'Universiteit stopt elke euro in reputatie'

De onderwijsmarkt wordt meer en meer internationaal. De universiteiten zullen daardoor met elkaar gaan wedijveren wie de beste is. Dat mondt uiteindelijk uit in een academische reputatierace....

Van Vught wijst op de Amerikaanse ontwikkelingen. In 1949 ging 93 procent van de Amerikaanse studenten naar een universiteit in hun eigen staat, nu nog maar 74 procent.

Dat wil zeggen dat een kwart van de studenten bewust kiest voor een universiteit elders in de VS. Zoiets gaat ook in Europa gebeuren, zegt Frans van Vught vandaag in zijn afscheidsrede.

Waarom zouden universiteiten zo met hun reputatie bezig willen zijn? Waarom niet met groei, bijvoorbeeld?

'Het allerbelangrijkste op een universiteit is de intellectuele prestatie. Dat is al eeuwen zo. Wie de beste intellectuele prestatie levert, het beste onderzoek doet, het mooiste artikel schrijft, die is de winnaar. Het gaat veel minder om geld of omvang.

'Universiteiten zullen elke euro die ze te pakken kunnen krijgen, investeren in hun reputatie. Door knappere koppen aan te trekken, door betere laboratoria te bouwen, door betere studenten aan te trekken.'

Volgens Van Vught kunnen studenten niet van tevoren weten hoe goed een universiteit of een opleiding feitelijk is, dus zullen ze afgaan op de reputatie. 'Ze zullen denken dat een universiteit die studenten selecteert, beter is dan een instelling die dat niet doet. En ook hoge collegegelden zullen ze opvatten als een bewijs dat er kwaliteit wordt geleverd. Selectiviteit en hoge collegegelden zullen de gouden standaard worden in de reputatiewedloop.'

Dat betekent een Chanel-achtige marketing. Maak je parfum duur en verkoop het alleen in exclusieve winkels, dan denkt de klant dat het iets bijzonders moet zijn. Wat worden we daar nou wijzer van?

'De reputatie van de universiteiten zal stijgen, met andere woorden: we zullen vinden dat we betere universiteiten hebben. Daar zijn we dan trots op, maar dan hebben we er ook meer geld voor over om daar te kunnen studeren. Daardoor krijgen universiteiten daadwerkelijk meer geld binnen, waardoor ze betere wetenschappers kunnen aantrekken die ze kunnen wegkopen bij Harvard of Yale. En dus worden ze beter.'

Betekent dat dat het vooral de topwetenschappers zijn die erop vooruit zullen gaan?

'Zeker. De Nobelprijswinnaar kan straks overal aan de slag, die heeft het voor het uitkiezen. Maar dat betekent niet dat er een groot deel van het geld naar hun salaris gaat. Een paar jaar geleden hebben wij de natuurkundige Ad Lagendijk weggehaald uit Amsterdam naar Twente. Die man krijgt weliswaar een heel net salaris, maar het meeste geld gaat naar zijn laboratorium en naar zijn assistenten. Hij is immers geïnteresseerd in de wetenschappelijke prestatie, want die verschaft hem prestige.'

Hoe weet een student straks waar hij de beste universiteit kan vinden?

'De Europese Commissie heeft het initiatief genomen om te komen tot een classificatiesysteem voor het Europees hoger onderwijs. Ik ben zelf voorzitter van een onderzoeksgroep die daartoe voorstellen gaat doen. Net als in Amerika zullen er uiteenlopende soorten universiteiten komen. De hoogste categorie in termen van de rep-race zijn de onderzoeksuniversiteiten.

'Maar je moet ook andere categorieën hebben, die helemaal gericht zijn op onderwijs. Als je binnen elk van die categorieën zo'n rep-race krijgt, kunnen we zeker 50 procent van de bevolking een opleiding in het hoger onderwijs geven.'

Hoe staan de universiteiten in Nederland er voor?

'Op de Open Universiteit na zullen alle Nederlandse universiteiten behoren tot de categorie van onderzoeksuniversiteiten. Hun startpositie is heel goed. Volgens de huidige klassering van de Europese Commissie staan er zeven Nederlandse universiteiten in de toptwintig.

'Ik denk dat ook een aantal hogescholen straks de term universiteit zal gaan dragen. Het onderscheid tussen hogescholen en universiteiten dat we hier in Nederland maken, zal vervagen.'

Wat moet de regering doen om de positie van de Nederlandse universiteiten verder te versterken?

'De nationale regelgeving moet minder worden. De universiteiten en hogescholen moeten de ruimte krijgen om het reputatiespel te spelen. Een van de dingen die dat in de weg staan, is het feit dat een student zijn studiebeurs niet mag meenemen naar het buitenland. Dat is in de meeste landen in Europa wel zo. Daarover zouden internationale afspraken gemaakt moeten worden.'

Wat heeft u zoal gedaan om de Universiteit van Twente een goede positie te geven in deze rep-race?

'We staan nu nummer zes op de Europese rankinglijst. Acht jaar geleden kwamen we daar helemaal niet op voor. Op onderzoeksgebied hebben we duidelijke keuzes gemaakt.

'We hebben het versmald tot zes speerpuntinstituten, bijvoorbeeld in nanotechnologie en biomedisch onderzoek. Alleen door je te focussen op gebieden waarin je goed bent, kun je uiteindelijk tot de top behoren. Daar hebben met name grote universiteiten een probleem mee.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden