Vaarwel vliegbasis, hallo park

Nederland is vanaf volgende week een nieuw natuurgebied rijker: Park Vliegbasis Soesterberg. Waar ooit F-102 Delta Daggers en later F-15's opstegen, kun je voortaan wandelen en fietsen. De afgelopen jaren werden al tientallen defensieterrein omgevormd tot vrij toegankelijke natuurgebieden.

Mr. Pieter van Vollenhoven bij de afsluitingsceremonie van de vliegbasis. Na 95 jaar moest de militaire vliegbasis in 2008 sluiten vanwege bezuinigingsmaatregelen.Beeld Capital

Het nieuwste park op de Utrechtse Heuvelrug is 450 hectare groot. Daarvan is 45 hectare in gebruik van het Nationaal Militair Museum. Het NMM wordt volgende week geopend door koning Willem-Alexander.

Aan het grootste deel van het omringende gebied hoefde weinig te gebeuren. Het blijft zoals het was: bos, heide en schrale graslanden. Defensie heeft het park overgedragen aan de provincie Utrecht die er wel nog huizen aan de rand wil bouwen. Voorlopig zijn er nog geen geïnteresseerde projectontwikkelaars.

De 45 hectare rond het museum blijft van Defensie, maar wordt ook park. Dat vereist meer werk. Het stond vol gebouwen en was grotendeels verhard. 'Het terrein is klaar, maar nog niet af. De natuur moet het overnemen, het gaat nu groeien', zegt Hank van Tilborg. Zijn ontwerpbureau H+N+S deed de landschapsarchitectuur rond het museum.

Beeld De Volkskrant

Niet uniek

De metamorfose van voormalige defensieterreinen vergt een behoedzame aanpak, aldus Van Tilborg. 'Zo zitten er overal vleermuizen: in bunkers, in spouwmuren, in ondergrondse kelders. Dat is lastig, maar ook juist heel leuk.' In een F-15-shelter is nu een schaapskudde gehuisvest die de schrale graslanden kort moet houden. Dat is goed voor de veldleeuwerik, die op open en schrale gronden broedt. De hoop is dat ook de zandhagedis zich binnenkort zal laten zien.

Het nieuwe park op de Utrechtse Heuvelrug is weliswaar groot, maar niet uniek. Eerder al hielp de Dienst Landelijk Gebied met de herbestemming van oefenterreinen, kazernes en forten. Het motto: verkocht wegens vrede. 'In 2005 sloten drie ministeries een deal voor de 53 terreinen. Defensie wilde ervan af, Landbouw had gebieden nodig voor de Ecologische Hoofdstructuur, Financiën wilde dat het budgettair neutraal gebeurde', zegt Annelies Koningsveld, projectleider van PrOMT (Project Ontwikkeling Militaire Terreinen). 'We zijn bijna klaar. Van de 2.200 hectare is ruim 2.100 hectare omgevormd tot natuur. De gebieden zijn overgedragen aan natuurclubs als Staatsbosbeheer en aan particuliere beheerders.'

Zo werd het voormalig munitiemagazijn Stegerveld bij Ommen (Overijssel) een zorglandgoed. Autistische jongeren die weinig prikkels kunnen verdragen, wonen midden in het groen in omgebouwde bunkers.

Buitenkans

De Stichting Ecodorp Bergen werd vorig jaar eigenaar van een mobilisatiecomplex van 16 hectare in de Noord-Hollandse kustplaats,naast een vliegveld uit 1939. 'We willen er met een gemeenschap van tachtig mensen ons eigen voedsel produceren en energie opwekken', zegt Fredjan Twigt, een van de initiatiefnemers. 'Grond is schaars. Vier jaar geleden hoorden we dat dit defensieterrein beschikbaar kwam. Dat was een buitenkans.'

Het Ecodorp bood 123.456 euro. Geen groot bedrag, maar het bleek toch genoeg, aldus Twigt. 'Vijf projectontwikkelaars werden afgewezen omdat hun biedingen niet deugden.'

Veel PrOMPT-terreinen waren leegstaande mobilisatie- en munitiecomplexen uit de Koude Oorlog. Vaak moesten er oude gebouwen worden gesloopt en de grond gesaneerd, aldus projectleider Annelies Koningsveld. 'Maar soms is het helemaal niet moeilijk om een terrein aan de natuur terug te geven.' Zo hadden op het 510 hectare grote oefenterrein Havelte-Oost in Drenthe alleen maar tanks gereden. 'Verder kwam er geen mens.'

Defensie zal de komende jaren nog een aantal grote objecten afstoten, van de Joost Dourleinkazerne op Texel tot de Koninklijke Marechaussee Post in Maastricht. Of dat ook leidt tot nieuwe plukjes natuur, weet het ministerie van Defensie nog niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden