Universiteitskrant ontslaat redacteuren na censuurverwijt: 'Moet hij dat allemaal wel schrijven?'

'Mij werd verweten dat ik kritisch was - en dan met i-e-s'

Twee redacteuren van de Groningse Universiteitskrant zijn hun baan kwijt nadat zij hun hoofdredacteur van censuur betichtten. Kritische berichten werden door hem afgezwakt, stellen zij. Een commissie stelde de redacteuren in het ongelijk. Ze zijn vanwege een 'verstoorde arbeidsrelatie' de laan uitgestuurd.

Ontslagen redacteuren Peter Keizer (l) en Sjef Weller (r). Foto Harry Cock/de Volkskrant

Nieuwsredacteur Peter Keizer - sinds 2010 in dienst bij de UK - is ontslagen. Van eindredacteur Sjef Weller is het contract na twee jaar niet verlengd. Zo komt voorlopig een einde aan de kwestie die ruim een jaar sleept. Een derde redacteur nam eerder zelf ontslag, omdat ook zij censuur ervoer. 'Ik kon mezelf niet meer voorhouden dat ik onafhankelijke journalistiek bedreef', zei Traci White in juni tegen de Volkskrant.

Keizer zag de druk op de redactie toenemen. Hij schreef onthullende artikelen over het frauderende hoofd van de afdeling Technisch Beheer van de universiteit. ''Moet hij dat allemaal wel schrijven?', vroeg de universiteitstop zich af. Mij werd verweten dat ik kritisch was -en dan met i-e-s.' Artikelen over het declaratiegedrag van het college van bestuur en een legionellabesmetting werden hem door een eerdere hoofdredacteur ontraden.

Verdwenen passage

Het conflict werd op scherp gezet door een artikel over de Yantai-campus. Uit het verslag van een universiteitsraadsvergadering verdween plotseling - na publicatie (de krant verschijnt alleen online) en zonder overleg met Keizer - een voor het universiteitsbestuur belastende passage. Uit het interne redactiesysteem bleek dat het hoofdredacteur Rob Siebelink was die het artikel aanpaste.

'We hadden dat artikel zin voor zin doorgesproken', zegt Keizer. 'Later moesten we in de krant lezen dat het zogenaamd 'slechte journalistiek' was.' Siebelink erkent achteraf dat de ingreep 'ongelukkig' was. 'Het was een fout.'

De redactieraad oordeelde dat er geen sprake was van censuur. Mediation bleek een gepasseerd station. Daarop boog een commissie onder voorzitterschap van oud-hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant Rimmer Mulder zich over het geschil. Van censuur was geen sprake, aldus de bindende uitspraak die in bezit is van de Volkskrant.

Traci White. Foto Harry Cock / de Volkskrant

White stapte in juni 2017 op: 'Er ontstond een sfeer van onderhandelen. 'Don't shit where you sleep', zeggen Amerikanen.'

Stiekem

De commissie verwijt de ontslagen redacteuren 'laakbaar en niet integer handelen', omdat ze heimelijk gesprekken opnamen. 'Alles gebeurde stiekem', verweert Keizer. 'We wilden bewijs verzamelen voor onze stelling dat het de verkeerde kant op ging.'

Keizer en Weller zijn 'verbijsterd' door de uitspraak, hoofdredacteur Siebelink voelt zich gesteund. 'Het is klip en klip en klaar dat er geen sprake was van censuur.' Volgens de commissie mag een hoofdredacteur ingrijpen, en deed hij dat met 'motieven van kwalitatief journalistieke aard'.

De UK bericht volgens de commissie in 'gegarandeerde onafhankelijkheid' over de universiteit. Maar: 'Tegelijkertijd maakt de Universiteitskrant deel uit van diezelfde universiteit hetgeen een zeker spanningsveld met zich mee brengt.' Deze 'bijzondere positie' stelt volgens de commissie 'bepaalde eisen aan haar journalistiek opereren'. 'Dat 'spanningsveld' komt in de statuten niet voor', reageert Keizer. 'Het is juist de taak van de hoofdredacteur om het spanningsveld buiten de deur te houden.' Weller: 'Het is een voorbode van zelfcensuur.'

'Een persoonlijke nederlaag'

Hoofdredacteur Rob Siebelink zegt dat de onafhankelijkheid van de UK niet ter discussie staat. 'Dat spanningsveld is er, of je nu wilt of niet. Maar dat wil niet zeggen dat het leidt tot censuur of zelfcensuur.' De hoofdredacteur noemt het ontslag 'een persoonlijke nederlaag'. 'Maar er was geen weg terug. Het opnemen van gesprekken kan niet door de beugel.'

Siebelink en het UK-bestuur ontkennen druk van bovenaf. Keizer en Weller hebben andere ervaringen. 'De hoofdredacteur heeft meerdere keren na publicatie artikelen aangepast na een telefoontje van de communicatieafdeling.' De UK verschijnt enkel nog digitaal. De commissie onder leiding van Mulder wijst op de gevaren die dit met zich meebrengt. 'A la minute kunnen aanpassingen worden doorgevoerd.'

Door het wegvallen van advertentie-inkomsten zijn hogeronderwijsbladen financieel nagenoeg volledig afhankelijk geworden van de geldschieter die zij kritisch moeten volgen. 'Universiteitsbesturen zullen niet snel zeggen dat ze klaar zijn met kritische pers. Maar als plannen waar ze veel energie in steken kritisch belicht worden, zijn ze daar niet blij mee', zei Jaap de Jong, hoogleraar Journalistiek en Nieuwe Media en voorzitter van de redactieraad van het Leidse universiteitsblad Mare eerder tegen de Volkskrant.

Daarbij komt dat universiteiten zich steeds meer als bedrijven gedragen, zei De Jong. 'Het imago wordt bewaakt. Communicatie-afdelingen dijen uit. Dan is het verleidelijk een fte-eetje af te snoepen van keffende media.'

De UK wil zich meer richten op verhalen over het studentenleven. 'De afstand tot onze achterban van 30 duizend studenten is te groot', verklaart Siebelink. Keizer en Weller vrezen voor de waakhondfunctie. Weller: 'Verhalen als: Waar kun je het beste lunchen als je brak bent? Dat is geen kritische journalistiek.' Spookbeelden, zegt Siebelink. 'We worden echt geen schoolkrantje. We blijven kritisch en onafhankelijk. Maar we zijn geen leger op zoek naar oorlog.'

Campus in China onzeker

De dependance die de Rijksuniversiteit Groningen in het Chinese Yantai wil openen, staat op losse schroeven. Het universiteitsbestuur paste het ambitieuze plan aan, nadat in augustus bleek dat een meerderheid in de universiteitsraad tegen de nevenvestiging zou stemmen. Maar ook de gewijzigde variant stuit op bezwaren. Personeelsleden in de universiteitsraad hebben nog steeds twijfels over met name de academische vrijheid in China. Zo bleek recent dat Peking een partijsecretaris in het campusbestuur wil benoemen. Een deel van de studenten ziet de meerwaarde van het project niet in. Op zijn vroegst op 1 februari stemt de universteitsraad over het campusplan.