Universiteit Nederland eredivisie

Hoe kan Europa wedijveren met de VS? Door de vierduizend Europese universiteiten in te delen naar kwaliteit en op grond daarvan te financieren....

'Wij zijn het Ajax van de Europese universitaire wereld. Dhebben we in huis.' Frans Zwarts klopt nog net niet op zijn borst. 'Je zit goed in je voetbal', zegt naast hem Frans van Vught spottend, als Zwarts verder gaat. 'We worden constant de put in gepraat, net zoals het Nederlands elftal. Het is heel erg als er zo denigrerend over je wordt gedaan. We hebben een schat in huis, iedereen moet daar trots op zijn.'

Ze zijn allebei rector magnificus: Zwarts van de Rijksuniversiteit Groningen, Van Vught van de Universiteit Twente. Het is ze een gruwel dat de Nederlandse universiteiten in eigen land worden weggezet als het domme blondje van de internationale wetenschappelijke wereld. Ze huiveren van het beeld in de media als zouden de Nederlandse universiteiten worden bevolkt door naar hun pensioen hunkerende docenten, die te weinig eisen stellen omdat studenten alles te moeilijk vinden.

Een wetenschappelijk klimaat van niks, zeggen veel wetenschappers die in het buitenland gingen kijken en er vaak bleven. 'Gezeur. Volkomen bezijden de waarheid', oordeelt Zwarts. 'Stemmingmakerij', zegt Van Vught. Zelf doceerden ze ooit in Amerika, het walhalla van de moderne wetenschap, 'dus we weten waarover we het hebben'. Bijvoorbeeld dat de Nederlandse student hoog staat aangeschreven, dat Nederlandse proefschriften tot de beste van de wereld horen.

En toch willen ze niets liever dan praten over de kenniskloof, want die dreigt wel degelijk. Let wel: de kloof tussen Europa en de Verenigde Staten. Van Vught: 'Wij in Europa bungelen achteraan. Als we evenveel onderzoek in 2010 willen doen als de VS nu, dan moeten we 180 duizend onderzoekers extra opleiden. Dat kan niet, alleen al om personele redenen. We doen hier te weinig wetenschappelijk onderzoek om de concurrentie aan te kunnen gaan. We moeten dat keren en we zijn aan de late kant.'

Nobelprijzen en andere prestigieuze onderscheidingen onderscheidingen gaan vooral naar Harvard, Stanford en andere Amerikaanse universiteiten. Van Vught komt net uit Hongkong, Zwarts was nog niet zo lang geleden in Shanghai. 'De president van Yale was er net voor mij.' De Amerikanen zijn altijd op zoek naar toptalent in dat deel van de wereld dat universiteiten nu het meest te bieden heeft. Zwarts: 'De kennispool waaruit Amerika kan recruteren, is vele malen groter. Alle slimme Chinezen en Japanners gaan naar de VS.'

Europa kan er niet aan tippen en dat behoeft dringend verandering, zeggen ze. Hoe? Door de vierduizend universiteiten in Europa van elkaar te onderscheiden, naar kwaliteit in te delen. Door een Europese raad in te stellen, die los van politieke stromingen en alleen op basis van kwaliteit, de miljoenen euro aan onderzoeksgeld verdeelt.

Niemand in Europa zegt het hardop, maar voor iedereen is het zonneklaar dat een Italiaanse universiteit met 300 duizend studenten en nog geen tiende van het budget van de Twentse universiteit, geen topuniversiteit is. Van Vught: 'We leven nog een beetje in de negentiende eeuw, waarin gold dat het academisch onderzoek ver weg moest blijven van de maatschappelijke problemen. Er rust bijna een taboe op, maar het kan niet anders of we moeten de onderlinge verschillen zichtbaar maken. Ook Amerika brengt differentiatie aan in kwaliteit en er is een club gevormd van de beste honderd universiteiten.'

Er bestaat een Europese toptwintig, opgesteld door de Europese Commissie. Cambridge en Oxford, Britse universiteiten, staan eenzaam bovenaan. Op de lijst prijken ook zeven Nederlandse universiteiten. Zwarts: 'Lang niet alle universiteiten in Europa hebben dezelfde kwaliteit. We moeten het kaf van het koren scheiden om de goede universiteiten een bepaalde status te kunnen geven. Alleen dan kunnen we voorkomen dat de kenniskloof groter en groter wordt.'

Beiden gaan dikwijls de boer op, in Nederland, in Europa, om zieltjes te winnen. Plots leek de Duitse bondskanselier Gerhard Schr zich in hun rijen te scharen, toen hij pleitte voor een Duitse elite-universiteit. Maar in Nederland stond niemand te juichen.

'Een dom plan', oordelen de rectoren, want te nationalistisch gedacht. Niet alleen Nederland met zijn dertien universiteiten is te klein, ook Duitsland kan het nooit alleen. Van Vught: 'De beste universiteiten zitten in Noordwest-Europa: Engeland, Ierland, ScandinaviNederland, Duitsland. Dat moeten we durven zeggen.'

Van Vught is pleitbezorger van hogere collegegelden voor topstudies. 'De wetenschap is duur. Topkwaliteit kost geld. Voor Harvard betaal je veel meer aan collegegeld. Als je dertigduizend dollar moet betalen, kunnen de universiteiten het zich niet permitteren om minder enthousiaste docenten voor de klas te zetten. Daar worden docenten elk trimester afgerekend op hun prestaties in onderwijs en onderzoek.'

Verhoort Europa hun bede, dan zal ook de Nederlandse wetenschapper profiteren. Zwarts: 'Er zullen meer kansen komen om onderzoek te doen.' Van Vught: 'Je kunt het niet winnen van de VS, omdat we niet zoveel op tafel kunnen leggen. Maar Europese universiteiten zullen hun eigen profiel moeten ontwikkelen om verder te komen dan nu.'

Geld en talent, je durven te onderscheiden, daar draait het om in de wetenschappelijke wereld. Vraag is dus: wanneer staken Groningen en Twente zelf voor het laatst geld in talent om het niveau van hun universiteit te verbeteren? Van Vught weet het snel. Hij lokte onlangs, met een aantal miljoenen voor onderzoek, de natuurkundige Ad Lagendijk naar Twente, die vervolgens de Spinoza-prijs won.

Zwarts haalde het internationale tijdschrift Nature toen hij vijf jonge bvrouwen aantrok voor de Rosalind Franklin Fellowships, genoemd naar de Britse mede-ontdekster van het DNA. Dat kost Groningen enkele miljoenen, maar Zwarts hoopt dat het jonge talent andere studenten inspireert om vaker voor de wiskundige vakken te kiezen. 'Er is iets aan de hand in Nederland', zegt hij.

Van Vught begrijpt onmiddellijk waarover zijn collega spreekt. De cultuur in Nederland is anti-b. De Nederlandse middelbare scholier hoort tot de besten van de wereld, kan praten als Brugman, heeft goede wiskundige kwaliteiten maar doet daar te weinig mee. Dat baart zorgen, beamen beiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden