Universiteit hoort elitair te zijn

De Vlaming Geert Buelens gaf eerst les in Antwerpen en in Berkeley voordat hij naar Utrecht kwam. Hij is verbijsterd over het onderwijsbeleid alhier....

Minder docenten moeten in minder tijd en met minder geld minder kennisoverbrengen om meer studenten aan meer diploma's te helpen. Alle retoriekvan zichzelf overbodig makende staatssecretarissen ten spijt, is dit depraktijk van het hogeronderwijsbeleid in Nederland. Denken in termen vanrendement en kwantiteit overheerst, georganiseerde nivellering encollectieve amnesie zijn het resultaat. Die tendensen gelden voor heelEuropa, maar voor Nederland net iets meer. De enige remedie is: selecterenaan de poort en ook nadien de lat hoog te durven leggen.

Bij het begin van het academisch jaar hing Utrecht vol affiches van deplaatselijke hogeschool. Niet de minst opvallende claimde dat aan diehogeschool in 2004 liefst 4958 diploma's werden uitgereikt. 'Reden genoeg',was de bijbehorende slogan. En inderdaad: de affiche biedt reden genoeg tewanhopen over het hoger onderwijs. Zo ver heen zijn we dus, dat we voorhet hoger onderwijs adverteren als betrof het een groot warenhuis.

Voor de topindustriëlen van de European Round Table die de aanzet totde Bachelor-Master-hervorming gaven, was dat een belangrijke ambitie diedoor de Europese onderwijsministers gretig is overgenomen: meer mensenmoeten een universitair of hogeschooldiploma halen dan vandaag het gevalis. Waarbij we de vraag kunnen stellen: wie zijn eigenlijk die mensen dievandaag geen academische graad halen en dat kennelijk wel zouden moetendoen (los van migranten, die nog altijd te weinig participeren aan hethoger onderwijs)? Ik hoor van collega's al jaren dat er eigenlijk veel teveel studenten een diploma halen: 'Ik mag hopen dat mijn kinderen nooitjuffrouw x of meneer y voor hun klas zullen aantreffen.'

Dit wordt meestal gezegd nadat zuchtend beslist is juffrouw x en meneery, om er vanaf te zijn, een bul in handen te stoppen. En het betreft hierniet alleen uitspraken van cultuurpessimisten die bij elke dt-fout hetAvondland ten onder zien gaan, maar ook van enthousiaste en niettemin somsvertwijfelde docenten. Er gaapt een kloof tussen het beleid dat een forseverhoging van het aantal hogeronderwijsdiploma's wil en het aanvoelen vande docenten die de lat graag opnieuw hoger zouden leggen.

Uiteraard moet sociale uitsluiting worden bestreden, maar dat betekentniet dat iedereen een diploma verdient. Docenten moeten zo veel mogelijkstudenten helpen bij hun soms moeizame tocht naar een diploma. Maar het kanniet de bedoeling zijn dat docenten zich ontpoppen tot sherpa's die detocht ook draaglijk maken voor wie niet in staat blijkt zelf enige bagagete torsen. Universiteiten moeten elitair durven zijn omdat ze naarexcellentie horen te streven.

Implicatie: niet iedereen kan aan een opleiding beginnen. Er moet eentoelatingsproef komen waarin studenten worden getest. Niet op kennis (datzou rampzalig zijn voor studenten die afkomstig zijn van minder goedemiddelbare scholen), maar op taalvaardigheid, interesse en algehelemotivatie. Ik mocht dit voorjaar aan de Universiteit van Californië inBerkeley doceren. Ongemotiveerde studenten komen daar niet voor. Met hethoge inschrijfgeld heeft dat niets te maken, want rijke ouders zouden nogaltijd hun parvenukindjes naar Berkeley kunnen sturen. Maar die komen erniet in. Een uitgebreid cv heb je nodig, met niet alleen goedestudieresultaten, maar ook blijken van een ruime sociale en cultureleinteresse en een bovengemiddelde motivatie. En dat bedoel ik met hetnastrevenswaardige elitaire karakter van een universiteit. Nu zitten we ineen situatie waarin je wel een toelatingsproef moet doen om de kokschoolbinnen te mogen, maar de universiteit openstaat voor iedereen. En zettendocenten en studiebegeleiders zich in voor een studentenpopulatie waarvan10 tot 40 procent geen diploma verdient. Uit een verkeerd begrepenegalitarisme zijn de deuren van de Academie zo wijd opengezet dat het isgaan tochten. En met de energie, waait vaak ook de motivatie weg.

Terwijl die energie ook elders ingezet moet worden. Want om dekenniseconomie te versterken, moet en zal er meer gepromoveerd worden.Aangezien elke nieuwe doctor de universiteit veel geld oplevert, neemt dedruk om mensen te laten promoveren toe. Elke promovendus die afhaakt, boortde universiteit veel geld door de neus en om 'bedrijfsrisico's' tevermijden, wordt het onderzoekstraject stilaan gestandaardiseerd waardoorde 'slaagkansen ' worden geoptimaliseerd. Het Britse National PostgraduatesCommittee uitte onlangs de klacht dat de universiteiten dreigen teverworden tot 'promotiemachines'. Niet het opleiden van zelfstandigdenkende onderzoekers staat centraal, maar het binnen de opgegeven tijdafleveren van maatwerk dat in hoge mate door de promotor is bedacht.Promoveren als een Invuloefening voor Nauwelijks Gevorderden.

Ook het financieringssysteem in dit land is rampzalig. Deoutputfinanciering impliceert dat het in het belang van de opleiding is datstudenten slagen. Wie veel studenten laat zakken, schiet in eigen voet. Elkniet-gehaald studiepunt is een verlies van euro's die nodig zijn ompersoneel te betalen. Elk niet-gehaald studiepunt draagt bij aan eenwerkklimaat waarin minder personeel meer taken krijgt en het niveau van deopleiding extra onder druk komt te staan.

Het is de academische verantwoordelijkheid van elke betrokkene ervoorte zorgen dat enkel kwalitatieve criteria een rol spelen bij de beoordelingvan studenten. Maar de nivellering vreet zich in als een lintworm in debesluitvorming van de betrokken docenten. Het studiehuis maakte dat hetkennisniveau van beginnende studenten veelal ondermaats is, maar deuniversiteiten ontberen de middelen daar iets aan te doen - om Nederlandde kennismaatschappij te geven die het verdient, en hard nodig heeft. Hetis onbegrijpelijk, dat staatssecretaris Rutte denkt dat na dezekabinetsperiode met hem, zijn portefeuille kan verdwijnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden