Urkers verlaten huilend hun kerk

Urk overleefde vorig jaar de komst van de gefuseerde Protestantse Kerk in Nederland. Alsnog is de bom gebarsten. 'Wij willen niet breken, maar kunnen niet anders.'

Van onze verslaggeefster Margreet Vermeulen

De afgescheiden kerkleden gaan nu onwennig ter kerke onder de vrolijke kerstlampjes van het partycentrum de Koningshof. De opkomst dinsdag is zo groot (450 mannen, vrouwen en kinderen) dat menigeen de dienst, ter ere van de jaarlijkse biddag, in een zijzaaltje moet bijwonen. Op witte tuinstoeltjes volgen zij de dienst op een groot scherm.

Er is een dominee van buiten ingehuurd, een Nederlands gereformeerde predikant. Hij vraagt God namens de kerkgangers: 'Vindt U het goed als wij morgen weer gaan vissen in Uw vijvers, gaan rijden over Uw wegen en de zuurstof inademen uit Uw koninklijke tuinen?' Het thema kerkscheuring wordt tijdens de dienst zorgvuldig vermeden.

'Anders zitten we net als zondag weer met 450 huilende mensen', legt een van de uitgetreden ouderlingen uit, terwijl de tranen hem in de ogen staan. 'Deze scheuring gaat dwars door vriendschappen, families en gezinnen heen. Het doet verschrikkelijk veel pijn.' In het partycentrum zit een aantal gezinnen waarvan de vader of de moeder ontbreekt. Die gaan ter kerke in hun vertrouwde Petrakerk of Bethelkerk.

'Ik ken een echtpaar waarvan de man de gereformeerde kerk verlaat terwijl zijn vrouw blijft', zegt directeur Cleveringa van basisschool Harmpje Visser. 'Dat is toch verschrikkelijk? Twee geloven op een kussen'.

Na decennia van voorbereiding fuseerden vorig jaar de lutherse, de hervormde en de gereformeerde kerken tot de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Het aantal weerspannige gereformeerde gemeenten was klein: zeven in totaal. Zij vormen sindsdien de voortgezette gereformeerde kerk.

Urk ging wel mee met de PKN. Ook al waren er nogal wat leden die de overstap 'in geweten' niet konden maken. Want de PKN is een bont gezelschap van kerken waarin ook ruimte is voor vrijzinnige (lees: moderne) opvattingen. Om iedereen binnenboord te houden, bedacht de kerkenraad een apart ledenregister voor de 'bezwaarden', waardoor deze groep wel lid kon blijven van de gereformeerde kerk, zonder deel uit te maken van de PKN. Dat ging driekwart jaar goed. Tot vorige week.

'Wij willen niet breken', verklaart een uitgetreden ambtsdrager. 'Maar wij kunnen niet anders.' Het grote pijnpunt is dat de PKN een pluriforme kerk is. 'Je mag tegenwoordig geloven wat je wilt', legt een kerkganger uit. 'Dan haal je toch elke basis onder het geloof vandaan?'

Bovendien laat de PKN de lokale kerken vrij in heikele kwesties als het homohuwelijk en kinderen bij het avondmaal. Terwijl Urk nog worstelt met vrouwen in het ambt.

'Veranderen doet pijn', constateert godsdienstsocioloog Hak nuchter. 'En opgaan in een groter geheel betekent verlies van autonomie. Maar verder liggen er vooral emoties ten grondslag aan dit soort conflicten. En de emoties kunnen hoog oplaaien in Urk.' Juist daarom wegen woordvoerders van beide kampen elk woord op een goudschaaltje. Dominee Bijman, die alles in het werk heeft gesteld om de kudde bij elkaar te houden, zegt om die reden het liefst helemaal niets. En ook de uitgetreden ouderlingen willen vooral de schade beperken. 'Deze breuk is al erg genoeg. Eén verkeerd woord en het wordt een onoverbrugbare kloof.'

Tot gisteravond laat hielden de 'bezwaarden' een vergadering over hoe het nu verder moet. Het telefoonboek van Urk vermeldt nu al de gereformeerde kerk, de gereformeerde gemeente, de vrijgemaakt gereformeerden en de christelijk gereformeerden. Wellicht komt er nog een gereformeerde stroming in Urk bij.

Partycentrum de Koningshof blijft intussen beschikbaar als alternatieve kerk . Directeur Jan de Boer prijst zich gelukkig dat hij buiten het conflict staat. Hij is lid van een heel ander kerkgenootschap, de christelijk gereformeerden. Binnen die kring is toetreding tot de PKN volstrekt ondenkbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden