Reportage

Utrecht wil met ‘boodschappers’ jongeren op rechte pad brengen: ‘Met repressie alleen kom je er niet’

Mathijs Zwinkels 
 Beeld Marcel van den Bergh/VK
Mathijs ZwinkelsBeeld Marcel van den Bergh/VK

Utrecht wordt geplaagd door drugshandel. Met credible messengers wil de stad jongeren uit het criminele milieu trekken. Mathijs Zwinkels is zo iemand: ‘Ik was vroeger geen lieverdje.’

Zo gaat het ongeveer. Mathijs Zwinkels (32) krijgt de naam van een jongere die is gezwicht voor de verleidingen van de criminaliteit, een jongere uit de zogenaamde TopX die de gemeente Utrecht hanteert, een lijst met veelal jonge plegers van soms heftige misdrijven. Veel inbrekers staan erop. En drugshandelaren.

Zwinkels gaat eropaf. Hij legt contact, vertelt dat hij namens de gemeente komt en stelt voor een keer een stukje te lopen of ergens iets te drinken. Vanaf dat moment probeert hij vertrouwen te winnen, in de hoop dat hij zo’n jongere voorzichtig een duwtje in de goede richting kan geven.

Wat helpt, is dat hij hun milieu kent. ‘Ik was vroeger geen lieverdje’, zegt hij, zonder op de details in te gaan. ‘Thuis ging het niet best. Daarom zocht ik mijn geluk op straat. Ik kwam in contact met criminele jongeren. En dan gaat het erom of je stand kunt houden. Er heerst een hyena-mentaliteit: je jaagt met elkaar, maar ook op elkaar. Ik heb lelijke dingen gedaan.’

Hofleverancier

Zwinkels is wat in vaktermen een ‘credible messenger’ heet, een geloofwaardige boodschapper. De gemeente Utrecht werkt al enkele jaren met hem in de strijd tegen de georganiseerde misdaad in de stad. Dinsdag kondigde het stadsbestuur aan meer van zulke boodschappers in te willen zetten. Het is een van de maatregelen om de ontwrichtende effecten van drugscriminaliteit aan te pakken.

Utrecht heeft ‘een centrale rol in de internationale drugshandel’, zegt burgemeester Sharon Dijksma. Uit het onderzoek dat ze donderdag naar de gemeenteraad stuurde blijkt dat er vijftig criminele samenwerkingsverbanden actief zijn in de stad zelf en ongeveer 150 in de regio. Deze organisaties hebben banden met criminelen elders in het land en in het buitenland. Veel verdachten in grote drugsprocessen zoals het Marengoproces – Ridouan T. en Saïd R. – hebben banden met Utrecht.

Ook zijn veel misdrijven terug te voeren tot de Utrechtse bendes, blijkt uit het onderzoek. Van de 77 Nederlandse plofkrakers die in 2019 zijn aangehouden, kwamen er 30 uit Utrecht, wat de stad volgens het onderzoek tot ‘hofleverancier van plofkrakers’ maakt. Vorig jaar ontdekte de politie in Utrecht een locatie waar vooral jonge criminelen leerden hoe ze geldautomaten moeten opblazen. De opbrengsten van plofkraken worden geregeld gebruikt als investering in de drugsindustrie.

Jonge mensen

De stad kampte vanaf 2019 bovendien met vier schietincidenten, zes handgranaatleggingen en elf beschietingen van panden. Op verschillende plekken in de stad trof de politie de afgelopen jaren opslagplekken aan voor munitie. Tientallen miljoenen verdachte euro’s stroomden vanuit Utrecht naar landen als Marokko, Colombia en Turkije.

‘Wat mij opvalt’, zegt burgemeester Dijksma, ‘is dat er in Utrecht zoveel jonge mensen de drugscriminaliteit ingaan. Daar maak ik me grote zorgen om. Ze rollen er heel subtiel in, via school of in hun eigen buurt. Ze krijgen het beeld voorgeschoteld dat drugsdealers in feite gewoon handelaren zijn die klanten een plezier doen.’

Mensen als Mathijs Zwinkels moeten die ontspoorde jongeren met zachte hand op het rechte pad zien te krijgen, met hulp van jongerenwerkers en reclasseringsmedewerkers. Nee, dat is geen softe aanpak, vindt Dijksma. ‘Met repressie alleen kom je er niet. Ondermijning is ook een sociaal vraagstuk. Je moet mensen een alternatief bieden.’

Bedrijfsrisico

Hoe dat gaat? Zwinkels vertelt dat hij ‘de rol van fixer’ probeert aan te nemen. Via zijn contacten bij de gemeente, de reclassering en de politie kan hij dingen regelen. Een baan bijvoorbeeld. Of versneld een uitkering. Ook komt hij, als het nodig is, op voor de jongeren die hij begeleidt. ‘Dan zeg ik tegen de politie dat ze zo’n jongen, die het net goed doet, niet de hele tijd moeten aanhouden.’

Daarnaast spreekt hij met jongeren over de risico’s van een crimineel bestaan. ‘Ze weten best dat ze achter de tralies kunnen komen’, zegt hij. ‘Elke crimineel weet hoeveel maanden er op een bepaald delict staat. Ze zien gevangenisstraf als een bedrijfsrisico. Maar dat ze ook door een junk kunnen worden neergestoken, dat is vaak nieuw voor ze.’

Zwinkels vindt het lastig te zeggen hoe vaak zo’n traject succesvol is. ‘Ik heb geen percentage’, zegt hij. ‘Maar ik ben er trots op dat ik met een aantal zware jongens ver ben gekomen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden