Uruguay teelt vanaf morgen staatswiet: 65 cent per gram

Morgen is het zover: Uruguay gaat als eerste land ter wereld staatswiet telen, te koop bij de apotheek. Burgers mogen ook zelf cannabis kweken, 'genoeg voor bijvoorbeeld wietbrownies'. Correspondent Marjolein van de Water bezocht hoofdstad Montevideo op de vooravond van de staatsproductie van wiet.

Voorzitter van de Cannabisbond Julio Rey (links) en Milagros Gallero met haar zoontje tussen de wietplanten. Beeld Marjolein van de Water

In een buitenwijk van Montevideo kijkt Milagros Gallero (27) vertederd toe hoe haar tweejarige zoontje blaadjes van een wietplant plukt. Het jongetje ruikt aandachtig aan zijn vingers en huppelt dan naar zijn moeder. 'Hij leert nu al hoe je goede wiet kweekt', zegt Gallero lachend en aait het kind over zijn krullen. 'Dat zal hem nog goed van pas komen.'

De dertig manshoge planten in Gallero's achtertuin verspreiden een weeë wietlucht. 'Biologische pareltjes', zegt haar echtgenoot Alvara Calistro (43) die al twintig jaar 'met veel liefde' marihuana kweekt. 'Beter dan die met chemicaliën overgoten troep uit Paraguay, die ze op straat verkopen.' Het echtpaar verzorgt de planten met een groep vrienden, de oogst verdelen ze voor eigen gebruik. 'Voor ons verandert er niets', aldus Calistro. 'Behalve dat het straks niet meer illegaal is wat we doen.'

Als eerste land ter wereld reguleerde Uruguay afgelopen december de productie, verkoop en consumptie van cannabis. Na maandenlange voorbereidingen gaat morgen de volledig door de overheid gecontroleerde productie van start en kunnen blowers zich registreren als gebruiker. Het duurt dan nog zeker een half jaar voordat de planten rijp zijn voor de oogst. De eerste zakjes Uruguayaanse staatswiet gaan naar verwachting dit najaar over de toonbank.

Veertig gram per maand
Iedere volwassene mag maximaal veertig gram wiet per maand aanschaffen, voor zo'n 65 eurocent per gram. Om drugstoerisme te voorkomen, kunnen alleen inwoners van Uruguay zich registreren als gebruiker. De wiet wordt door private partijen verbouwd op een overheidsterrein van tien hectare, op een geheime plek beveiligd door militairen of politie. Reguliere apotheken gaan de marihuana verkopen, maar apotheekhouders met gewetensbezwaren mogen weigeren. De genetische samenstelling van de wiet komt in een database. Zo kunnen de autoriteiten in binnen- en buitenland controleren of illegaal verkochte wiet afkomstig is van de Uruguayaanse staatskwekerij.

Een wietplantage achter een huis in Montevideo. Beeld AFP

Liefhebbers kunnen ook zelf wiet kweken. Per huishouden zijn zes planten toegestaan met een maximale oogst van 480 gram per jaar. Of ze kunnen een club oprichten waarin 15 tot 45 personen samen maximaal 99 planten kweken. De marihuana komt ook op doktersvoorschrift voorhanden, de regels daarvoor worden nog uitgewerkt.

Het zal aan het straatbeeld weinig veranderen. Op de beroemde Rambla- boulevard gaan de jointjes al sinds jaar en dag van hand tot hand. Blowende jongeren staren er naar de zachte deining van de Rio de la Plata, de rivier die Uruguay scheidt van Argentinië. De vele joggers en skaters die aan hen voorbij trekken, lijken zich niet te storen aan de wietdampen. Ze zijn eraan gewend, het gebruik van drugs is in Uruguay al sinds 1974 toegestaan.

'De productie en verkoop van wiet worden nu ook legaal', zegt Julio Calzada. 'Daarmee maken we een einde aan de dubbelzinnige wetgeving.' Calzada is directeur van de Nationale Drugsraad, architect van de nieuwe wietwet en coördinator van de invoering ervan. 'Het belangrijkste doel is criminaliteit bestrijden', zegt hij. 'Drugsbendes halen 90 procent van hun inkomsten uit de wietverkoop. We nemen hen de wind uit de zeilen.'

Ook de kleine criminaliteit zal afnemen, verwacht hij. 'We hebben goed gekeken naar de ervaringen in Nederland. Daar is gebleken dat het aantal harddrugsverslaafden vermindert als je de wietverkoop scheidt van zwaardere drugs. Minder verslaafden betekent minder straatroof en diefstal.'

Calzada sluit niet uit dat Uruguay in de toekomst ook drugs als cocaïne en heroïne legaliseert. 'De internationale drugsverdragen zijn zestig jaar oud', zegt hij. 'Het wordt tijd dat de wereld een andere kijk op drugs ontwikkelt.'

Buurlanden vrezen voor zwarte markt
Voorlopig staat de rest van de wereld niet te juichen bij de vooruitstrevende stappen van het Zuid-Amerikaanse landje. Buurlanden vrezen dat hun zwarte markt zal worden overspoeld met de goedkope en kwalitatief hoogstaande wiet uit Uruguay. En de Internationale Narcotica Controleraad, gelieerd aan de Verenigde Naties, is woedend omdat Uruguay internationale verdragen in de wind zou slaan.

President José Mujia trekt zich niets aan van de ophef. 'Het is duidelijk dat de militaire aanpak niet werkt', zei de socialist vorig jaar in het parlement. 'Die leidt alleen maar tot meer geweld en doden. Onze aanpak is een experiment', aldus de voormalige guerrillastrijder. 'Maar ik ben banger voor drugshandel dan voor drugs.'

Julio Rey (37), voorzitter van de Cannabisbond, zit bij Calistro en Gallero op de bank. Hij is blij met de nieuwe wet, maar vindt dat deze nog te veel restricties heeft. Het registratiesysteem bijvoorbeeld: 'Veel mensen zijn huiverig om zich als gebruiker in te schrijven', zegt hij. Hij lurkt aan een pijpje met wiet uit de tuin en geeft deze vervolgens door aan Calistro. Die inhaleert diep en knikt instemmend. 'Je weet nooit waar de regering die informatie in de toekomst voor gebruikt.'

Ook denken ze dat de huidige wet geen einde maakt aan de straatverkoop. 'Het verbieden van verkoop aan buitenlanders en minderjarigen werkt illegale handel in de hand', zegt Rey. Hij is even afgeleid door het zoontje van zijn vrienden, die fanatiek op een Spaanse gitaar ramt en er luidkeels bij zingt. 'Niet iedereen rookt veertig gram per maand. Dat zijn meerdere jointjes per dag. Geregistreerde gebruikers die wiet over hebben, gaan dat wellicht verkopen.'

Calzada van de Nationale Drugsraad denkt daar anders over. 'We hebben de wet zo ontwikkeld dat criminaliteit niet loont', zegt de socioloog, die naar eigen zeggen zelf niet blowt. 'De marktprijs is extreem laag en wie de regels overtreedt, riskeert tien jaar gevangenisstraf.' Hij erkent dat veertig gram een flinke hoeveelheid is. 'Maar het is niet té veel', verzekert hij. 'Als je bijvoorbeeld wietbrownies wilt bakken, heb je dit soort hoeveelheden zeker nodig.'

Twee vrouwen roken wiet in een pijp in een park in Montevideo. Beeld EPA

Uruguay sinds onafhankelijkheid progressief
De wietwet die morgen van kracht wordt in Uruguay, komt niet als een verrassing. Het kleine landje, ingeklemd tussen de regionale grootmachten Argentinië en Brazilië, voert al sinds de onafhankelijkheid in de 19de eeuw, een opvallend progressief beleid.

Dat komt in de eerste plaats door de geringe invloed van de kerk. In 1918 zijn kerk en staat gescheiden en werd religie uit het openbaar onderwijs gebannen. Bijna de helft van de Uruguayanen definieert zichzelf als niet-religieus. Hiermee vormt het een schril contrast met de rest van Latijns-Amerika, waar religieuze en conservatieve denkbeelden van oudsher de boventoon voeren.

Daarbij is Uruguay het minst corrupte land van Latijns-Amerika. Het staat op nummer 19 in de Transparancy International corruptie-index en scoort daarmee beter dan landen als Ierland, Frankrijk en Oostenrijk.

Lange tijd stond Uruguay bekend als 'het Zwitserland van Latijns-Amerika', vanwege succesvolle sociale programma's en maatregelen zoals het invoeren van vrouwenkiesrecht. De militaire staatsgreep in 1973 luidde een conservatieve pauze in, maar met het herstel van de democratie in 1985 werd de draad voorzichtig weer opgepakt.

In 2005 kwam de Frente Amplio aan de macht, een coalitie van linkse partijen waarvan ook de in 2010 aangetreden president José Mujica deel uitmaakt. Abortus werd volledig gelegaliseerd en homo's mogen nu trouwen en kinderen adopteren.

Een winkel met wiet-merchandise in Montevideo. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden