Reportage Jeugdzorg Heuvelrug

Utrechtse Heuvelrug kan de jeugdzorg niet meer betalen. Moet de burgemeester zijn ambtswoning verkopen?

De gemeente Utrechtse Heuvelrug worstelt met een ernstig tekort op de jeugdzorg: van het Rijk komt 6 miljoen euro minder binnen dan eraan wordt uitgegeven. Dan maar enkele bibliotheekfilialen sluiten? Op de weekmarkt vraagt de burgemeester het aan zijn inwoners.

Burgemeester Frits Naafs van Utrechtse Heuvelrug in gesprek met burgers op de weekmarkt van Driebergen over de bezuinigingen. Beeld Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

‘Onze gemeente heeft grote tekorten door de jeugdzorg. Waaraan moeten wij minder geld uitgeven?’ Met een stapel flyers in zijn hand loopt burgemeester Frits Naafs (VVD) van de gemeente Utrechtse Heuvelrug woensdagmiddag over de wekelijkse markt in het dorpscentrum van Driebergen. Naast de bloemenkraam, in een geur van vers gebrande nootjes spreekt hij inwoners van zijn gemeente aan. Of ze de enquête willen invullen. 

Lees ook:

Ingrijpende bezuinigingen bij gemeenten doordat jeugdzorg meer kost dan begroot
Tientallen gemeenten staan voor ingrijpende bezuinigen doordat de zorgtaken die zij erbij hebben gekregen veel duurder zijn dan begroot. Er zijn onder meer plannen voor het sluiten van bibliotheken, minder onderhoud aan wegen en gebouwen, minder cultuur en het verhogen van de gemeentebelastingen. Dit blijkt uit een rondgang van de Volkskrant.

‘Wat leuk dat de burgemeester zo met ons komt praten’, reageert mevrouw Vonk (68), die haar hele leven in Driebergen woont. ‘Jeugdzorg is heel belangrijk, het is diep triest als je hoort hoeveel jongeren hulp nodig hebben. Maar om daarvoor nu bibliotheken te sluiten, die juist voor kinderen zo belangrijk zijn – dat is geen goed idee.’

Duur gemeentehuis

‘We hebben een veel te duur gemeentehuis’, zegt moeder Cathelijne (48), die er met haar zoon Thijmen (16) aan het winkelen is. De jeugdzorg kan volgens haar wel wat efficiënter. ’Ik ben nog een van de weinige moeders die drie kinderen heeft zonder een label en een zorgvraag. Volgens mij worden die te scheutig opgeplakt. Er moet wel een goed vangnet zijn voor kinderen die echt hulp nodig hebben. En bibliotheken zijn belangrijk, kinderen moeten meer lezen.’

Haar zoon Thijmen (16): ‘Ik ben niet zo dol op de bibliotheek. Ik had laatst een boete toen ik mijn boeken te laat had ingeleverd, en toen was ik er wel klaar mee.’

Burgemeester Naafs gaat vaker in gesprek op de weekmarkt, als hij wil horen wat zijn inwoners vinden. De bezoekers, die er relatief welgesteld uitzien en vaak al wat op leeftijd zijn, reageren vriendelijk en ontspannen. Dat is kenmerkend voor deze uitgestrekte gemeente die in 2006 ontstond na de fusie van Doorn, Driebergen, Maarn, Leersum en Amerongen. De door bossen omgeven dorpskernen tellen bij elkaar nog geen 50 duizend inwoners.

Niet een omgeving die je meteen zou associëren met jongeren met problemen. Maar net als in veel andere gemeenten slaat ook in de Utrechtse Heuvelrug de jeugdzorg een krater in het gemeentelijke budget. ‘Wij hadden een keurig sluitende begroting. Tot we erachter kwamen dat we van het Rijk 6 miljoen euro minder krijgen voor onze zorgtaken dan we eraan uitgeven’, zegt wethouder Gerrit Boonzaaijer (SGP).

Op de jeugdzorg is een tekort van 4 miljoen euro. ‘Toen de jeugdzorg in 2015 werd overgeheveld van het Rijk naar de gemeenten werd gezegd: de gemeenten kunnen dat goedkoper. Dus heeft het Rijk ook nog op het budget bezuinigd’, zegt de wethouder. ‘Nu blijkt dat het aantal jongeren in de jeugdzorg landelijk flink is gestegen. Dat komt bijvoorbeeld doordat de gemeenten, zoals wij met onze dorpsteams, dichter op onze inwoners zitten. Toen de jeugdzorg nog bij de provincie zat, was er meer afstand.’

Om geld te besparen overweegt het gemeentebestuur nu twee bibliotheekfilialen te sluiten, in Amerongen en in Maarn. Dat is als een bom ingeslagen in die twee dorpen. Maar er zijn meer plannen. Burgemeester Naafs is zelfs bereid zijn ambtswoning te verkopen. De ozb-belasting kan worden verhoogd. Hoe dan ook moeten pijnlijke keuzen worden gemaakt, waarover de bewoners nu mogen meedenken.

Ambtswoning van burgemeester Naafs. Beeld .

Relatief veel jeugdzorginstellingen

Maar hoe kan het dat de jeugdzorg hier tot zulke dilemma’s leidt? In de gemeente Utrechtse Heuvelrug zijn relatief veel jeugdzorginstellingen en pleegouders. Bovendien, zegt wethouder Boonzaaijer, verdeelt het Rijk het geld over de gemeenten op basis van bijvoorbeeld het aantal bijstandsgerechtigden en andere ‘risicofactoren’. Dan is een relatief welvarende gemeente als Utrechtse Heuvelrug in het nadeel. ‘Ook in een gemeente met veel hoogopgeleide inwoners is jeugdzorg nodig’, zegt Boonzaaijer. ‘We hebben hier heel mondige burgers en die zoeken de beste zorg voor kinderen.’

Die gaan bijvoorbeeld naar hun huisarts en die verwijst op zijn beurt volgens de gemeente te snel door naar ‘dure’ specialistische jeugdzorg. Daarom gaan dit jaar drie zogenoemde ‘praktijkondersteuners jeugd’ aan de slag bij de huisartsen. Die zullen bekijken of ze jongeren met lichtere problemen bijvoorbeeld zelf kunnen helpen.

Huisarts Alexander van Lennep uit Driebergen is enthousiast over de komst van de praktijkondersteuners. Maar het beeld dat rijke ouders bij de dokter op hoge poten een ggz-traject komen eisen voor hun kind, noemt hij ‘complete onzin’. De huisarts bespreekt sinds het begin van de decentralisatie in 2015 met de gemeente hoe alle partijen gezamenlijk de zorg zo goed mogelijk kunnen organiseren. ‘De budgetoverschrijding komt niet doordat wij onnodig kinderen doorverwijzen. Het budget van het Rijk is gewoon ontoereikend. Er wordt op jeugdzorg bezuinigd, terwijl steeds meer jongeren jeugdzorg nodig blijken te hebben.’

Een medewerker van de bibliotheek Amerongen geeft aan een klant uitleg hoe hij het beste protest kan uitbrengen tegen de sluiting van de bibliotheek . Beeld Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

Dat ligt niet alleen aan de dorps- en wijkteams die er meer bovenop zitten. Meer kinderen met problemen gaan tegenwoordig naar reguliere scholen, in plaats van naar het speciaal onderwijs. ‘Die werden vroeger begeleid vanuit het onderwijsbudget, en nu vanuit het gemeentelijk jeugdzorgbudget’, zegt huisarts Van Lennep.

Ook minister De Jonge (Volksgezondheid) is er inmiddels van overtuigd dat de gemeenten meer geld nodig hebben voor de jeugdzorg. Hij heeft beloofd extra middelen te vragen. ‘Iedereen ziet het nu in: er moet iets gebeuren’, zegt wethouder Boonzaaijer. ‘Steeds meer gemeenten zijn hiermee aan het worstelen. Wij hopen op meer geld van het Rijk, maar kunnen nog nergens op rekenen.’

Boeken zijn ook belangrijk

In de bibliotheek in Amerongen zijn ze erg geschrokken van het idee dat ze mogelijk moeten sluiten. Rijen kinderboeken staan tussen roze en blauwe banken in dit nog nieuwe, ruime filiaal. De leerlingen van de twee basisscholen in de buurt zijn er kind aan huis. Dit is zo belangrijk voor de ontwikkeling van de kinderen’, zegt een medewerker. ‘Hier ontdekken ze hoe leuk boeken kunnen zijn.’

Een inwoner van Amerongen is inmiddels een petitie begonnen tegen de mogelijke sluiting. Ook hier hoor je weer: heeft Utrechtse Heuvelrug deze ellende niet over zich afgeroepen met dat veel te dure gemeentehuis?

Na de fusie van de vijf dorpskernen in 2006 ontstond het plan voor een gemeenschappelijk onderkomen. In 2013 betrokken de tweehonderd gemeenteambtenaren het nieuwe gemeentehuis in Doorn. Kosten: 23 miljoen euro. Volgens het blad Binnenlands Bestuur een van de duurste gemeentehuizen van Nederland, omgerekend naar het aantal werkplekken.

Wethouder Boonzaaijer, destijds overigens tegenstander van dat kostbare plan, zegt dat ook zonder dit gemeentehuis bezuinigingen onvermijdelijk zouden zijn. Volgens hem heeft de gemeente relatief veel voorzieningen. ‘Daaraan zijn de bewoners gehecht. In elke dorpskern kun je voetballen en tennissen, er is een cultuurhuis en een brandweerkazerne’, zegt de wethouder. ‘Er zijn drie zwembaden. Elke kern heeft een bibliotheek. Wij dachten: misschien kan dat wat minder.’

Meer dan tweeduizend inwoners hebben de online-enquête over de bezuinigingen al ingevuld. Volgende week is er nog een laatste gesprek met de inwoners, daarna zullen de wethouders beslissen. Dat het plan de bibliotheekfilialen te sluiten niet lekker valt, is wethouder Boonzaaijer niet ontgaan: ‘Als ik goed luister naar de mensen, moet die suggestie misschien wel van tafel.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.