Universiteiten concurreren om de masterstudent

Een paar jaar geleden bestond het nog niet: een universiteit die studenten trachtte te lokken van een andere universiteit. Inmiddels is het gewoon. Met dank aan de 'harde knip'.

Reclame voor de Leidse universiteit bij een Amsterdamse tramhalte. Beeld Io Cooman

Universiteiten zijn een in felle concurrentiestrijd verwikkeld om studenten van studiestad te laten switchen. Ze adverteren in elkaars bladen en hangen affiches op in de bushokjes van elkaars campus. Doel: studenten overhalen om na hun bachelor elders hun master te doen.

Sinds het collegejaar 2012/2013 is er landelijk een 'harde knip' ingevoerd tussen de bachelor- en de masterfase: je kunt je pas specialiseren na afronding van alle vakken in de eerste drie studiejaren. Dat moet het vanzelfsprekender maken om goed na te denken over de master: welke richting, en aan welke universiteit?

Marije ter Wal (27)

Marije ter Wal (27)

Bachelor Universiteit Utrecht

Master Radboud Universiteit, Nijmegen

'In Utrecht heb ik als bachelor biologie en natuurkunde gedaan. De richting die me aansprak, was daar echter klein en het aantal stageplekken beperkt. In Nijmegen heb ik me gespecialiseerd in de natuurkundige kanten van de neurowetenschappen. Ik ben inmiddels afgestudeerd en doe nu promotieonderzoek aan de Radboud Universiteit. 'Het afsluiten van je bachelor is hét moment om te bepalen wat je wilt doen, niet alleen in je masterfase maar zeker ook daarna. Ik ben naar een studieadviseur geweest, heb met studenten in Nijmegen gepraat. Na drie jaar onderwijs is het niet gek om bij andere universiteiten te gaan kijken. De verschillen in cultuur en aanbod zijn groot. Het is de moeite waard om je goed te oriënteren.'

Het effect is al duidelijk zichtbaar, zo blijkt uit cijfers van universiteitskoepel VSNU. In 2011 stapten 2.923 studenten voor hun master over naar een andere universiteit, in 2014 waren dat er 4.955. Vooral Amsterdam (UvA), Rotterdam, Delft en Leiden krijgen er meer masterstudenten bij dan dat ze studenten zien vertrekken.

De Erasmus Universiteit Rotterdam lokte in 2014 ruim 500 masterstudenten weg bij andere universiteiten. 'De masterinstroom is een belangrijk speerpunt', aldus zegsman Jacco Neleman. 'Het is een prioriteit voor de komende vier jaar.'

Willeke Taks (25)

Willeke Taks (25)

Bachelor Universiteit Utrecht

Master TU Eindhoven

'Toen ik in Utrecht wiskunde ging studeren, werd die keuze vooral bepaald door de voorkeur voor die stad. Tijdens mijn bachelor merkte ik dat de toegepaste kant me het meeste aanspreekt. Dan kom je voor je master uit op een van de technische universiteiten, dus in Delft, Enschede of Eindhoven. 'Met vijf Utrechtse wiskundestudenten zijn we ons gaan oriënteren. We hebben open dagen bezocht en studieprogramma's vergeleken. Uiteindelijk zijn we allemaal naar Eindhoven gegaan. Daar is de specialisatie die me het meeste aanspreekt. 'Een overstap naar een andere universiteit sluit nooit perfect aan, maar we zijn goed begeleid. Ik hoop mijn studie in mei af te ronden en wil in het bedrijfsleven gaan werken.'

De verwachting van de universiteiten is dat de 'mastermobiliteit' nog flink zal toenemen. 'Ook het leenstelsel speelt daarbij een rol', zegt Peter van der Wilt (Universiteit Utrecht). 'Studenten lijken nu meer geneigd om buiten hun eigen universiteit te kijken: welke master is een goede investering in mijn toekomst?'

Studentenvakbond LSVb beaamt de trend, maar maakt zich ook zorgen. 'Er is een heftige concurrentieslag om masterstudenten binnen te halen', zegt voorzitter Tom Hoven. 'Het maakt helaas de voorlichting niet altijd beter. Reclame heeft het onderwijs nog nooit beter gemaakt. Het imago is vaak belangrijker dan de feitelijke informatie.'

De universiteiten benadrukken juist het belang van inhoudelijke voorlichting. 'Ons primaire doel is dat studenten zich breed oriënteren', zegt woordvoerder Yasha Lange van de Universiteit van Amsterdam. 'Je moet weten welke studie bij je past, welke docenten je aanspreken.' De UvA richt de campagne voor haar masterweek van eind februari onder meer op Leidse en Utrechtse studenten.

Esther Crabbendam (24)

Esther Crabbendam (24)

Bachelor Universiteit van Amsterdam

Master Universiteit Utrecht

'Mijn bachelor geschiedenis in Amsterdam vond ik nogal breed. Ik ben op zoek gegaan naar een master die me kansen biedt op de arbeidsmarkt. Ik heb ook in Leiden rondgekeken, maar kwam in Utrecht uit vanwege de specialisatie politiek en maatschappij in historisch perspectief. Ik vind het jammer dat ik niet meer in Amsterdam studeer. Qua studiesfeer was het best een grote verandering. 'Als ik in Utrecht ben, valt me de reclame voor Amsterdam op en omgekeerd. De werving wordt professioneel aangepakt. Meer vrienden oriënteren zich nu op andere steden, omdat de UvA worstelt met de masters. Het is uit Amsterdam gemakkelijk pendelen naar Leiden of Utrecht, dus je hoeft niet te verhuizen.'

Ook Leiden is actief in andere steden, met affiches voor de masteropleidingen in onder andere Amsterdam, Groningen, Rotterdam en Utrecht. 'Studenten oriënteren zich steeds vaker buiten de deur', zegt Caroline van Overbeeke van de Universiteit Leiden. 'Desondanks blijven de meesten voor hun master in of in de buurt van de stad van hun bachelor, al is het maar omdat hun hele sociale leven zich daar afspeelt.'

Groningen, Utrecht en Enschede, Maastricht en Nijmegen zijn volgens de VSNU in 2012/2013 meer masterstudenten kwijtgeraakt aan andere universiteiten dan dat ze aan nieuwe instroom mochten verwelkomen. 'Ik heb de Leidse posters hier in Groningen zien hangen', zegt woordvoerder Gernant Deekens. 'Het is hun goed recht, misschien moeten wij actief campagne in Leiden gaan voeren.'

Utrecht verklaart de uitstroom door het feit dat deze universiteit de harde knip jaren eerder heeft ingevoerd dan landelijk verplicht werd. 'Wij hebben de effecten daarvan (verhoogde mobiliteit) ook eerder ervaren', aldus Van der Wilt.

Aanvankelijk sloten de universiteiten een 'herenakkoord' om niet in elkaars universiteitsbladen te adverteren. Dat gebeurt inmiddels volop. Universiteitskoepel VSNU vindt de profilering inmiddels vanzelfsprekend. 'We snappen en accepteren dat we in elkaars steden en krantjes adverteren', zegt VSNU-woordvoerder Bastiaan Verweij. 'Dat is de realiteit met de huidige bachelor-masterstructuur. Het spreekt niet meer vanzelf dat je in je eigen universiteit doorstroomt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden