Utrechtse raad eist onderzoek naar Uithoflijn: gemeente zou al vijf jaar weten van kostenoverschrijding

De lokale Rekenkamer van Utrecht gaat onderzoek doen naar de gang van zaken rond de Uithoflijn. Een motie daartoe, tijdens een spoeddebat in de gemeenteraad ingediend door de PvdA, werd donderdag unaniem aangenomen.

Bouwvakkers zijn bezig met de aanleg van de Uithoflijn.Beeld Dijkstra bv/ Cor Salverius

Het onderzoek van de Rekenkamer volgt op anderhalf jaar uitstel, een tegenvaller van ruim 80 miljoen euro, een hoge ambtenaar van de provincie die de schijn van belangenverstrengeling wekt en een VVD-gedeputeerde die noodgedwongen aftreedt. Al meer dan een maand beheerst de tramverbinding, die Utrecht Centraal met het universiteitsgebied De Uithof moet verbinden, het debat in zowel de gemeente als de provincie Utrecht.

Het nieuwste lijk viel donderdagochtend uit de kast. NRC onthulde dat de kosten van de sneltramverbinding bewust veel te laag werden geraamd om het project 'politiek aanvaardbaar' te houden. Het zou gaan om een verzwegen een kostenpost van 20 miljoen euro. Volgens de krant wisten provincie en gemeente al vijf jaar dat de Uithoflijnzoveel miljoenen duurder zou uitvallen. Uit interne documenten en gesprekken met betrokkenen zou blijken dat een deel van de onvermijdelijke aanlegkosten naar beneden zijn bijgesteld of buiten de begroting zijn gehouden. Een idee van de gemeente Utrecht, stellen althans topambtenaren van de provincie.

Wethouder Lot van Hooijdonk (Mobiliteit) moest zich daar donderdag voor verantwoorden in een spoeddebat dat door de Utrechtse gemeenteraad was aangevraagd. De directe aanleiding voor dat debat vormde een eerdere publicatie in NRC over mogelijke belangenverstrengeling. Het dagblad schreef dat de provinciedirecteur die verantwoordelijk is voor de Uithoflijn eerder voor aannemer BAM werkte en ook aandelen van dat bedrijf bezat. BAM is de hoofdaannemer in het Uithoflijn-project. Daarnaast zouden twee andere projectmanagers, die zeer kritisch waren over het werk van BAM, onder druk van het bouwbedrijf zijn ontslagen.

Hoewel het spoeddebat om andere redenen was aangevraagd, greep de oppositie de gelegenheid aan om Van Hooijdonk over de verzwegen miljoenen aan de tand te voelen. 'Zeer ernstig', noemde PvdA-fractievoorzitter Ruben Post de vermeende omissie. Collega-raadslid Jolande Uringa (ChristenUnie) sloot zich daar bij aan. 'Misschien gebeurt dit wel vaker bij grote infrastructurele projecten', stelde Uringa. 'Maar dat is nog geen reden het oké te vinden.'

Schoolvoorbeeld

Dat ambtenaren en politici er inderdaad een handje van hebben de kosten van grote infrastructurele projecten bewust laag in te schatten, bewees een promotiestudie aan de TU Delft uit 2010 over de veelvuldige kostenoverschrijdingen bij zulke projecten. Politieke motieven zouden zelfs vaker ten grondslag liggen aan die budgetoverschrijdingen dan technische (denk aan fouten in het ontwerp) of economische factoren (bijvoorbeeld het gebruik van te dure materialen).

Beleidsmakers hebben baat bij een zo laag mogelijke kostenraming. Immers: hoe lager de geschatte kosten, hoe groter kans dat volksvertegenwoordigers instemmen met het project. Een schoolvoorbeeld is de Betuweroute, zegt hoogleraar Transport Bert van Wee, die het promotieonderzoek aan de TU Delft begeleidde. 'Volgens de eerste ramingen zou de Betuweroute 2,3 miljard gulden (1,1 miljard euro) kosten, terwijl toen al overduidelijk was dat het project veel duurder zou uitvallen.' De rekening bedroeg uiteindelijk 4,7 miljard euro. Van Wee: 'Bepaalde politici en de havenbedrijven wilden per se dat de Betuweroute er kwam.'

Op het stadhuis van Utrecht ontkende wethouder Van Hooijdonk donderdag dat de gemeente een kostenpost van 20 miljoen euro verdonkeremaande voor de gemeenteraad. Volgens Van Hooijdonk was altijd 'transparant' dat er nog kosten bij zouden komen voor de 'voorbereiding, exploitatie en beheer' van de tramverbinding, maar kon de gemeente de hoogte daarvan van tevoren niet goed inschatten. Die extra kostenpost omvat onder andere het inhuren en opleiden van trambestuurders en het opzetten van een betalingssysteem.

Het was voor geen van de partijen in de gemeenteraad een afdoende verklaring, zodat ze de PvdA-motie voor het Rekenkamer allemaal steunden. En daarmee is de kous voorlopig nog niet af: op 19 maart debatteren ook de Provinciale Staten over het dossier.

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden