Uruzgan ja, maar meer kan echt niet

Generaal b.d. vreest dat de rek er uit is bij Defensie. De missie in Uruzgan vraagt alles. Actie in Darfur wordt te veel....

‘Luchtfietserij’. Zo noemt generaal b.d. Cees de Veer het idee dat de krijgsmacht naast de operatie in Uruzgan ook nog eens een flinke bijdrage kan leveren aan een vredesmacht in Darfur. ‘We moeten keuzes maken’. De Veers voorkeur gaat uit naar verlenging van de Uruzgan-missie.

Het kabinet beraadt zich zowel op die verlenging als op deelname aan een nieuwe missie in de Afrikaanse rampregio Darfur. Luchtmachtman De Veer, die na een carrière van bijna veertig jaar bij Defensie in 2003 afzwaaide als Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht, wordt vaak ingeschakeld door zijn vroegere werkgever.

Hij was lid van de commissie-Van den Berg die eerder dit jaar de ‘martelprimeur’ van de Volkskrant onderzocht, en adviseert het ministerie onder meer over veteranenbeleid.

Defensie zegt: het huidige ambitieniveau blijft onverminderd van kracht, de krijgsmacht kan op alle geweldsniveaus opereren in alle fasen van een conflict.

De Veer: ‘Ik betwijfel dat. Er worden opnieuw tanks, vliegtuigen en kanonnen afgestoten. Defensie lijkt verdacht veel op een familie die het tafelzilver verkoopt om de kinderen te eten te geven.

‘De uitzenddruk voor het personeel is zeer hoog. Het model – een half jaar worden uitgezonden, daarna een jaar thuis – is niet vol te houden. De praktijk is dat militairen zich na een half jaar alweer ‘opwerken’ voor een volgende missie. De mensen noemen dat: de uitzending voor de uitzending.

‘Mijn ervaring is: de kerels houden dat wel vol, maar de gezinnen niet. Je hoort het thuisfront zeggen dat het na drie keer wel mooi is geweest. Het verklaart voor een deel dat meer mensen Defensie verlaten dan er geworven worden.

‘Nederland doet er goed aan eens kritisch naar het ambitieniveau van de krijgsmacht te kijken. Het defensiebudget daalt jaarlijks, gemeten aan het nationaal inkomen. De krijgsmacht is sinds het einde van de Koude Oorlog gehalveerd, maar we opereren wereldwijd. Nederlandse militairen slaan een goed figuur. Het is niet zo dat de krijgsmacht de BV Nederland knollen voor citroenen verkoopt. Eerder andersom.’

Het kabinet overweegt op verzoek van de VN een ‘bescheiden’ bijdrage aan een vredesmacht in Darfur, bijvoorbeeld een veldhospitaal.

‘Laten we realistisch zijn. Als je ziet wat daar moet gebeuren, als je kijkt naar de infrastructuur, dan is het volkomen illusoir te denken dat we met een ‘gemakkelijke’ missie snel resultaten kunnen boeken.

‘De veiligheidssituatie is zodanig dat je met elk denkbaar scenario rekening moeten houden. Deze week werd een basis van de Afrikaanse Unie (die de huidige vredesmissie uitvoert, red.) door rebellen opgerold, met tientallen doden, gewonden en vermisten als gevolg. Waarom zouden onze militairen op een andere wijze bejegend worden door de strijdende partijen?

‘Als we denken dat we het redden met lichtbewapende mensen en relatief goedkope middelen, hebben we het mis. Dat is de les die we geleerd hebben in Bosnië. Wil je stabiliteit brengen, dan moet je zwaardere middelen achter de hand houden, en ook in een hoger geweldsspectrum kunnen opereren.

‘We moeten ook niet de illusie hebben dat we in een korte periode het verschil kunnen maken voor de bevolking. Dat zien we in Uruzgan, waar we met maar liefst 1.500 man, helikopters enzovoorts aanwezig zijn.’

Een les van Bosnië is toch ook: we tekenen voor een bepaalde tijd, daarna neemt een ander land het over? Oud-minister Kamp heeft daarover afspraken gemaakt met de NAVO.

‘Terecht heeft Nederland nagedacht over de vraag hoe we Uruzgan na twee jaar kunnen verlaten. De vraag is: wat betekent het als we vertrekken? Als je een passant bent in de ogen van de bevolking, als je afdruipt, dan verlies je aan geloofwaardigheid. We hebben als westerse gemeenschap met veel bombarie gezegd dat Afghanistan ons wat waard is. Dat moeten we waarmaken.’

De NAVO slaagt er niet eens in tachtig militairen te vinden om de Nederlanders in Uruzgan tijdelijk te assisteren.

‘Als het blijft bij holle woorden over solidariteit zijn we elkaar aan het belazeren. Reden temeer voor Nederland om serieus te bekijken of we onze ambities niet omlaag moeten schroeven. Het Westen heeft jaren geleden gigantische toezeggingen gedaan. Een Afghaan zei me dat er maar een paar landen zijn die hun beloften nakomen, waaronder Nederland. Daarvoor worden we gerespecteerd’.

We zijn dus wel gedwongen in Uruzgan te blijven?

‘Wie denkt dat je in twee jaar de bevolking van een van de armste gebieden in een van de armste landen een beter bestaan kunt bieden, is niet van deze wereld. Wil je succes hebben, dan moet je een alternatief bieden voor de Taliban, drugsbaronnen en krijgsheren.

‘Afghanen zijn pragmatische overlevers, die weten wat ze hebben, en kijken of die buitenlanders hun leven ook echt verbeteren: eten, gezondheidszorg, veiligheid.

‘We hebben een begin gemaakt. Nederland heeft gekozen voor een rustige, verstandige aanpak, met veel aandacht voor lokale machtsstructuren. Ik ben ervan overtuigd dat we daardoor relatief weinig slachtoffers te betreuren hebben.

‘Het is evident dat de spanning oploopt en dat we minder aan wederopbouw toekomen dan we zouden willen. Dat betekent niet dat we dan maar een nieuw avontuur in Afrika moeten beginnen.

‘We hebben geïnvesteerd in Afghanistan, in de regering-Karzai. Het rendement is er niet meteen. Het is goed dat Nederland op zoek is naar partners in Uruzgan. Met de missie in de huidige omvang hebben we onze grens bereikt. Sterker, we zijn er overheen’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden