'Utopia bereikt, maar toch niet gelukkig'

De moord op de tienjarige Damilola Taylor die onlangs het land in rep en roer en de New Labour-regering in vertwijfeling bracht, doet anders vermoeden - maar Groot-Brittannië is geen gewelddadige samenleving....

De Britten geven nog om elkaar. De gemeenschapszin in Groot-Brittannië is niet helemaal verdwenen, ook omdat volgens prof. Power juist de huidige regering er zo hard aan trekt om die te behouden en bevorderen. 'Blair besteedt er veel aandacht aan. Het is geen makkelijk onderwerp. Electoraal kun je beter scoren met beloftes over belastingverlaging.'

New Labour wil de jeugd weer normen en waarden inpeperen, desnoods met de harde hand. Een klap mag, als het niet uitloopt op kindermishandeling. En ogenschijnlijk helpt het; oudere passagiers deinzen er in Groot-Brittannië niet voor terug in de laatste trein beschonken en luid pratende jongens en meisjes de les te lezen. Meestal heeft het effect.

'Groot-Brittannië wordt met zijn Angelsaksische cultuur vaak op een hoop gegooid met de VS. Maar de mate van gemeenschapszin is hier veel meer te vergelijken met Europa', denkt Anne Power.

Maar tegelijkertijd heeft Groot-Brittannië veel van de oude Victoriaanse normen en waarden overboord gezet. Power is daar niet rouwig om: 'Gelukkig maar. In de Victoriaanse tijd had de elite alles en de rest niets.'

De Britten hebben er misschien nog enkele beleefde trekjes aan overgehouden: in geen land ter wereld wordt zo veel sorry gezegd en in geen land ter wereld gunnen automobilisten elkaar zo vaak voorrang. Maar voor het overige onderscheidt het land zich niet van andere westerse samenlevingen. In stedelijke en randstedelijke gebieden kennen de buren elkaar vaak niet meer, laat staan dat ze elkaar helpen. Veel ouderen durven 's avonds hun huis niet uit. Werkende echtparen hebben geld verdienen tot hoogste doel van het leven verheven en in de City steken de bankiers elkaar de ogen uit met eindejaarsbonussen van vele miljoenen waarmee ze amper raad weten.

Minister van Onderwijs David Blunkett hekelde begin deze maand de yuppiecultuur en presenteerde twaalf sleutelwoorden voor zijn programma van goed burgerschap: waaronder 'zorg', 'delen', 'samenwerken', 'begrijpen', en 'vrijwilligerswerk'. Het lijkt nodig, want er zijn nu nog voldoende vrijwilligers voor de kerstcollectes maar die zijn wel bijna allemaal ver boven de 65 jaar.

Ook minister Straw van Binnenlandse Zaken deed na de moord op Damilola Taylor een oproep tot een 'samenleving waarvoor iedereen zich verantwoordelijk voelt'. Niet alleen waren er vermoedens dat voorbijgangers het hevig bloedende jongetje hadden genegeerd, ook dacht de politie dat burgers informatie over de daders achterhielden. 'Een gemeenschap die criminaliteit en asociaal gedrag niet wil tolereren, zal ook misdaden aan de politie moeten melden.'

Anne Power stelt dat premier Blair zelf de grote inspirator is van deze gedachte. 'Bij zijn aantreden heeft hij duidelijk gezegd de criminaliteit keihard te zullen aanpakken en tegelijkertijd de oorzaken van criminaliteit met alle mogelijke middelen te bestrijden. Dat gevecht is nu een van zijn belangrijkste doelen geworden. En het bestrijden van de oorzaken betekent in feite beter onderwijs en betere gezondheidszorg', aldus Power.

New Labour wordt volgens haar ten onrechte veelvuldig afgeschilderd als de partij van de liberale grote stadselite die zich van de achterban heeft vervreemd. 'New Labour heeft ondanks de grote druk halsstarrig geweigerd de benzineaccijns te verlagen. Het duurde enige tijd, maar nu zie je dat mensen daar ook begrip voor krijgen.'

Economisch gezien gaat het Groot-Brittannië voor de wind. Mensen verdienen meer geld dan ooit. 'We hebben Utopia in Groot-Brittannië bereikt - en het stinkt', klaagde Richard Tomkins afgelopen zaterdag in de Financial Times.

'In de westerse wereld zijn de 'wij'-mensen 'ik'-mensen geworden die alleen rekening willen houden met wat ze zelf willen doen. Ze onderwerpen zich niet meer aan de wet van de overheid, de kerk of de familie', zei Tomkins die beweerde dat alleen een teruggang naar de armoede van de Middeleeuwen de sociale revolutie van de individualisering zou kunnen keren.

Power is niet zo negatief over de 'individualisering'. 'Het werkpatroon is veranderd, net als het samenlevingspatroon. Maar er zijn ook veel dingen gebleven waarvan we twintig jaar geleden dachten dat ze ten dode waren opgeschreven. Ik noem maar de sterke familieband: grootouders hebben zich nog nooit zoveel aan hun kleinkinderen gelegen laten liggen als juist in deze tijd.'

Zelfs de gemeenschapszin staat weer hoog in het vaandel. 'Uit onderzoek blijkt dat meer dan 50 procent van de Britten voorstander is van meer gemeenschapszin. Ik denk dat dit een heel bemoedigend teken is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden