Utrechts psalmenboek Psalter op UNESCO-lijst

Het Utrechts Psalter, een geïllustreerd psalmenboek uit de negende eeuw, heeft een plaats gekregen in het 'wereldgeheugen' van erfgoedorganisatie UNESCO.

Een pagina uit het Utrechtse psalmenboek Psalter. Beeld Peter Rothengatter

Dat heeft de UNESCO in Abu Dhabi beslist. Andere bekende Nederlandse stukken op deze lijst voor documentair erfgoed van wereldbelang zijn de dagboeken van Anne Frank en de archieven van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC).

'Het Utrechts Psalter is het topstuk van Nederland, wat Middeleeuwse handschriften betreft', zegt Marco Mostert, hoogleraar Middeleeuwse schriftcultuur aan de Universiteit Utrecht. 'Het handschrift leest als een stripverhaal, omdat de illustraties de tekst uitbeelden. Opvallend is dat een team van verschillende tekenaars aan de afbeeldingen hebben gewerkt. De stijl van de afbeeldingen is nog een eeuw lang in Frankrijk en Engeland geïmiteerd, wat het psalter een zeer invloedrijk werk maakt.'

Voor onderzoeker Mostert heeft het handschrift een mysterieus aura, omdat er nog heel wat vragen zijn, waar wetenschappers nog geen antwoord op konden vinden. 'De tekeningen zijn niet ingekleurd. Daardoor kunnen we denken dat het manuscript eigenlijk nooit is afgewerkt. Het type letters vinden we voor die tijd enkel terug bij klassieke Latijnse teksten, niet in de psalmenboeken van die periode.'

Over de ontstaansgeschiedenis van het manuscript is enkel bekend dat het begin 9de eeuw in Reims gemaakt is. Mostert: 'het is niet zeker voor wie het handschrift gemaakt is. Het is mogelijk dat het gebruikt werd om jonge monniken de psalmen aan te leren. Ook kan het gemaakt zijn voor een vorst. We weten namelijk dat vorsten graag als ontspanning psalmenboeken lieten voorlezen door hun kapelaan.' Na omzwervingen in Engeland kwam het boek in handen van Utrechter Willem de Ridder, die het in 1716 aan de Universiteitsbibliotheek in de Sint Janskerk schonk.

Mostert hoopt dat een breder publiek de waarde van het handschrift zal appreciëren, nu de erfgoedorganisatie van de Verenigde Naties UNESCO het belang van het document benadrukt. Het UNESCO Memory of the World Register bestaat naast de werelderfgoedlijst van dezelfde organisatie. Op die lijst staan Nederlandse 'wereldwonderen' als de Beemsterpolder en de Amsterdamse grachtengordel. Vanaf 21 oktober wordt het psalter tentoongesteld in museum Catharijneconvent in Utrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.