Uw vierdaagse-plasje wordt straks een krop sla

Dit weekend zijn de Vierdaagsefeesten begonnen, de festiviteiten rondom de Nijmeegse Vierdaagse die dinsdag van start gaat. Wie tijdens de feesten de blaas wil lozen, wordt op het hart gedrukt te plassen in de daarvoor bestemde toiletten. De urine wordt namelijk hergebruikt in de landbouw. Fosfaat, een van de stoffen die voorkomt in urine, is een belangrijke grondstof voor kunstmest.

Bezoekers bij de toiletten van de Vierdaagsefeesten. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Het is stralend weer in Nijmegen als zaterdag overal op straat de biertappen open gaan. De eerste bezoekers van de Vierdaagsefeesten verkennen het terrein, in hun hand een plastic bekertje pils of fris. 'Dorstig weer', knikt Teddy Vrijmoet. 'Een goede zaak.'

Dat zegt de directrice van de Vierdaagsefeesten niet omdat ze hoopt op hogere horecaomzetten. Nee, Vrijmoet heeft dit jaar één dringende oproep aan haar bezoekers: doet u vooral uw plas in de daarvoor bestemde bakken. Die urine wordt namelijk hergebruikt in de landbouw. Fosfaat, een van de stoffen die voorkomt in urine, is een belangrijke grondstof voor kunstmest.

Urinerecycling

De Vierdaagsefeesten, het zeven dagen durende festival rondom de jaarlijkse wandelmarsen in Nijmegen, zijn niet het eerste evenement dat aan urinerecycling doet. Pinkpop en Lowlands experimenteerden ermee, de Tilburgse Kermis doet het al drie jaar. Het Deense festival Roskilde zegt zelfs dat ingezamelde urine wordt gebruikt voor de aanplant van nieuwe hopvelden, voor de productie van het festivalbier.

Vrijmoet hoopt deze week 30 tot 50 duizend liter urine op te halen, ofwel 'een kwart miljoen plasjes'. 'Als iedereen meewerkt, bereik je ontzettend veel. Minder urine op straat, minder schade aan gebouwen én beter voor het milieu.' In totaal verwacht de organisatie deze week anderhalf miljoen bezoekers. Zaterdag werd al een dagrecord gevestigd met 197 duizend bezoekers, tegenover 137 duizend vorig jaar.

Alleen de plas uit de urinoirs wordt vooralsnog ingezameld, omdat het ingewikkelder is om urine uit de toiletwagens te scheiden van ontlasting. Urine van de Vierdaagselopers wordt nog niet hergebruikt. Vrijmoet: 'Als het ons goed bevalt, doet de organisatie van de marsen misschien volgend jaar ook mee.'

Weinig extra werk

Aan de meeste bezoekers is de bestemming van hun plasje voorbijgegaan, blijkt uit een rondgang over het festivalterrein. Ook veel horecaondernemers hebben nog niet over het recyclingplan gehoord, maar ze zijn wel enthousiast. 'Waarom zou je het niet doen?' zegt standhouder Trees (55) van een biologische yoghurtbar. 'Goed dat de organisatie ook laat zien dat ze duurzaam wil zijn.'

Volgens Vrijmoet betekent het recyclen van de urine weinig extra werk voor de festivalorganisatie, omdat de urine sowieso al werd ingezameld. 'Dit is zelfs iets goedkoper dan het lozen bij de waterzuivering.' Verder levert het project hen financieel niets op, maar daar gaat het Vrijmoet niet om. 'We zijn een stichting, geen commerciële organisatie. Duurzaamheid is hip, maar ik doe dit niet als marketingstunt. Het moet daadwerkelijk bijdragen.'
In een grote tankwagen aan de rand van de stad worden alle plasjes verzameld. Aan het eind van de week rijdt die wagen naar Zutphen. Daar, in de SaNiPhos-fabriek van slibverwerker GMB, worden fosfaat en stikstof uit de urine gehaald. Dat gebeurt via een chemisch proces, waarbij magnesiumammoniumfosfaat ontstaat, ofwel struviet: een duurzame grondstof voor kunstmest. Ook wordt ammoniumsulfaat gemaakt, eveneens een kunstmest.

Urinoirs op de Vierdaagsefeesten. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

'Per duizend kilo urine krijg je 2 à 3 kilo struviet en 60 kilo ammoniumsulfaat', zegt Bart Wicherink van GMB. Er is dus behoorlijk wat urine nodig om de fabriek rendabel te maken. 'Op dit moment draaien we bijna kostenneutraal. We zitten nog niet aan de maximale capaciteit, omdat het moeilijk is genoeg urine te verzamelen.' Door een wetswijziging is het sinds dit jaar in Nederland toegestaan om herwonnen fosfaat te gebruiken voor bemesting, waardoor verdere ontwikkeling van de techniek wordt gestimuleerd. Wicherink is blij dat steeds meer festivals willen samenwerken, maar benadrukt: het is niet zonder meer een succes.

'Bij een klein festival met 10 duizend bezoekers haal je te weinig urine op om de vrachtwagen efficiënt te laten rijden. Je kunt je afvragen of je dan nog duurzaam bezig bent.' Liever ziet hij een meer continue aanvoer, bijvoorbeeld uit huizen en openbare gebouwen. In het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht wordt daar sinds 2013 mee geëxperimenteerd.

Ook Cees Buisman, hoogleraar biologische kringlooptechnologie aan de Wageningen Universiteit, is enthousiast. 'De fosfaatbronnen op aarde zijn naar verwachting over 100 tot 150 jaar uitgeput. Zonder fosfaat kunnen we in de toekomst geen 9 miljard mensen voeden. We moeten daarom technieken ontwikkelen voor hergebruik. In het begin is dat nog niet economisch rendabel, dus veel lof voor bedrijven die de eerste stap zetten.'

Teddy Vrijmoet van de Vierdaagsefeesten denkt intussen al na over volgende stappen om haar festival nóg duurzamer te maken. 'Het liefst zou ik overgaan op biologisch afbreekbaar plastic, maar dat is nog moeilijk op grote schaal.' De gemeente Nijmegen wil in 2045 volledig klimaatneutraal zijn. Vrijmoet: 'Wat mij betreft nemen wij daarin het voortouw. Misschien plakken we nog wel stickers boven de toiletten: uw plasje is straks een krop sla.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.