INTERVIEW

Utrecht legt milieubeleid bij burger

Lot van Hooijdonk

In Utrecht moet een bewonerspanel gaan praten over de milieudoelstellingen. Maar wel binnen de door de gemeente aangegeven kaders.

De Utrechtse GroenLinks-wethouder voor milieu Lot van Hooijdonk Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Utrecht, je zult er maar wonen. Dan bestaat de kans dat de gemeente je binnenkort vraagt of je wilt bedenken hoe de stad in 2020 30 procent op energie kan besparen, en hoe 20 procent meer duurzame energie kan worden opgewekt.

150 willekeurig gekozen inwoners van Utrecht krijgen binnenkort zo'n persoonlijke uitnodiging van de gemeente. Van hen wordt verwacht dat ze drie volle dagen debatteren over onder meer nieuwe windmolens, meer zonnepanelen en stadsverwarming. Het zou mooi zijn als de uitverkorenen daarna helder op papier zetten hoe bewoners en bedrijven te bewegen tot energiebesparing.

De als links en progressief bekendstaande stad gaat hierin verder dan andere gemeenten, en niet voor het eerst. Toch denkt de Utrechtse milieuwethouder Lot van Hooijdonk (36, GroenLinks) dat de meeste geselecteerden wel willen meedoen. 'Misschien laten we de burgemeester bellen om hen te overtuigen.' De deelnemers krijgen er een nog te bepalen dagvergoeding (in natura) voor terug.

'Ik had al eerder het idee om de bewoners meer te betrekken bij onze milieuambities', vertelt de enthousiaste bestuurder. Nadat ze het boek Tegen Verkiezingen van de Vlaamse schrijver David van Reybrouck had gelezen, wist ze: zo wil ik het doen. 'Via loting burgers laten meedenken over hoe we van onze afhankelijkheid van fossiele brandstof afkomen en meer van onze benodigde energie zelf kunnen produceren.'

De vorige Utrechtse milieuwethouder, Mirjam de Rijk (52), eveneens van GroenLinks, had dezelfde groene ambities. Veel van haar plannen hebben het niet gehaald. Haar voorstel om huisbazen te verplichten hun huis te isoleren, stuitte op weerstand bij huizenbezitters en bleek juridisch onhaalbaar. De windmolens die ze op een industrieterrein wilde plaatsen, sneuvelden in de gemeenteraad na veel bewonersprotest. De Rijk trapte bovendien danig tegen het zere been van de horeca met haar pleidooi tegen terrasverwarmers.

Van Hooijdonk wil net als haar voorganger meer duurzame energie, meer geïsoleerde huizen en energiezuiniger opererende bedrijven. Ze denkt dat ze nu de tijdgeest mee heeft. De veranderingen moeten volgens de wethouder worden gedragen door de bewoners en ondernemers, en niet worden opgelegd. 'Neem de 'Groene Pluimen' die Koninklijke Horeca Nederland nu uitdeelt aan duurzaam opererende ondernemers', zegt Van Hooijdonk. 'Dan blijkt dat er kroegen zijn die hun terrasverwarming uit eigen beweging inruilen voor verwarmde kussens. Een groot ziekenhuis als het UMC Utrecht wil ook graag nadenken over hoe het 10 procent minder energie kan verbruiken.'

Hoeveel speelruimte hebben de bewoners bij het opstellen van dit energieplan? Zijn ze niet bijna verplicht om bijvoorbeeld de niet bij iedereen geliefde windmolens in hun plan op te nemen, om het gestelde einddoel te kunnen behalen?

'De ambities zijn alleen te bereiken met een combinatie van meer geïsoleerde woningen, windmolens, zonnepanelen, stadsverwarming. Je hebt ze inderdaad allemaal nodig. Uit het Kieskompas van de gemeenteraadsverkiezingen eerder dit jaar bleek dat tweederde van de inwoners van Utrecht die de vragen hebben ingevuld voor windenergie in de stad is, dus er is wel degelijk draagvlak voor.'

Als dit allemaal al zo duidelijk is, waarom heeft u dan die burgers nodig?

'Met veel van deze ingrepen komen we achter de voordeur bij mensen, bijvoorbeeld met het aanleggen van stadsverwarming. Het gaat er ook om hoe we bewoners een wenkend perspectief kunnen bieden, zonder ze te dwingen. Bijvoorbeeld door heel efficiënte verbouwingsprogramma's aan te bieden voor woningisolatie die leidt tot een aanzienlijk lagere energierekening. Wellicht kunnen we hun gedurende de tien dagen dat die verbouwing duurt een verblijf in Center Parcs aanbieden.

'Er moet veel gebeuren om de doelstellingen te halen en dat zal invloed hebben op de directe omgeving van burgers. Ze moeten het gevoel krijgen dat het voor hen ook een goede deal is, dat werkt het best. Kijk bijvoorbeeld hoe goed de belastingvoordelen bij de aankoop van schonere auto's hebben gewerkt.'

Hoopt u met dit bewonerspanel vooral het draagvlak voor uw plannen te vergroten?

'De verwachting is inderdaad dat onze duurzaamheidsambities meer door de stad worden gedragen als bewoners kunnen meepraten. Dat er een buzz omheen komt. Veel van die 150 geselecteerde burgers zullen er in hun omgeving over praten, of er iets over posten in de sociale media. Dan kan het onderwerp meer gaan leven. We kunnen de doelstellingen alleen bereiken als de motivatie van binnenuit komt.'

Wat gebeurt er als deze bewoners na drie dagen praten tot de conclusie komen: deze ambitie is niet haalbaar? Of als ze met een andere oplossing komen, die de Utrechtse politiek niet wenselijk vindt?

'Het Utrechtse stadsbestuur neemt het door de bewoners gemaakte plan niet automatisch over. Als er iets heel anders uitkomt dan we verwachten, moeten we bekijken hoe we er politiek mee omgaan. Voor mij is de uitkomst wel de basis van hoe we verder gaan.'

David van Reybrouck

De Belgische schrijver en cultuurhistoricus David van Reybrouck (43) brak in 2010 door met zijn inmiddels veelvuldig vertaalde bestseller Congo - Een geschiedenis. In 2011 wilde hij de toen heersende politieke impasse in zijn land doorbreken met de oprichting van de G1000, waarin duizend toevallig geselecteerde gewone burgers politieke thema's bespraken. Deze ervaring inspireerde hem tot zijn boek Tegen verkiezingen uit 2013. Groepen door loting geselecteerde burgers zouden volgens hem bijvoorbeeld best kunnen meewerken aan wetgeving. Dit uit de Griekse oudheid afkomstige idee van een 'lottocratie' voorkomt corruptie, zei hij in het programma Buitenhof. 'In het huidige democratische systeem is het parlement met vrijwel louter hoogopgeleiden geen afspiegeling van de bevolking. In Nederland is bovendien slechts een paar procent van de bevolking lid van een politieke partij.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.