in Europa ligt de vaccinatiegraad tegen mazelen zo laag als in Frankrijk. Slechts 79 procent van de Franse zuigelingen, peuters en schoolkinderen is ingeënt. In Nederland is dat 92,9 procent. Alle Franse departementen zitten onder de norm van 95 procent, waarbij volgens de WHO groepsimmuniteit optreedt.  Wie zoals scholiere Marine Eraville geen vaccinatie heeft gehad, is zonder groepsimmuniteit niet beschermd tegen de ziekte.

Het mag dan ook geen verrassing heten dat Frankrijk een van de Europese ‘koplopers’ is als het om de mazelen gaat. Sinds november kampt het land met een mazelenepidemie. Volgens de nationale gezondheidswaakhond Santé Publique France liepen sindsdien tenminste 2.741 mensen de mazelen op. 89 procent van hen was niet of onvoldoende tegen de ziekte ingeënt.

De lage vaccinatiegraad, en de regelmatige epidemieën die daar het gevolg van zijn, zorgen al jarenlang voor hoofdbrekens bij de Franse autoriteiten. In de periode 2008-2017 liepen meer dan 24.500 Fransen de ziekte op. Een aanzienlijk deel van hen – ongeveer 1 op de 5 – belandde in het ziekenhuis. Twintig mensen overleden aan complicaties van de mazelen.

Tetanus en difterie

In een poging het tij te keren, breidde de Franse regering aan het begin van dit jaar de vaccinatieplicht uit. Voorheen waren alleen de vaccins tegen difterie, tetanus en polio – de zogeheten DTP-prik – verplicht. Op 1 januari werden daar acht verplichte inentingen aan toegevoegd, waaronder die tegen mazelen. De extra inentingen golden eerder als ‘aanbevolen’.

Kinderen die niet zijn ingeënt worden niet langer toegelaten op crèches, kinderdagverblijven en scholen. Toen er nog maar drie inentingen verplicht waren, kon de Franse justitie ook een boete of gevangenisstraf opleggen aan ouders. Die sancties zijn afgeschaft. ‘Ik ben er niet om te straffen, maar om het vertrouwen in vaccinaties terug te brengen’, zei minister van Gezondheidszorg Agnès Buzyn daarover.

Ongeveer de helft van de Fransen is tegen de nieuwe vaccinatieplicht. In een peiling van de Franse krant Le Figaro gaf 28 procent van de ondervraagden aan te denken dat de maatregel vooral het resultaat is van de lobby van de farmaceutische industrie. Volgens Claude Monneret, voorzitter van de Farmaceutische Academie, is dat totaal uit de lucht gegrepen. ‘Vanuit commercieel oogpunt zou het interessanter zijn om medicijnen te ontwikkelen voor ziektes die door het gebrek aan vaccinaties de kop opsteken’, zei hij tegen Le Figaro.

Wereldkampioen vaccinatiescepsis

Die boodschap wil er bij veel Fransen niet in. Frankrijk is wereldkampioen vaccinatiescepsis. In 2016 bleek uit een onderzoek van de London School of Hygiene and Tropical Medicine dat 41 procent van de Fransen twijfels heeft bij vaccinaties – het hoogste percentage van alle 67 ondervraagde landen. De scepsis lijkt niet zozeer ingegeven door religieuze overtuigingen, zoals in Nederlandse protestantse kringen, maar veeleer argwaan over de commerciële belangen van de farmaceutische industrie.

De Franse vaccinatiesceptici zijn in hun overtuiging gesterkt door Romain Gherardi, een spierziektespecialist. Volgens Gherardi is ‘de vaccinatiewereld’ vooral geïnteresseerd in de belangen van de industrie, en niet in de belangen van patiënten. Gherardi is naar eigen zeggen niet tegen inentingen, maar wil veiligere vaccinaties. Of die nuance overkomt bij zijn achterban, is de vraag. 39 procent van de Fransen denkt dat de risico’s van vaccineren groter zijn dan de voordelen.

Gherardi schreef een boek over de vermeende schadelijke effecten van aluminium in vaccinaties. Die stof wordt sinds 1928 aan vaccins toegevoegd, omdat het de aanmaak van immuuncellen bevordert. Volgens Gherardi kan aluminium leiden tot chronische vermoeidheid.

Tientallen vaccinatie-experts betwisten zijn theorie. Volgens de Franse Nationale Academie van Medicijnen is de hoeveelheid aluminium die een kind via het eten binnenkrijgt vele malen groter. ‘Als u koffie drinkt uit een apparaat dat met capsules werkt, neemt u al meer aluminium tot zich dan wanneer u zich laat vaccineren’, zei een epidemioloog tegen dagblad 20 minutes

WHO: 41.000 mazelenbesmettingen in Europa

In de eerste zes maanden van dit jaar zijn volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) 41 duizend mensen in Europa besmet geraakt met het mazelenvirus. Dat is een forse stijging ten opzichte van de voorgaande jaren. In 2017 waren er minder dan 24 duizend besmettingen. In 2016 bedroeg het aantal mazelengevallen iets meer dan 5 duizend.

Dit jaar stierven tot dusver 37 Europeanen aan de ziekte. De WHO dringt er bij de Europese landen op aan actie te ondernemen en te zorgen dat meer jonge kinderen worden gevaccineerd tegen de mazelen. De lage vaccinatiegraad is volgens experts de oorzaak van de mazelenuitbraak.

De meerderheid van de besmettingen, 23 duizend tot dusver, vond plaats in Oekraïne. In zes Europese landen zijn dit jaar al meer dan duizend besmettingsgevallen geweest: Frankrijk, Georgië, Griekenland, Italië, Rusland en Servië.

In de eerste helft van 2018 hebben volgens de WHO 22 mensen in Nederland de mazelen opgelopen. In heel 2017 waren dat er 17. 

Vaccinatie-special: samen ziek. of niet?

Hoe verspreiden infectieziekten zich en wat is het effect van vaccinatie? Onderzoek het hier zelf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.