Utopische verbeelding

De films van Kaayk zijn een mengeling van sciencefiction en computertrucage. Ze staan op internet, niet in musea. Is dat kunst? De jury zei volmondig ja.

Er was twijfel bij de jury, maar juist die twijfel leidde er toe dat juryvoorzitter Sanne Wallis de Vries zondag bekendmaakte dat Floris Kaayk de winnaar is van de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs 2014. Het is misschien wel de meest gedurfde keuze sinds de oprichting van de prijs acht jaar geleden.


Tijdens de rechtstreekse uitzending van Kunststof TV prees Wallis de Vries de animaties en semi-documentaires van Kaayk. 'Slimme, virtuoos uitgevoerde films', waarin 'fantasie, reële angsten en dromen, technologie en humor samengaan'. Het is een treffende omschrijving. Neem de video die Kaayk vorig jaar op YouTube plaatste, Human Birdwings, waarop te zien is hoe de kunstenaar klapwiekend met enorme vleugels van kunststof van de grond komt en het blauwe luchtruim in vliegt. Wat onmogelijk leek, kreeg Kaayk voor elkaar.


Het filmpje bleek een 'mockumentary', een nepdocumentaire, waar 2,5 miljoen kijkers op internet instonken, inclusief de makers van Star Wars. Kaayk heeft een naam hoog te houden als (digitale) manipulator. In zijn werk wemelt het van de dingen die niet kunnen: utopische ontwikkelingen die weliswaar op termijn tot de mogelijkheden behoren. Bionische toevoegingen aan een deels verdwenen lichaam waardoor iemand toch in leven blijft. Een kolonie lopende vingers met oogbollen die als een legertje mieren een bestaan hebben opgebouwd.


Onmogelijk, zeker, maar gezien de snelle ontwikkeling van de techniek ook weer niet helemaal onbereikbaar - ooit. De video's prikkelen de verbeelding en zetten je aan het denken over waartoe de evolutie (of is het de technische revolutie?) ons zal leiden. Kwalificaties die er niet om liegen en Kaayk uiteindelijk deden zegenvieren.


Waarom de jury dan toch twijfelde? Omdat de films van Kaayk zich niet alleen op het terrein bevinden van verbeelding en vormgeving, maar ook van de biologie en de technologie. Als een mengeling van sciencefiction en computertrucage. En, niet onbelangrijk: omdat het werk van Kaayk niet zozeer in musea getoond zal worden, maar net zo goed op internet.


Dus luidde de vraag van de jury begrijpelijk: 'Maar... is dit kunst?' Om die vraag vervolgens te beantwoorden met een volmondig 'Ja, dat ís kunst', want 'van een nieuwe soort en van een nieuwe generatie'. Kunst die een bredere opvatting behelst en zich niet meer strak binnen de lijntjes bevindt van wat alleen artistiek verantwoord is en naar nieuwe wegen zoekt om dat aan het publiek kenbaar te maken.


Nu kreeg de jury dit jaar een prachtig gevarieerd aanbod aan genomineerde kunstenaars voorgeschoteld, gaf ze zelf toe. Van de minimalistische ingrepen van Giorgio Andreotta Caló, de biomorfische sculpturen van Maartje Korstanje, de verstilde cameraobservaties van Emma van der Put, de therapeutische performances van Emmeline de Mooij tot en met de utopische vergezichten dus van Floris Kaayk. De juryleden kozen uiteindelijk unaniem voor Kaayk. Ook omdat bij hem het risico aanwezig is dat zijn werk het 'commerciële circuit' in zal verdwijnen, zoals de jury constateerde.


Voor een prijs die niet alleen een oordeel wil uitspreken over het soortelijk gewicht van een ontluikend oeuvre, maar ook over het onvoorspelbare van het vervolg, is de uitslag een passende. En een verrassende, want het kan zomaar zijn dat we Floris Kaayk in de toekomst veel minder in het kunstcircuit tegenkomen dan op de computer, televisie of een filmfestival. Juist dat maakt de keuze voor hem zo gedurfd.


De Volkskrant Beeldende Kunst Prijs is een samenwerking van de Volkskrant, de NTR en het Stedelijk Museum Schiedam. De prijs van 10 duizend euro is ter beschikking gesteld door het BNG Cultuurfonds.

Publieksfavoriet

Het werk van de winnaar en de genomineerde kunstenaars is t/m 11 mei te zien in het Stedelijk Museum Schiedam. Op volkskrant.nl/kunstprijs is een film over de kunstenaars te zien van regisseur Sandra Parry. Niet eens met de jury? Bezoekers van de tentoonstelling kunnen in het museum stemmen op hun lievelingskunstenaar. De publieksfavoriet wordt op 11 mei in het museum bekendgemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden