Urk geeft gezin van 'Japien de Joode' naam op monument

De wind vormt donderdagmiddag op het open pleintje bij het oorlogsmonument achter de dijk een probleem. De organisatie heeft de Urker mannen gevraagd een keppeltje te dragen, maar de stevige zeebries doet menigeen voortdurend naar het hoofd grijpen....

Van onze verslaggeefster

Ellen de Visser

URK

Maar de bulderende wind en de krijsende meeuwen die als enige de stiltes vullen tijdens het gebed voor de overledenen dat opperrabijn J. Jacobs uitspreekt, geven de korte ceremonie achter het witte hervormde kerkje iets plechtstatigs. 'Mensen moeten weten wat er kan gebeuren als mensen veranderen in onmensen', zegt Jacobs.

De herdenkingsbijeenkomst op Urk is een bijzondere. Precies een week voor de herdenking van de vijftigste vierde mei worden aan de dertien namen op het oorlogsmonument drie namen toegevoegd: Israël Samuel Kropveld, Hendrika Kropveld-de la Penha en Lea Kropveld. Het monument vermeldt hun geboortedatum en hun gezamenlijke sterfdag: Sobibor, 9-4-'43. 'Vandaag is op sobere wijze recht gedaan aan het enige joodse gezin van Urk', zal burgemeester S. Veninga later die middag tijdens zijn toespraak zeggen.

De woorden van de burgemeester verraden niet hoeveel moeite het heeft gekost om een gedenkteken voor de familie tot stand te brengen. Toen theologiestudent Jelle van Slooten vier jaar geleden met het idee bij Veninga op de stoep stond, adviseerde die hem 'behoedzaamheid'. De jaarlijkse dodenherdenking lag nu eenmaal gevoelig op Urk en Van Slooten moest maar eens goed motiveren waarom een monument voor de familie Kropveld van belang was.

Van Slooten kan zich daar nu nog kwaad om maken. De burgemeester legde een link met het vissersmonument, zegt hij. Dat vermeldde tenslotte ook niet de namen van vissers die bijvoorbeeld waren verongelukt op weg naar de haven. 'Ongelooflijk, hoe kun je zo'n vergelijking maken. Ik noem dat discriminatie.'

Maar de Urker politiek had niet gerekend op de massale steun voor het plan vanuit de bevolking. Er wordt een speciaal herdenkingscomité opgericht, de regionale pers toont belangstelling.

Van Slooten, nieuwsgierig geworden door de verhalen over Kropveld die hij thuis ooit hoorde, komt via het bevolkingsregister, krantenarchieven, lijsten van het kamp Westerbork, gesprekken met oudere Urkers en met de enige nog levende zus van Kropveld achter de geschiedenis van een man van wie tot dan toe alleen de bijnaam bekend was: Japien de Joode. Het leidt tot de uitgave van het boekje: 'Een ver-Urkte Israeliet. Het levensverhaal van Japien de Joode.'

Het gemeentebestuur besluit daarop tot een compromis: geen apart gedenkteken, maar vermelding van de namen in de laatste trede van de trap die naar het monument toe leidt. Witte letters in grijs marmer tussen treden van rood baksteen.

Uit protest tegen de houding van het gemeentebestuur, dat na weigering van een apart monument niet op de kritische brieven reageerde, blijft het Nederlands Auschwitz Comité donderdagmiddag bij de onthulling weg.

Ambassadeur M. Bavly van Israël toont daarentegen geen spoor van irritatie. Hij vertelt hoe hij lang geleden voor het eerst een bezoek bracht aan Urk en verliefd werd op het dorp. 'Heel mijn leven zal ik de klanken koesteren van het Jerushalaim sel haav dat ik ooit in het Hebreeuws hoorde zingen in een kleine Urker kerk.' Weinig plaatsen, zegt hij, zijn zo oprecht in hun vriendschap als Urk. 'Het is het respect van het ene volk van de Bijbel voor het andere.'

Burgemeester Veninga biedt hem als dank een beschilderd patrijspoortje aan en concludeert: 'Vandaag mag de voldoening overheersen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden